Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
58
Puan Ver

4 boyuttan 3'ünde(kalınlık, genişlik,uzunluk) hareket edebiliyorken 4. Boyut olan zamanda niye aynı şekilde istediğimiz gibi hareket edemiyoruz?

12
1,697 görüntülenme
Teşekkür (18)
Hatırla (7)
Takip (3)
Paylaş
Reklamı Kapat
12 Cevap

Aslında istediğin gibi hareket edebilirsin ama bu seni ne kadar tatmin eder bilemem. Uzay-zaman iç içedir. Yani 3 boyutta yaptığın hareket diğer bir boyut olan zamanı etkiler. Bir benzetmeyle kolayca anlaşılabilir. Doğu doğrultusunda 300 km/s hızla giden bir araç düşün. Şimdi de kuzeydoğu doğrultusuna 300 km/s hızla giden bir araç düşün. Kuzeydoğuya doğru giden aracın hızının kuzeyde ve doğuda iki bileşkesi vardır. Elbette bu bileşkeler 300 km/s hızdan daha az olacaktır. Yani kuzeydoğuya 300 km/s hızla giden bir aracın doğu bileşkesinin hızı 300 km/s den daha az olacaktır. Boyutlarla ilişkisine gelecek olursak dediğim gibi uzay-zaman iç içedir. Tıpkı kuzey ve doğu gibi ilişkileri vardır. Kuzeye uzay doğuya zaman dersek eğer uzayda hareketsizsen tüm hareketin doğuya doğrudur yani zaman olduğu gibi ilerler. Fakat uzayda hareket halindeysen artık sadece doğuya değil kuzeye doğru da hareket ediyorsun demektir ve bu bir bileşke oluşturur. Zamanın hızının azalmasına sebep olur. Yeterince hızlı hareket edersen (hızını ne kadar çok kuzeye yöneltirsen doğudaki hızını o kadar azaltırsın) zamanı neredeyse durma eşiğine getirebilirsin.

1,387 görüntülenme
Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
23
Puan Ver
Teşekkür (5)
Paylaş
23

Çünkü zaman oku dediğimiz kavram yüzündendir. Bu bize zamanın tek yönde ve her zaman ileri doğru olduğunu söyleyen bir olgudur. Sebebi hala bilinmemektedir ve tartışılır. Ayrıca bu kavram entropiyle iç içedir. 

1,144 görüntülenme
Puan Ver
11
Puan Ver
Teşekkür (2)
Paylaş
11

Önce zaman kavramını açıklamak lazım. Zaman, bir boyut olmanın yanısıra maddesel bir nicelik değildir, haliyle zaman etkilenebilir, sonuç doğrultusunda değişebilir ama birincil etken olarak etkileyen, değiştiren olamaz. Örnek vermek gerekirse, bir cismin hızının artması gözlemci tarafından o kişinin zamanının yavaş akması gözlenecektir. Zamanın akışının artması, azalması gibi birincil bir etkenle etkileyen yapamazsınız çünkü bu nitelik sonuç olarak etkilenir, haliyle birincil olarak kurulamaz. Düşündüğünüz de fark edeceksiniz ki zamanın akışı: hızlanmanın, kütle çekimin, entropinin bir sonucudur, haliyle bu etkileyenler olmadan zaman birincil etkileyen olarak kullanılamaz. Yani haliyle zamanın içinde öyle istediğin gibi hareket edemezsin.

Şimdi de boyutsal olarak incelersek, zamanı donmuş bir nehire benzetebiliriz zamanın akışı olarak nitelendireceğimiz, zaman oku diye adlandırdığımız şey ise entropidir. Eğer bir bardağın yere düşüp kırılmasının geriye akmasını istiyorsan yapman gereken şey tüm hızı, enerjiyi geri çevirmektir, böylece zamanda geriye gidebilirsin. 

Boyutlar her zaman iç içe ve ilişkilidir. hızlanmanın, kütle çekim etkisinde bulunmanın her zaman, zaman boyutuna da bir etkisi olucaktır. yani aslında farketmesek de zaman boyutunda da değişken bir şekilde hareket ediyoruz. Ama ilk olarak açıkladığım gibi zaman maddesel bir nicelik olmadığı için ben hareketimi zaman boyutunda hızlandırayım, hızıma olan etkisini bulayım diyemezsiniz. Hızımı değiştireyim, zaman boyutuna olan etkisini bulayım diyebilirsiniz çünkü zaman birincil etkileyen olamaz.

