Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi

Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi BBC Focus Magazine
15 dakika
74,419
  • Bilişsel (Kognitif) Biyoloji
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Herkesin canı acır ancak herkesinki sürekli olarak acımaz. Şanssız bir insan grubu, ekonomik, sosyal ve fiziksel bir girdabın içine düşebilirler ve bu acılarla sürekli baş etmek zorunda kalabilirler.

Acının neden evrimleştiğini anlamak son derece kolaydır: canlıların yaşamını tehlikeye atacak unsurlara karşı bireylerin, o tehlikeler ölümcül boyuta varmadan önce uyarılabilmesini sağladığı için doğal seçilim tarafından korunmuş ve desteklenmiştir. Kimi zaman, belli bir sinir sistemine sahip olmayan çok hücrelilerde bile tehditten kaçabilme davranışlarını gözleyebilmekteyiz. Ancak genel olarak acı, beynin içerisinde oluşturulan ve algılanan, sinir sistemi aracılığıyla vücudun her noktasından anlık olarak toplanan bilgilere dayanan bir deneyimdir. Evrimsel süreçte, beynin karmaşıklaşması ve sinir sisteminin gelişmesiyle birlikte, farklı türlerde farklı acı algıları da gelişmiştir. Ancak genel olarak baktığımızda, acının amacı tek ve oldukça anlaşılırdır.

Tüm Reklamları Kapat

Her ne kadar bazı insanların akut acı nöbetlerinden neden kurtulamadığını tam olarak bilemiyorsak da, incinmenin/sakatlığın en başta, sonradan olduğu kadar kötü olmadığını biliyoruz. Ayrıca bu insanların kişilikleriyle ilgili bir problem olmadığını da biliyoruz. Son olarak, bildiğimiz bir diğer şey, kronik acı tedavilerinin pek de işe yaramadığı...

Acılarla ilgili bu aydınlatıcı gerçekler bize, acıların kendisiyle ilgili bir yansıma sunuyor. Acı nedir? Basit olarak bir doku hasarının belirtisi midir yoksa daha karmaşık bir olgu mudur? Bu ikinci soruya daha farklı bir açıdan yaklaşmanın bir yolu, bunlardan biri varken diğerinin olmadığı durumların mümkün olup olmadığını incelemektir: yani doku hasarı olmadan acıveya acı olmadan doku hasarı...

Tüm Reklamları Kapat

Ve bunu aslında kendi başınıza da cevaplayabilirsiniz: nasıl oluştuğunu hiçbir şekilde hatırlayamadığınız bir yaranız oldu mu? Eğer cevabınız evetse, acı hissetmeden doku hasarını deneyimlemişsiniz demektir. Peki, yoğun bir günün ardından ferahlamak için ılık bir suyla duş aldığınızda, suyun canınızı yakacak kadar sıcak olduğunu hissettiniz mi hiç? Duş sizi incitmez, ancak derinizdeki hassaslaşmış uyarıcıları etkileyerek acıya neden olur.

Dizinizdeki veya kolunuzdaki morluğun nereden geldiğini hatırlamadığınız oldu mu?
Dizinizdeki veya kolunuzdaki morluğun nereden geldiğini hatırlamadığınız oldu mu?
Dr. Whitaker

Bu sorular ve cevapları, acılar üzerinde çalışan bilim insanlarının oldukça ilgisini çekiyor çünkü bunlar, acının sadece bir doku hasarı ölçüsü olmadığını bizlere gösteriyor.

Acı Nedir?

Acı Çalışmaları Uluslararası Birliği, acıyı bir "deneyim" olarak tanımlamaktadır. Acılar, genellikle tehdit oluşturabilecek unsurlar karşısında dokularımızın uyarılarak gönderdikleri mesajlar sonucu oluşturulur. Birliğin daha detaylı tanımına bakacak olursak:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

"Gerçekten veya potansiyel olarak doku hasarına neden olabilecek veya bu tür bir hasarla ilişkilendirilen, rahatsızlık verici bir duyusal ve duygusal deneyimdir."

Acı sinyallerini taşıyan nöronlara nosireseptörler adı verilir, daha kolay hatırlamanız adına, acı algılayıcıları diyebiliriz. Acıyı tespit etme ve iletme yetisine ise nosiresepsiyon, yani acı algılama adını veriyoruz. Ancak görüldüğü üzere, acıyı algılayabilmek, acının kendisi için ne her zaman yeterlidir ne de her zaman gereklidir. Elbette, çoğu zaman, acı bir miktar nosiresepsiyon ile ilişkilidir. Ancak acının tam olarak ne miktarda olacağı, birçok faktöre göre belirlenir. Bunu anlamanın bir yolu, beyne gelen acı sinyallerinin çok önemli bir soruyu cevaplamalarını gerektirmesidir: "Gerçekten ne kadar tehlikeli?" Buna cevap verebilmek adına beyin, güvenilir her bilgiyi toplar: önceki deneyimler, kültürel etkileşimler, bilgiler ve diğer duyusal ipuçları... Liste sonsuza kadar uzayabilir. 

Acı Çeken Beynin fMRI Görüntüsü
Acı Çeken Beynin fMRI Görüntüsü
Pain Management

Peki bunların hepsi acıyı nasıl kontrol ediyor? Acı bilimciler arasındaki en meşhur cevap, beynin karmaşıklığına dayanmaktadır. Acıyı, beynin geneline dağılmış belli bir beyin hücresi ağının belli bir aktiviteye karşı verdikleri tepki sonucunda oluşan bilinçli bir deneyim olarak düşünebiliriz. Bu sinir ağını nöroetiket olarak isimlendirebiliriz ve bu sinir etiketini oluşturan hücrelere üye beyin hücreleri adını veririz.

Acı nöroetiketi içerisindeki üye beyin hücrelerinin her biri, aynı zamanda diğer nöroetiketlerin bireyleri olabilirler. Eğer aklımızda "disk kayması" kavramına (ve bunun yarattığı acıya) karşılık gelen bir bilgi varsa, bu bilgi bir grup beyin hücresi ağı tarafından tutulmak zorundadır ve buna "disk kayması" nöroetiketi adını veririz. Dolayısıyla, bazı üyelerin hem disk kayması nöroetiketi içerisinde, hem de sırt ağrısı nöroetiketi içerisinde yer alması çok muhtemeldir. Bir diğer deyişle, eğer disk kayması nöroetiketini uyaracak olursak, sırt ağrısı nöroetiketinin de aktive olma şansını bir miktar arttırırız.

Bu modeli kullanarak, disk kaymasının sırt ağrısını potansiyel olarak tetikleyeceğini düşünebiliriz. Peki ya depoladığımız bilgi hatalıysa, tıpkı disk kaymasıyla ilgili bilgilerimizin hatalı olması gibi? Bir disk (veya omur), omurgaya öylesine sıkı bağlıdır ki, asla ve asla kayamaz. Buna rağmen, dilimizden ve buna yönelik yapılan görsellerden ötürü her birimiz "sırtımızdaki disklerin kayabileceğini" rahatlıkla ve güçlü bir biçimde iddia ederiz.

Tüm Reklamları Kapat

Kas Ağrısı
Kas Ağrısı
Tuans

Bir insanın sırtıyla ilgili ağrılarını değerlendirmek için beyninin bu şekilde hatalı bilgileri kullandığı düşünülürse, bu insanın disk kayması ve bununla ilgili o korkunç klinik fotoğrafları görüyor ve düşünüyor olması, diğer tüm faktörleri eşit tuttuğumuzu sayarsak, bireyin sırt ağrılarını arttıracağını rahatlıkla ileri sürebiliriz.

Kendi Kendini Yaratan Acı

İşte bu noktada, acının sonsuz bir döngüye dönüşebileceğini öğrenmiş oluyoruz. Biliyoruz ki eğer acı sürecek olursa, acı algısı (nosiresepsiyon) sistemi de daha hassas hale gelir. Bu şu demektir: omuriliğiniz beyne gerçekte olduğundan çok daha yüksek bir acı düzeyine dair bilgiler iletmeye başlar. 

Bu, omurilikteki acı algısının sürekliliğinin normal bir sonucudur. Acı, hatalı bir şekilde doku hasarıyla ilişkilendirildiği için, beynin dokuların giderek daha da fazla hasar aldığını varsaymaktan başka şansı kalmaz. Dolayısıyla acı sürdükçe, beynimiz de hasarın sürdüğünü otomatik olarak varsayar.

Değişen sinir sistemiyle ilgili bildiklerimize bakarak, bu varsayımın hatalı olduğunu söyleyebiliriz. Acı nöroetiketini tetikleyen şey, kendisinden başkası değildir! Sanıyoruz bunu şöyle açıklayabiliriz: "daha fazla acı = daha fazla doku hasarı = daha fazla tehlike = daha fazla acı" ve bu, bu şekilde sürer gider...

Tüm Reklamları Kapat

Kronik ağrının, kronik ağrıyı tetiklemesi, bir soruya gebedir: eğer bu hatalı bilgiyi düzeltirsek, ne olur?

