Sorulara Dön
0
Genel ve Kategorisiz

Bilimin değişmesi ne anlama geliyor?

Çağrı abinin bilimin değişmesi ile ilgili makalesini okudum ama ben yine de bu olayı anlamadım. Nasıl yani bilimin şuanda bize söylediği şeylerin kesin bir gerçekliği yok mu? Mesela bilim insülin hormonunun kan şekerini düşürdüğünü , dünyanın kendi ekseni etrafında döndüğünü söyler. Bunlar gerçek değil mi?

1
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Evet-hayır. Doğru-yanlış. İyi-kötü. Gerçek-yalan. Sıfır-Bir.

Bilim, böyle bir şey değil. "Bilimin şuanda bize söylediği şeylerin kesin bir gerçekliği yok mu?" demişsiniz. Bu sorunuz, bilimin nasıl bir olgu olduğunu, bilimin yöntemini anlayamamış olduğunuzu gösteriyor.

Size konuyu açıklamak için, genelde yapıldığı gibi felsefi, karmaşık, kavramsal açıklamalar yapmayacağım, daha fazla kafanızı karıştırmayayım. Çok somut, gerçek örnekler vereceğim Bakın, şöyle...

Biz insanlar olarak, 5 duyumuzla çevremizi algılıyoruz. Ve algılarımıza göre belirli yargılara varıyoruz. Örnek: Bir parça tahtayı suya atıyorum ve yüzüyor. Batmıyor. Diyoruz ki, tahta suda yüzer. Peki.

Bu, yani tahtanın yüzdüğü gerçeği, sizin kolayca görebildiğiniz bir gerçek. Sizin söyleminizle "kesin gerçek". Bu konuda şüpheniz yok. Açık seçik gördünüz çünkü.

Peki bitti mi? Ağaç yüzdü, "kesin gerçek"e ulaştık, konu kapandı... mı?

Neden? Tahta neden yüzer de taş yüzmez? Bunu açıkladığınızda bir kuram ya da teori yazmış oluyorsunuz. Yaptığınız gözlem sonucu elde ettiğiniz gerçekliğin açıklaması, sebebi, nedeni. Konuyu araştırıyorsunuz ve diyorsunuz ki, özgül ağırlığı, sudan hafif olan şeyler suyun üzerinde yüzer. Tahta da böyle bir maddedir. O nedenle yüzer. Bu teori oldu.

Siz, yazdığınız teori ile meşhurluğun tadını çıkarıp sağda solda karizmatik karizmatik konferanslar verirken Brezilya kıyısında canı sıkılmış, ayaklarını suya uzatmış manzara seyreden ve sizin "Tahtalar yüzer. Çünkü özgül ağırlıkları sudan azdır" adlı makalenizi okurken bir çocuk, bir parça lignum vitae'yi suya atar ve görür ki bu ağaç suda batar. Hop... Sizin, bu teorinizi çürütüverir. Haydaa.... E ne oldu şimdi? Hani "Kesin gerçek"ti bu?

Siz, bir parça Populus alba'yı (kavak ağacı) suya atarken ve onun yüzdüğünü görürken Brezilya'da yetişen bir ağacın sudan ağır olabileceğini düşünmediniz. Elinizdeki gözlemden yola çıkarak bir tespit yaptınız (Ve ona, yapmamanız gerektiği halde "kesin gerçek!" dediniz) ama yer yüzündeki tüm tahtaları suya atmadınız. Demek ki yazdığınız şey kesin gerçek değilmiş. Eğer o Brezilyalı çocuk, elindeki tahtayı suya atmasaydı, tüm dünya sizin "kesin gerçek" dediğiniz şeyi gerçekten "kesin gerçek" sanacaktı. Ama kesin gerçek "tahta yüzer" değildi. Sizin, yazdığınız teorideki "özgül ağırlığı sudan hafif cisimler yüzer" tespitinizdi. Şimdi meşhurluk ve konferans verme sırası, elindeki tahtayı suya atıp sizin devasa gerçekliğinizi bir saniyelik hamle ile bitiren o çocukta.

Bilim yanıldı mı? Hayır. Eldeki veriler, o an için bizi o gerçekliğe götürdü. Başka bir veri elde edildiğinde ise gerçeklik değişti. Ama aslında gerçeklik yerinde duruyor. Biz, bazı tespitlerimize "kesin gerçek" diyerek hata yapıyoruz.

Ekte verdiğim makalede, hipotez, kuram, teori, kanun, gözlem vs. gibi, bilimsel metot yöntemini göreceksiniz. Oradan da anlayacaksınız ki bizim, "kesin gerçek" dediğimiz şey, o an için elde ettiğimiz verilerden çıkardığımız yorum ve sonuçlardır. Yarın başka bir veri elde edilirse, -Brezilyalı bir velet elindeki tahta parçasını suya atarsa- gerçeklik değişir. Ama aslında bu da bizim gerçekliğimiz. Çünkü biz, elde ettiğimiz verilerden çıkan sonuçlara "kesin gerçek" diyoruz. Yer yüzündeki ahşaplar orada duruyorlar. Ancak, yeryüzündeki tüm ahşapları suya atarsanız "tahta suda yüzer" diyebiliriz ve buna "kesin gerçek" diyebiliriz. Ve nadiren, bir durumu, olabilecek tüm sınamalara tabi tutabiliriz. Bu çok zor bir şeydir. O nedenle teoriler yazarız. "Özgül ağırlığı sudan hafif olan maddeler yüzer" deriz. Bu durumda tahta, taş, metal vs. diye belirtmeye gerek kalmaz.

Umarım açıklayıcı olmuştur. Sağlıcakla...

1
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

  • Evrim Ağacı. Bilim Gerçekten Nasıl Çalışır: Hipotezler İspatlanınca Teori, Daha Da İspatlanınca Kanun Olmazlar!. (28 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın