Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar

Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar Pixabay
11 dakika
10,789
  • Evrimsel Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Sistemlerin Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Sistemlerin Evrimi yazı dizisinin 1. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

İlkokuldan beri bize Biyoloji açısından dikte edilen gerçeği burada hatırlamakta fayda var: Hücreler dokuları oluşturur, dokular organları oluşturur, organlar sistemleri, sistemler ise organizmayı oluşturur. Bu çok önemlidir, çünkü Evrimsel açıdan bir olguyu incelerken, hangi düzeyde/boyutta inceleyeceğinizi iyi seçmeniz gerekir. Sn. Doç. Dr. Ergi Deniz Özsoy'un sıklıkla belirttiği gibi, ehil olmayan bir göz, bir fosile bakarak, bundan 400 milyon yıl önce yaşamış bir canlıyı günümüzde halen yaşamakta olan bir canlıya benzetebilir. Eğer o kişi paleontolojiden anlayacak olursa, biraz daha ayrıntılı bakabilecek ve fosilin genel hatlarından yola çıkarak, günümüzdeki benzer canlıyla aralarında pek çok fark görecektir. Morfolojiden ve Karşılaştırmalı Anatomi'den anlayan biri bakacak olursa, kemik yapılarını inceleyerek, günümüzdeki canlıdan tamamen farklı bir tür olduğunu görebilecektir. Bakan kişi, fizyolojiden de anlıyorsa, o zaman sistemleri arasındaki ilişkiyi de görebilecek ve evrimin bir canlıyı 400 milyon yılda ne kadar farklılaştığını size izah edebilecektir. Bu şekilde gidersek, en nihayetinde, hücre-altı boyutta, moleküler genetikten anlayan biri aynı fosile bakıp incelemeler ve karşılaştırmalar yaptıktan sonra, size günümüzde sizin "benzer" olarak gördüğünüz canlıyla arasında binlerce fark sayacaktır. Bu, böyle devam eder. Dolayısıyla, Evrim'i anlamak istiyorsak, ne ölçekten bakacağımızı çok iyi seçmemiz gerekmektedir. Bunun da tek yolu "kendimizi bilmektir". Bir olguya Evrimsel Biyoloji açısından bakarken, şunu kendimize sormalıyız: "Ben, bu fosili veya canlıyı ve bunun evrimini anlamak adına ne kadar bilgiye sahibim?" Bu sorunun cevabı, bize hangi ölçekten bakmamız gerektiğini söyleyecektir.

Bütün haliyle bir "sistem"in evrimini anlamak, oldukça güç bir iştir. Ancak sistemler, kendisinden daha küçük yapı birimleri olan organların tekil ama bağımlı evrimi sonucunda günümüzdeki halini almışlardır. Organların evrimi ise dokuların ve hücrelerin evrimine bağlıdır. Hücrelerin evrimi ise, genetik yapıdaki değişimlere ve seçilimlere bağlıdır. Dolayısıyla, aslında biz total olarak bir organizmanın evriminden bahsederken, arka planda gerçekleşen pek çok olayı es geçeriz. Halbuki, bir denizel canlının, karasal bir canlıya evrimleşebilmesi için, sadece solunum organları veya hareketini sağlayan organların evrimleşmesi değil, bütün organizmanın, pek çok açıdan evrimleşmesi gerekmektedir. Bu da hücrelerden tutun da sistemlere kadar zincirleme evrimsel değişimleri tetikler. Dolayısıyla sistemlerin evrimini anlamak için, adım adım, tek tek, bu organların, dokuların ve hatta hücrelerin evrimini incelemek ve anlamak gerekmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu noktada, bir iki örnek vermemiz gerekirse: Sindirim yolu (İng: "gut"), sistemlerin evrimini anlamak için çok güzel bir örnektir. Nature dergisinin 456. sayısının 382-386. sayfaları arasında Hawaii'de bulunan Kewalo Denizsel Araştırma Laboratuvarı'nda çalışan Prof. Dr. Andreas Hejno ve Prof. Dr. Mark Q. Martindale'ın "Asölom Gelişimi İki-Yanlı Simetrik Canlıların Ağız ve Anüslerinin Bağımsız Evrimini Gösteriyor" başlıklı makalelerinde belirttikleri gibi, bilteral (iki-yanlı) simetriye sahip hayvanların (yani sağ-sol ve ön-arka kavramlarının bulunduğu sinek, kuş, insan gibi hayvanlar), radyal simetriye sahip hayvanlardan (deniz anası veya sünger gibi) evrimleştiği düşünülmekteydi. Bu evrimin en önemli bulgularından biri de, öncül (anterior) ağız ile arkasal (posterior) anüsün bulunduğu doğrusal sindirim yolunun evrimidir. Bu yapıların embriyonun ilk dönemlerinde meydana gelen "hücresel çöküntü" olarak isimlendirebileceğimiz blastopore evresinde meydana geldiği ve geliştiği bilinmektedir.

NASA'nın Astrobiyoloji Enstitüsü'nden Daniella Scalice'ın derlediği bulgulara göre ise, güncel moleküler filogeniler, asölom (yani hücre içi boşluğu bulunmayan) hayvanlardan olan yassısolucanların (flatworms), çift-yönlü simetriye sahip olan hayvanların evriminin ilk basamağı olduğunu ortaya koymaktadır. Asölom hayvanlar, Kambriyen Öncesi'nden kalma bazı karakterleri dahi taşıyan hayvanlardır.

Tüm Reklamları Kapat

Asölom hayvanların sindirim sisteminde tek açıklık (yalnızca ağız) bulunmaktadır. Yassısolucanlar ile günümüz çift-yanlı simetriye sahip hayvanları (insan, kuş, böcek gibi) arasındaki genetik ifade benzerliklerine bakan bilim insanları, iki canlı grubu arasında büyük benzerlikler keşfetmişlerdir. Yassısolucanlarda ağzın oluşumunu ifade eden genler, çift-yanlı canlılarda da benzer şekilde ağzın ve anüsün oluşumunu ifade etmektedirler.

Yassısolucanlardan bir sonraki basamak olan denizyıldızları gibi derisidikenlilerde, bir ağız ve kese benzeri bir sindirim yolu bulunmaktadır. Araştırmacılar, anüsü oluşturacak olan yapıların, farklı hayvan gruplarında birbirinden bağımsız olarak evrimleştiğini bulmuşlardır. Bilim insanları, anüsün, gonoduct denen ve sperm ile yumurtaların salındığı kanalın evrimi ile bağıntılı olduğunu düşünmektedirler. Anüsün evriminin en önemli sebebi olarak ise, vücut büyüklüğünün evrimsel gelişim dahilinde büyümesi ve vücutların uzaması gösterilmektedir. Eğer günümüzde anüse sahip canlılarda hala sadece tek açıklık bulunsaydı (sadece ağız), enerji ihtiyacımız yeterince karşılanamazdı ve yiyeceklerin sıralı sindirimi mümkün olmazdı.

Dolayısıyla artık biliyoruz ki, çift-yanlı simetriye sahip hayvanların evriminin ilk basamağı radyal simetriye sahip hayvanlar değil, yassısolucan benzeri hayvanlardır. Bu da, 1874'te Ersnt Haeckel tarafından ileri sürülen Gastraea Hypothezi'ni çürütmektedir. Araştırmacılar, çift-yanlı simetriye sahip hayvanların atasının 550 milyon yıl önce yaşadığını ileri sürmektedirler. Bu canlı, önceden sanılandan biraz daha karmaşıktı ve hermafroditti (transseksüel veya hem erkek, hem dişil organı bulunan canlı). Ayrıca bu canlıda sadece ağız bulunuyordu ve anüs bulunmuyordu. Kelimenin tam anlamıyla, o dönemlerdeki atalarımız, yiyeceklerini yedikten sonra sindirilmeyen kısmı "tükürmek" zorundaydılar. Tıpkı günümüz asölom canlıları gibi denizin derinliklerinde, kumlar arasında yaşayan yumuşak vücutlu canlılardı. Bu sebeple de günümüzde bu canlılara ait fosiller bulmamız neredeyse imkansız haldedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Uzun lafın kısası, bütün sistemler, önce basit adımlardan geçerek evrimleşmişlerdir. Gittikçe karmaşıklaşan yapıda, her bir basamak, bir öncekinden avantajlı konumdadır. Örneğin sinir sisteminde, ilkel atalarımızdave günümüzde yaşayan bazı canlılarda gangliyon denen sinir düğümleri ile ilk sinir sistemleri başlamıştır. Bu sistem daha sonra gittikçe özelleşerek, sinir uzantılarının oluşmasına, kafanın gelişimiyle birlikte özelleşmiş sinirlerin kafada toplanmasıyla, sonradan beyin denen sinir yığını organın evrimiyle, notokordun gelişimiyle ve adım adım bütün organlara giden sinirlerin oluşumuyla gerçekleşmiştir. Hiçbir basamak atlanmamış ve her şey, bir öncekinden avantajlı olduğunda korunmuştur. Olmadığında ise elenmiştir. Unutmamak gerekir ki bir sistemin total evrimini anlamak oldukça güç olabilmekle birlikte, genel hatlarıyla bakıldığında anlaşışması hiç de zor değildir. Yine de daha sağlıklı bir analiz için, bir sisteme ait tüm organların evrimine tek tek bakılması gerekmektedir.

Bir organın sistemden çıkarılması, genellikle sistemi bozacaktır, bu doğrudur. Ancak bu, hepsinin birden, bir seferde evrimleşmesine değil, tek tek ve birbirlerine bağımlı olarak evrimleşmelerine ispat olarak gösterilebilir. Her bir basamak, kendisinden önce var olan basamaklar dahilinde evrimleşmiştir; dolayısıyla genellikle o organın sistemden çıkarılması, sistemde eksikliğe sebep olacaktır. Öte yandan, boşaltım sistemine ait böbreklerimizden birini veya sindirim sistemine ait organlarımızdan olan apandiksin sistemden atılması, sistemi etkilemez. Bunun sebebi, apandiksin artık kullanılmama sonucu körelmesi, böbreklerin ise çift-yanlı simetri dahilinde iki yanda ortaya çıkması ancak bir tanesinin de genel olarak (eksikliklerle birlikte ve kontrol altında) vücudu idare edebilmesidir. Bir sistemi oluşturan organların ilk ortaya çıktığı zamanlara baktığımızda ise, o organın çıkarılmasının canlıyı öldürmediği; ancak öte yandan canlının avantajını ortadan kaldırdığını görebiliriz. Örneğin ciğerli balıklarda, ciğerin çıkarılması canlıyı öldürmez; ancak karada kalma şansını yok eder ve bu da, canlılığın karaya geçmesini engeller. Bu noktada, Evrim'in bir yönü olmadığını unutmamak gerekir. Sihirli bir el, ciğerli balıkların ciğerlerini silseydi, canlılık (daha doğrusu hayvanlar) belki asla karaya geçemeyecek ve günümüzdeki hemen hiçbir karasal hayvan var olamayacaktı. Veya hiç beklemediğimiz ya da öngöremeyeceğimiz başka bir yolla karaya geçeceklerdi. Bunu şu etapta bilmenin bir yolu yoktur.

Teşekkür: Şafak Şeref

Ayrıca Sayın Fatih Sezer'in notunu da eklemekte fayda görüyoruz. Kendisine teşekkür ederiz.

İnsan embriyosunda kalp damar sisteminin ilk hali düz bir boru şeklinde. Daha sonra bu borunun ortası kalınlaşmaya başlıyor sonra odacıklara bölünüyor. İlkel bir canlıda bu tür düz bir boru şeklide boru olduğunu düşünün. Mutasyonlar her canlıda olmakta. Bu düz boru damarlı canlıda bir mutasyon gelşiyor ve damarın ortası daha kalın. Bu özel canlı türdeşlerine göre daha fazla daha güçlü kan pompalıyor. Yaşamda kalma şansı ve dolayısıyla üreme şansı daha yüksek. Bu özel canlı belki 100 kuşak içerisinde kendi türünde hakimiyeti sağlıyor çünkü daha güçlü daha iyi ürüyor. Bu tür artık ortası şişkin bir damara sahip. Hala mutasyonlar sürüyor. Şimdi bu şişkinliğin bir mutasyon geçirdiğini ve ortadan ikiye bölündüğü düşünün. Bunun da bir avantajı oldu ve ikinci özel türümüz yine güçlü, yine daha çok üreme şansına sahip. Artık kendi türüne bu ikinci özel tür hakim. Milyonlarca yıl içerisinde basamak basamak geçirilen evrimlerin karlı versiyonları kalıyor ve bugünkü haline geliyor. Bir de çok kullanılan bir tabir var, her şey işe yarar diye. Büyük bir yalandır. Bugün prostat bezinin toplar damarı omurga ile gereksiz yere direkt bağlı ki buna tıpta anastomoz denir, bu bağlantı yüzünden prostat kanseri beyne çok çabuk yayılıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca Sayın Kubilay Meşe'nin de ayrıntılı notunu eklemekte fayda görüyoruz. Kendisine çok teşekkür ederiz.

Basitçe anlatmak gerekirse akciğerlerin evriminde söylemem gereken şey, akciğerlerin yüzme keselerinden evrilmesidir (Gerçekte günümüz balıklarında bulunan yüzme kesesinden evrilmedi. Günümüz yüzme keseleri de evrim sürecinden geçmiştir.Burada bir "pre-yüzme kesesi" düşünmek yararlı olur.). Günümüz yüzme keseleri balıkların derinlik ayarlamasını sağlıyor basitçe (denizaltıların sistemine biraz benziyor). Aslında solungaç solunumunun sisteminden kopup da akciğerli solunum sistemine geçiş çok karmaşık değil. Bize karmaşık görünmesinin sebebi, bu oluşum sürecini hayal ederken günümüz organlarını DİREKT kullanmamız gerektiğini düşünmemizdir.

Yukarıda yüzme kesesi için dediğimi diğer tüm ekipmanlar için kullanabiliriz. Günümüz organlarının işleyişi bizim hayalgücümüze katkı sağlar ve benzeşimlerden yararlanarak atasal ilişkiler kurarız. Kalp oluşumu akciğerden daha önce olmuştur; bunu biliyoruz. Kalbin kökenine dair bilgileri eklembacaklılara bakarak ediniyoruz; onlar ilkel canlılar değil sadece kendilerinde bulunan özellikler olası bir atanın taşıyabileceği bazı özelliklerle ortak. Akciğerlere dönmek gerekirse; bizler balıklar arasında bize en yakın olanlarının akciğerli balıklar olduğunu biliyoruz; ve aynı zamanda bunlar lob yüzgeçliler taksonunda yer alıyorlar, yani sizin yukarıda söylediğinizi destekleyerek şunu söyleyebilirim: Akciğer oluşumu karasal bir adaptasyondur omurgalı canlılar için. Bu oluşumu hayal ederken -birkaç cümle önce söylediğim gibi- günümüz organlarını sadece hayalgücünü genişletme amacıyla kullanmamız ve mümkün olduğunda çok adım düşünmemiz önemlidir; akciğerli balığın akciğerleri gelişkin değildir, o zaman ölmesi mi gerekirdi? Hayır. Onun akciğerleri nemli toprakta saklanıp sonra göle dönmesine yetiyor. Kurbağaların akciğerleri iki balon gibidir;yani alveolleri yok ve kapasitesi düşük, bu onun tüm sistemlerinin bozuk olduğunu mu gösteriyor? Hayır. Halihazırda sulak ortamlarda yaşadığı için nem oranının yüksek olduğu sulak bölgelerde iyi iş yapan bir solunum sistemi olan deri solunumuna sahipler.

Günümüz canlısından organının bir parçasını aldığınızda ölebilir evet; ama o günümüz canlısıdır; belli bir yere kadar ekleme çıkarma yapabilirsiniz. Akciğer veya kalp kökeni eskiye giden yapılardır;günümüz canlısı tüm sistemini bu yapıya kurmuştur.Fakat bu sistemler de değişirler.Yani sistem basit>>kalp basit:bir sorun yok.Sistem değişip de bir açıdan karmaşık hal aldığında kalp de aynı sürede değişecektir.Sistem karmaşık>>>kalp karmaşık. Son olarak bu örnek üzerinden şunu söylemek isterim: Sistem karmaşıklaşırken üzerine kurulu olduğu organ görece az değişiyorsa bile o sistem işleyebilir.Yani siz dolaşım sisteminizde bir devrim yaratırken (3 odacıklı kalp yani daha iyi dağıtım [kurbağalar]) kanı daha iyi oksijenle doldurmasını beklediğiniz organda (akciğerler) sisteme göre (dolaşım sistemi) görece az değişim gözlemliyorsunuz (dahası diğer karasal adaptasyonların da değiştiğini ve ihtiyaçlarının farklılaştığını da hesaba katın); ama bu canlı başarıyla yaşıyor! Bu ihtiyacı karşılamak için kendi taksonuna özgü özel bir yapı geliştirmiş (kurbağalardaki deri solunumu sistemi).

Tüm Reklamları Kapat

Özetle bu durumu şöyle maddeyebilirim:

  • Canlılar değişir; tek başına değil tümden.
  • Değişimler toplamda yönsüz iken kısa bir süre için yönlüdürler (karasal adaptasyonlar geçirme).
  • Her sistem eşit hızda değişmez; kimi yavaş kimi hızlı. #Hızlardaki bu değişim canlı için farklı adaptasyonlara kapı açar.
  • Sistemin bireysel değil tümden ve kademeli değişimi nedeniyle,yavaş veya hızlı, alternatif değişimlere küsülmez, onlara da fırsat verilebilir (canlı tüm sistemini hassas bir dengeye kurmaz*)
  • *Çünkü "canlı cimridir."; mükümmel sistemler çok maliyetlidir ve küçük hatalarda (ki bu her zaman olur) tamamıyla yıkılırlar. 

Bu "mini" yazıma şu sözle son vermek istiyorum: "Doğa olağanüstü bir lehimcidir; tanrısal bir yaratım ustası değil."

 

Sayın Erdem Ertaş da bize bazı görsel bilgiler sağlamak amacıyla ulaşmış, onu da buraya eklemekte fayda görüyoruz. Kendisine teşekkür ediyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 20 cm, Işıksız

Yeryüzü dağlarını, ovalarını, nehirlerini, kısaca fiziki durumunu gösteren ürünümüzü, hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

ESTETİK: Modern seri ürünlerimiz grafik, eksen ve ayak tasarımlarıyla bütüncül ve yeni bir estetik yaklaşıma sahiptir. Geliştirmiş olduğumuz yeni üretim teknolojimiz sayesinde demonte yapıya sahip olan yeni serimizde ekvator çizgisinin ışıklandırılması tasarımın güzelliğini ön plana çıkarmaktadır.

ÇEVRE DOSTU: Gürbüz Yayınları olarak tüm ürünlerimizde orijinal ham madde kullanarak sebep olunabilecek çevresel sorunları kendi bünyemizde minimize ettiğini taahhüt ediyoruz. Aynı zamanda modern seri ürünlerimizin demonte yapısı sayesinde, paketleme ve stoklama organizasyonlarında daha az karton ambalaj kullanarak yeşili koruyan çevre dostu bir tutumu destekliyoruz.

  • Harita Türü: Fiziki
  • Çap: 20 santimetre
  • Işık Durumu: Işıksız
Devamını Göster
₺165.00
Modern Dünya Küresi: Fiziki, 20 cm, Işıksız

Fatih Sezer'in tek bir borudan dört odacıklı bir yapıya nasıl ulaştığı ile ilgili simülasyonu merak edenler bu powerpoint sunusundan ulaşabilir. 3.60 mb'lık dosyayı indirdikten sonra slaytı görüntüle demeniz yeterli.

http://hotfile.com/dl/117787097/410b790/Kalbin_Geliimi.ppt.html

Ayrıca prostat kanseri en sık kemiğe metastaz yapar. Bunun sonucunda omurga kemiklerine metastaz yapmış kanser, omurilik damarlarına ulaşarak buradan beyne sıçrar.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Sistemlerin Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Sistemlerin Evrimi yazı dizisinin 1. yazısıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Hejnol. (2008). Acoel Development Indicates The Independent Evolution Of The Bilaterian Mouth And Anus. Nature, sf: 382–386. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/02/2023 00:25:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/76

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Galaksi
Evrenin Genişlemesi
Uydu
Kuşlar
Süpernova
Kuantum
Astrofotoğrafçılık
Covıd-19
Mikrobiyoloji
Antropoloji
Teori
Kimyasal
Değişim
Sinek
Damar
Korku
Sağlık Bakanlığı
Kuantum Fiziği
Kök Hücre
Mit
Manyetik Alan
Öğrenme Teorileri
Allah
Orman
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı, et al. Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar. (14 Mayıs 2011). Alındığı Tarih: 8 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/76
Bakırcı, Ç. M., Meşe, . (2011, May 14). Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar. Evrim Ağacı. Retrieved February 08, 2023. from https://evrimagaci.org/s/76
Ç. M. Bakırcı, et al. “Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 May. 2011, https://evrimagaci.org/s/76.
Bakırcı, Çağrı Mert. Meşe, . “Sistemlerin Evrimi - 1: Sindirim Sistemi ve Çift-Yanlı Simetrik Hayvanlar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 14, 2011. https://evrimagaci.org/s/76.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.