Bu sorunun cevabını bulmak için 10 yılı aşkın bir süredir araştırmalar yürütüyoruz ve bulgularımızın bir kısmı şu şekilde:

Eğer ki beyninizi aslında var olmayan acılara odaklanmamasına şartladığınızda:

  1. Acı ve engeller azalmaktadır; çok fazla veya çok hızlı değil, ancak azalmaktadır.
  2. Aktiviteye dayalı tedavilerin etkisi daha yüksektir.
  3. Sancıların sıklığı ve şiddeti azalmaktadır.
  4. Aktiviteye dayalı tedavilerin uzun dönem etkileri oldukça başarılıdır.

 Acı konseptini beyninizde, acının biyolojisine bağlı olarak değiştirmenizin çok iyi bir şey olduğunu gösteren çok miktarda delil bulunmaktadır. Ama bu kolay değildir. Araştırma grupları bunu kolay hale getirmek için uzun süredir çalışmalar yürütmetkedir. Acıyı açıklama fikri dünya çapında uygulanan acı kontrolü programlarını başlatmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hayvan Çiftliği: Grafik Roman

Tüm hayvanlar eşittir ama bazı hayvanlar diğerlerinden daha eşittir.

Beylik Çiftliği’nin ezilen hayvanları, efendileri Mr. Jones’u devirip çiftliğin yönetimini ele geçirdiklerinde, bunu özgür ve eşitlikçi bir hayata atılan ilk adım olarak görürler. Fakat aralarından bir grup seçkin, Napolyon ve Kartopu isimli iki domuzun öncülüğünde yavaş yavaş kontrolü ele alır. Kendilerini bir zorbalıktan kurtulup başka bir zorbalık altında ezilirken bulan hayvanlar, çok geçmeden düşündükleri kadar eşit olmadıklarını anlarlar. Orwell’in, güç zehirlenmesi ve yozlaşma sonucunda hüsrana uğramış idealizme dair sarsıcı taşlaması Hayvan Çiftliği, Brezilyalı ünlü çizer Odyr’in çarpıcı uyarlamasıyla kendine yepyeni bir ifade alanı buluyor.

“Orwell’in güncelliğini hiç yitirmeyen alegorisine göz alıcı bir saygı duruşu. Zincirlerinden kurtularak başlattıkları devrimin sonuçlarını göğüsleyen hayvanları fırça darbeleriyle görünür kılan Odyr’in tasvirleri çok güçlü.”
New York Times

Devamını Göster
₺105.00
Hayvan Çiftliği: Grafik Roman

Doktorların ve Bilim İnsanlarının da Yeniden Düşünmesi Gerekiyor!

Bilim insanları ve doktorlar olarak bizlerin acıyla ilgili bildikleri sadece hastalara ve halka ne öğrettiğimizle ilgili değildir, aynı zamanda yapılacak bilimsel araştırmaların ve alınacak bilimsel kararların da dayanağını oluşturacaktır. Bu sebeple, 1654 yılında Rene Descartes tarafından kurulan meşhur modeli terk etmenin zamanı gelmiştir. Çizimlerinde, bir adamın ayağı alev almıştır ve bu acıyı algılayan reseptörler, vücuttaki hidrolik bir sistemi harekete geçirir ve bu da beyinde bir zilin çalmasını sağlar. Elbette ki günümüzde hiç kimse bunun hidrolik bir sistemle sağlandığını kabul etmez; ancak vücudumuzdaki elektrik devrelerinin beyindeki acı merkezlerini aktive ettiği profesyonel ve coğrafi sınır tanımaksızın herkesin bildiği ve uyguladığı bir yaklaşımdır.

Tarihte Acı Algısı
Tarihte Acı Algısı
MDPI

Descartes'ın düşünme biçimiyle yaklaşmamız sayesinde tıp biliminde birçok ilerlemeyi sağladık. Ancak günümüzdeki acıyla ilgili veriler, giderek bu yaklaşımın aksi yönüne gitmemize neden oluyor; tıpkı Dünya'nın düz olduğu fikrinden uzaklaşmamız gibi. Elbette beynimiz ve sinir sistemimizin tamamı devasa bir elektrokimyasal devreden ibaret; ancak bu devre içerisindeki neden-sonuç ilişkilerinin daha iyi anlaşılması gerekiyor. Özellikle söz konusu acı veya ağrı gibi daha soyut kavramlarsa, birçok bilim insanı ve doktorun "doku hasarı eşittir acı" denkleminden kolay kolay kurtulamayacağını biliyoruz. Ancak eldeki bulgulara bakarak, acıyla ilgili bu çıkarımın tartışmasız bir şekilde yapılması, sadece bilimin ufuklarını sınırlandırmakla kalmayacak; aynı zamanda doktorların hastalarına hem psikolojik olarak, hem fiziksel olarak hasar vermesine ve daha fenası, yalan söylemesine neden olacaktır.

