Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Bilim hakkında kararlar neye göre verilir?

1
Teşekkür (1)
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bilimin temelleri felsefenin içinde Aristo ile mantığın, çeşitli eser ve icatlarla Antik Yunan düşünürlerinin çalışmalarıyla atıldı. 18. yy Aydınlanması'na kadar çoğunluğunu teologların oluşturduğu felsefeci ve bilim adamları ve ilk üniversiteler gibi bilim kurumları kurulmuş olsa da bilimin modern zananlarda sahip olduğu saygınlığı henüz yoktu. Insanların asırlardır yaptığı düşünme sayesinde çağımızı her alanda yeniden doğuran; düşünmede Aydınlanma (Rönesans), sosyal ve siyasal davranışlarda Fransız Devrimi ve ekonomide Endüstri Devrimi'yle 18. yy'dan itibaren yeni bir düzen gelişti. Bilim de bu düzen içinde anlam ifade eder ve günümüzde felsefeden ayrılmış olduğu tartışılmaktadır. Bununla birlikte bilim felsefesi yine de bilim kuramlarını tartışmaya devam eder. Ayrıca bilimsel etik, bilim ile yalancı bilimin (pseudoscience)ayrımı da bilim felsefesinin konuları arasındadır.

Bilimde kurumsallaşma devlet güdümlü ve destekli yarı özerk üniversite ve enstitülerle sürdürülür. Uluslararası, bağımsız bir bilim otoritesi kurum olarak yoktur.

Bilimsel bilgi araştırma enstitüleri, üniversiteler gibi krumlarda yapılan çalışmalarda ve yayın ilkesine göre değerlendirilir. Düşünce veya hipotez, gözlem ve deneylerle ispatlanarak tartışmaya açılır. Tartışmaya açmak yayın yapmakla mümkündür. Uluslararası hakemli dergiler bu yayınları alır, inceler, bilimsel bilgiye uygunluğunu değerlendirir ve hakemlerin eleştiri ve katkılarıyla yayına uygun hale getirir ve yayınlar. Bu yayını destekleyici veya eleştirici ne kadar çok başka yayın olmuşsa, yani alıntılanmışsa bu yayın o kadar değerli ve ilham verici olarak yükselir, belki yeni fikirlere yol açar.

Bu arada bilimsel bilgini değerlenditilmesinde 3 temel konsept de önemlidir.

1) yanlışlanabilirlik

2) 3R kuralına uygunluk

3) "correlation is not causation" olarak bilinen "arasında korelasyon olması ana sebebi olduğu anlamına gelmez" mottosu. Korelasyonun analitik olarak incelenmesi ve 3R kuralına uygun test edilmesi gerekliliği.

Bilimsel bilginin degerlendirilmesinde 3R kuralı:

1. Repeatability (tekrarlanabilirlik): ayni kosullari olusturdugunuzda ayni sonuclari veriyor olmasi.

2. Replicability (çoğaltilabilirlik): ayni kosullari farkli lokasyonlarda ve çok sayida uyguladiginizda ayni sonuclari veriyor olmasi.

3. Reproducibility (yeniden üretilebilirlik): baska olcum sistemleriyle yine farkli lokasyonlarda, cok sayida uygulama mumkun mu ve ayni sonuca ulasilinabiliyor mu?

Rönesans, Sanayi ve Fransız Devrimleri'nin etkisiyle şekillenen günümüzde hukuk, gazetecilik, demokratik siyasi idare gibi kavramlar bilimin değerlendirilmesinde rol oynamaktadır. Günümüzde bilim üreten üniversite ve benzeri kurumların denetimi ve anlaşmazlıkları hukuğun konusudur. Örneğin fikir hırsızlığı, bilimsel makale veya tezde tahrifat, intihal gibi durumlarda hukuki süreç devreye girer. Veya yine mahkemelerde bilirkişi raporlarının üniversite ve araştırma kurumlarından alması; mahkemeye intikal eden pseudoscience benzeri uygulamaların (kırık-çıkıkçı, üfürükçülük gibi) sonucu vakalarda tıp doktorunun bilirkişi görüşünün geçerliliği gibi örnekler bilimin hukukça tanınması ve emsal teşkil etmesine örneklerdir.

Gazetecilikte de bilim gazeteciliği gibi branşların gelişmesi, bilimsel tartışmaları okuyuculara ulaştırması yine bilimin meşruiyetinin ve değerinin bir gösyergesidir.

Devletler ve siyasi otoriteler de eğitimde, hukukta ve vatandaşlar arasında bilimin esas alınması ve bilime uygun çalışılmasını sağlamakla yükümlüdür ve bunu altına imza attıkları uluslararası anlaşmalar, şeffaf politikalar ve çağdaş düşünmeyi desteklemekle sağlar.

Bu 200 yıllık tecrübenin gelecekte bilimi ve bilim felsefesini nasıl şekillendireceği ve kurumların ne yönde evrileceği de zamanla ortaya çıkacaktır.

Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (3)
Paylaş
2

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kendi kendine yardım etmeyene şans yardım edemez.”
Sophocles