Bunun haricinde, zamanda yaptığımız ileri yöndeki seyahati değiştriebilir miyiz? Geri yönde seyahat yapabilir miyiz? Az önce söylediğim gibi zaman aslında donmuş bir nehirden ibaret ve bu nehirdeki anların arasında farklı seyahat etmenin yolu da entropiyi geriye çevirerek zamanın ters işlemesi olacaktır. Bunun haricin de zamanda geçmişe yolculuk teorik olarak aşağıdaki metotları kullanarak yapılır: (WİKİPEDİA)

  • Işık hızından daha hızlı seyahat
  • Kozmik şeritlerin ve kara deliklerin kullanımı
  • Solucan delikleri ve Alcubierre sürücüsü

Tabii bunlar da bir tez, kimse gerçeği tam olarak bilemiyor. Yani ışık hızına ulaştığında zamanda nasıl geriye gideceği, solucan deliklerinin zaman dokusunu tam anlamıyla nasıl böldükleri ve yapacağınız seyahat de nereye gideceğiniz, alcubierre sürücüsünün nasıl çalışacağı.....

819 görüntülenme
Puan Ver
7
Puan Ver
Teşekkür (3)
Paylaş
7

Kaynaklar

  1. wikipedia Zamanda yolculukla alakalı birçok bilgiyi bulabilirsiniz.
  2. Evrim ağacı Zamanda yolculukla alakalı
  3. Evrim ağacı Zamanın fiziksel olup olmamasına yüzeysel olarak değinilmiş

Ben de olaya farklı bir açıdan yaklaşmak istiyorum..

Ya bizler de 4. boyut yani zamanda dilediğimiz gibi hareket edebiliyor ancak bunu algılayamıyorsak?.. Yada 4 boyutlu evreni algılayamadığımız için bu boyutta hareket edemiyorsak?..

Örneğin: National Center for Biotechnology Information'da yayınlanan bir makaleye göre:

Çöl karıncaları üzerinde yapılan deneyler bu karıncaların 2D (2 boyutlu) bir dünya algısı olduğunu göstermiş..

Evet bizlerden bir boyut aşağıdalar.. Acaba karıncalardan farkımız nedir diye düşündüğümüzde arada dev bir bilinç ve algı farkı göze batıyor..

Zavallı karıncalara bakıp onlara ‘3D bir dünyada yaşıyorsun kardeşim!..’ diyoruz.. Nasıl algılayamazsın?.. 3D işte her yer.. =)

O yüzden bir cevap vermek yerine başka sorularla ile geliyorum..

Boyut algısı bilinç düzeyi ile ilgili midir?..

Öyleyse Bilinç kaç boyut yukarı çıkabilir yada inebilir?..

İnsanlık bilinç veya algı olarak son düzeyine ulaşmış mıdır, yoksa sınırlara takılı mı yaşa(tıl)maktayız?..

459 görüntülenme
Puan Ver
6
Puan Ver
Teşekkür (2)
Paylaş
6

Kaynaklar

  1. National Center for Biotechnology Information Yokuş iniş bilmeyen karıncalar

Video kayıtlarını zamanda ileri geri oynatabiliyoruz. Video kayıtları "2 boyut"ta pixellerin birim zamanda değişiminden ibaret. Algıladığımız uzay ve zamanın dokusu ile etkileşim halinde olan başka boyut(lar) mevcutsa, daha fazla boyutu algılayabilen yaşadığımız uzayı zamanda ileri geri oynatabilir.

793 görüntülenme
Puan Ver
6
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
6

Uzay boyutu ile zaman boyutu benzer şekilde çalışmaz. Zaman boyutu Entropi yasalarına tabiidir. Ayrıca uzay boyutunda da tam olarak istediğin gibi hareket edemezsin. İleri geri hareket ederken bir uzay noktasını diğerinin üzerine katlayamazsın veya sıfır zamanda başka bir yerde olmazsın. Ayrıca uzay boşluğunu tamamen yok edemezsin ama ışık hızına yaklaşarak zaman ile istediğin gibi oynayabilirsin.

Her halukarda bu uzay-zamandaki varlıklar olarak fizik yasalarına tabii durumdayız. Herşey aynı doğaya sahip olsaydı biz olmazdık zaten.

285 görüntülenme
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (2)
Paylaş
3

öncelikle boyut kavramını açıklığa kavuşturmak lazım boyut her hangi bir cisimin konumunu tarif etmek için gerekli olan bilgidir bunlar hareket edebiliceğimiz 3 yön olsada konumu tarif etmek için yeterli olmuyor bunlar bunun için zaman belirtmemiz lazım yani aslında zamansal boyut ve uzaysal boyut farklıdır o şekilde düşünemeyiz zaman hakında biraz daha düşünmek istersen Carlo rovelli nin ya zaman var olmasaydı kitabını deniyebilirsin diğer zamanın diğer 3 boyut gibi mutlak olmamasından (bazı yerlerde yavaş bazı yerlerde hızlı akmasını kastediyorum) zamanın aslında illüzyon olduğunu idda ediyor tabi ben böyle yazınca saçma geldi ama o daha fazla şey sunuyor daha mantıklı

Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (2)
Paylaş
2

Mustafa inanç arkadaş gayet detaylı anlatım yapmış genel kabul görende bu fakat bana göre

hareket arttıkca cisimlerin hareketi azaldığından o nesneler için değişim yavaş işler atomic titreşim gibi hareketleri yavaşlar

aslında zaman yavaşlamaz zaten zaman soyut bir kavramdır

değişim yavaşlar zaman yerine değişim kavramı kullanılırsa daha kolay anlaşılabilir

örnek ışık hızında giden nesne saat diyelim olay saatin çarklarının uzaydaki hızından dolayı yavaşlamasıdır tek yönlü gitmeside şart değil ışık hızında bir ipin ucunda döndürülen şeyler içinde geçerlidir çünkü hareketi artırmak periyodik olarak katlanan bir güç gerektirdiğinden çarkı döndürecek güç nesnenin uzaydaki hızana göre yetersiz gelmeye başlayacaktır çarkların sürtünmesini sıfır varsayıyorum.