Acıyla İlgili Başka Yaklaşımlar

Acıyla ilgili yüzlerce yıldır birçok farklı teori geliştirilmiştir. Bu teoriler sayesinde acıyı bugün oldukça iyi bir şekilde tanımakta ve algılamaktayız. Acıyı birçok farklı kategoride ele almak mümkündür; bu sebeple, farklı teoriler, acıya farklı açılardan yaklaşmışlardır. Örneğin acının en tipik özelliklerinden biri, süresidir. Yukarıda da birkaç sefer bahsettiğimiz gibi, acılar akut ve kronik olmak üzere ikiye ayrılırlar. Birdenbire oluşan ve kısa sürede geçen acılara akut acı, uzun süre dilimine yayılmış halde bulunan acılara kronik acı adını vermekteyiz. Bir acının ne kadar bir süreden sonra kronikleştiğine dair ortak bir karar olmasa da, bazı araştırmacılar 3 ay, bazıları 6 ay, bazıları ise 12 aylık bir sürenin geçmesi gerektiğini düşünmektedir. Kimilerine göreyse 1 aydan kısa süren acılar akut, 6 aya kadar sürenler akutaltı, 6 aydan uzun sürenler ise kroniktir. 

Yazımız içerisinde nosireseptörlere değindiğimizden, çevresel sinir sistemi aracılığıyla deneyimlediğimiz acılara tekrar değinmeyeceğiz. Ancak bu acının hissedildiği bölgedeki hislere göre de acıları kategorize etmek de mümkündür: örneğin viskeral yapılar gerilmeye, iskemiye ve iltihapa karşı duyulan acılardır ve diğer tür uyaranlara pek fazla tepki göstermezler. Derin somatik acılar, bağ, tendon, kemik, damar gibi bölgelerde oluşan, lokal acı ve ağrılardır. Örneğin kırılan bir kemiğin acısı, derin somatik acıdır. Yüzeysel acı ise adından anlaşılabileceği gibi deri yüzeyinden hissettiğimiz acılardır. Örneğin bir bıçağın derimizi kesmesi sırasında ve sonrasında hissettiğimiz acılar gibi... 

Bunun haricinde acılar nöropatik de olabilirler. Bunu mutlaka bir defa deneyimlediğinizi düşünüyoruz. Nöropatik acıların tarifi epey zordur ve genelde "yanma", "gıdıklanma", "elektriklenme", "bıçaklanma", "iğne batıyormuş gibi", vb. kalıplarla izah edilirler. 

Bir diğer grup acı ise, bilim insanlarının ve sinirbilimcilerin favorilerinden olan fantom acılar (sahte acılar) grubudur. Bu acılar, vücudun yitirilmiş bir bölgesinde oluştuğu zannedilen acılardır. Yani bir insan kolunu kaybettiğinde, o koluna bağlı olan elinin acıdığını hissedebilir; artık o eline sahip olmasa bile! Buna, sahte acı adı verilmektedir. Üst uzuvlarını yitiren insanların %82'sinde, alt uzuvlarını yitiren insanların %54'ünde sahte acılar görülmektedir. Uzvun kesilmesinden sonraki 8 gün içerisinde, hastaların %72'si fantom acıları hissetmiştir. 6 ay sonrasında ise bu oran %65'e gerilemektedir. Bu sahte acıların neden oluştuğu tam olarak bilinemese de, konuyla ilgili birçok açıklama ileri sürülmüştür ve buraya sığdırmak gereksiz bir çaba olacaktır; bir diğer yazımızda bunu ele alabiliriz.

Bunun gibi bazı diğer kategorizasyonlar yapmak da mümkündür; ancak bu temel sınıflandırmalar sanıyoruz ki genel bir algı yaratmak için yeterli olacaktır.

Günümüzde, acıların beyne nasıl ulaştığıyla ilgili tüm detaylı bilgilere sahibiz. Örneğin, vücudumuzdan gelen acıların beyne A-delta veya C fiber sinirleri üzerinden iletildiğini biliyoruz. A-delta fiberleri, C fiberlerine göre daha kalındır, çünkü miyelinle kaplıdırlar ve C fiberlerinin saniyede 0.5-2 metrelik iletim hızına karşılık sinyalleri saniyede 5-30 metre hızla iletebilirler. Dolayısıyla, bu iki fiberden hangisiyle gönderildiğine bağlı olarak acıyı yavaş yavaş veya bir anda hissedebiliriz. 