163 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Boyutlrar olduguna inanmıyorum zamanı geldiğinde zamanada inanmıyorum ayrıca geniş anlatımlar sunacağım para huzur akademik kariyerim olduğunda tüm boyutlar tek bir boyuttur düşünceme göre birazda diktörtgen şeklimizden dolayı prizma olsadık farklı düşünürdük derin konu biliyorum anlatmam için çaba gerek

2 boyutlu 1 boyutlu bir şeyin olması münkün değildir hiç bir güç akıl bunu yapamaz

sorunun cevabınıda vermiş oldum zaman yok o yüzden boyut degildir hesaplanabilir algıdır bence

hareket dursaydı zaman kavramı kalkardı

hareket varlığın işlevleşmesidir

bu işlevsellikde zaman algısını doğurur

138 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Baştan söyleyeyim cevabim kurgusal olacak.

Yaşamı ikiye ayıralım. 1.Deneysel Yaşam 2.Teorik Yaşam olsun. Boyut kavramını her duyduğumuzda aklimiza deneysel yaşam geliyor. Fizikte boyut kavramı daha çok teorik yaşam için kullanilir. Boyutu teorik yaşamda bir fonksiyon olarak düşün. Fonksiyonda her bir boyut farkli harflerle ifade edilsin. Mesela x,y,z,t  Sen fonksiyonda x yerine (x-1) yani geri ya da (x+1) ileri yazabilirsin değil mi? Ayni şekilde fonksiyonda zaman yerine de (t-1) geçmiş ya da (t+1) gelecek yazabilirsin. Özet olarak teorik yaşamda boyutların hepsi hareket edebilir.

342 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

2 boyutlu bir yüzey düşün bu yüzeyde de bir serhat olsun bu serhat dikdörtgen bir odanın içinde olsun odanın her yerine gidebilir değil mi bir de bu serhatın odanın ve dünyasındaki her şeyin boyutunun 1 planck uzunluğu yani evrendeki ölçülecek en küçük uzunluk olduğunu varsayalım serhat 2 boyutlu bir evrende x ve y eksenlerini biliyor. z eksenini de biliyor ancak etrafındaki her ama her şey 1 planck uzunluğa sahip olduğu için z eksenini gözlemleme şansı yok ne kadar düşünse de ya işte bu planck ın üzerine 1 planck daha koy işte sana 2 planck sonra üzerine çık böylece diğer boyut olmuş olsun diye etrafında bunu yapmasına imkan yok çünkü onun evreni 2 boyutlu bir evren. bunu gözlemleyebilir bunu deneyimleyebilir bunun üzerine çıkamaz. aynı şekilde sen de 3 boyutlu bir evrende yaşıyorsun her ne kadar zamanın varlığından haberdar olsan da sanki elini uzatsan tutacakmış gibi hissetsen de 4. boyuta ulaşmadan ne yazik ki bu imkansız tabiki tamamen bana göre :)

335 görüntülenme
Puan Ver
2
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
2

Kaynaklar

  1. youtube her şeyi çok iyi özetliyor izlemeni tavsiye ederim

3+1 boyut etkisinde, ve uzay zaman ın ortak bir dokuyu oluşturduğunu kabul ederek,

mekanda hareket edebiliyor olup, aynı dokuya dahil olan zamanda hareket edemiyor olmamız aslında bir çelişki.

Kütle sahibi bütün cisimler, zaman boyutunun rölatif etkisine maruz kalmakta. Bu nedenle hareket, mekandaki değişikliği daha görünür, zamandaki hareketi daha anlaşılamaz hale getirmekte. Ama bunu biz anlayamıyoruz.

Mekandaki hareket ışık hızına yaklaşırsa bunu anlayabiliriz. Teorik-teknik olarak mekandaki hız ışık hızına yaklaşırsa, zamanda ileri ya da geri gitmek mümkündür. Ki küçük miktarlarda yapıldı zaten. Bu durum gösterdi ki, bize göre SONRA ve GEÇMİŞ de şu an kadar GERÇEK ve VAR.

Yakın gelecekte hız konusunda teknik yeniliklerle ulaşılabilecek farklı çözümler, zaman boyutu ile etkileşimimizi daha okunur hale getirecek.

164 görüntülenme
Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
1
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Nihayet bir kadının bilim alanında kariyer yapması, bir ponpon kız olması kadar kabul edilir hale gelmiştir.”
Myra Barker