Hangi Canlılar Acı Hisseder? Her Hayvan Acı Hisseder mi?

Yazımızın başında acının tanımını yapan Acı Çalışmaları Uluslararası Birliği'nden söz etmiştik. Birlik, her "uyarandan kaçma" tepkisini "acı" olarak nitelememektedir; çünkü rahatsızlık verici uyaranlardan kaçmak, acı hissedildiği anlamına gelmez. Birlik, bu konuyu şöyle açıklamaktadır:

"Nosireseptif yolakları aktive eden her fena uyarıcı acı demek değildir. Bu durum, her ne kadar yaklaşık bir fiziksel nedeni olsa da, bir uyaranın acı olabilmesi için her zaman psikolojik de olmak zorundadır."

Tüm Reklamları Kapat

Bu tanım, şunu göstermektedir: yalnızca tıpkı insan gibi korkabilen, anksiyete duyabilen, stres altına girebilen ve dehşete düşebilen canlılar acı hissetmektedirler. Rahatsız edici bir duruma tepki göstermek, canlının acı duyduğu anlamına gelmez. Örneğin en basit yapılı bakteriler bile dış uyaranlara tepki gösterirler; ancak bu, acı duydukları anlamına gelmez. Çünkü bakterilerin sinir sistemi veya acıyı algılayabilecek herhangi bir organelleri yoktur. Öte yandan örneğin bir memeli, sürüngen veya kuşun acı çekip çekmediğini anlamak için uzmanlar bu hayvanların uyaranlar etkisi altındaki seslerine (vokalizasyonlarına) ve fizyolojik tepkilerine (örneğin stres hormonlarının salgılanmasına) bakarlar. Eğer ki bu canlıların verdikleri tepkiler, insanlarınkiyle benzer ya da aynıysa, bu canlıların da bizler gibi acı çektiklerini söyleriz.

Bu durumda, Hayvanlar Alemi içerisindeki omurgasız hiçbir hayvanın acı çekmediği söylenebilir. Bunu analiz etmek için de, yine evrimin ışığından faydalanırız. Uzmanlar, omurgasızların gerçekten acı çekip çekmediğini anlamak için şu 3 noktaya odaklanırlar:

  1. Acının evrimsel fonksiyonu
  2. Omurgasızların sinirsel kapasitesi
  3. Omurgasız davranışları

Omurgalı hayvanlarda acı, yazımızın başında da bahsettiğimiz gibi önemli bir öğrenme aracıdır. Omurgalılar, meraklarını gidermek için yaptıkları denemelerde, yanılıp yanılmadıklarını acı duymaya bağlı olarak öğrenirler. Acı duydukları deneyimlerden uzak durmayı da öğrenirler. Bunun evrimleşebilmesi, omurgalıların genellikle omurgasızlardan çok daha uzun ömürlü olmasıyla da ilgilidir. Uzun ömürleri boyunca görüp deneyimledikleri, sadece genleriyle aktarılan davranış kalıplarından öte, öğrenmeye dayalı bilgilerini kullanabilmelerini mümkün kılmaktadır. Omurgalılar, ömürleri içerisinde öğrendikleri deneyimler sayesinde evrimsel uyum başarılarını arttırabilirler. Omurgasızlarınsa neredeyse hepsi kısa ömürlüdür ve davranış kalıpları neredeyse tamamen genler tarafından kontrol edilir (bkz: içgüdüler ve tür hafıza). Dolayısıyla omurgasızların acı algısını evrimleştirmeleri için herhangi bir seçilim baskısı bulunmamaktadır.

Kafadanbacaklıları bir kenara koyacak olursak, omurgasızların tamamında çok az gelişmiş ve küçük bir sinir sistemi bulunur. Çoğunun beyinleri (ki tam anlamıyla "beyin"leri bulunmaz, sinir öbeği anlamına gelen "gangliyonları" vardır) çok küçüktür. Az sayıdaki bu nöronların neredeyse tamamı vücudun hareketiyle ilgilidir ve yüksek algısal faaliyetleri yerine getiremezler. Bu sebeple duygusal tepki veremezler.

Tüm Reklamları Kapat

Son olarak, omurgasız davranışları içerisinde duyguların varlığına dair neredeyse hiçbir veri bulunmamaktadır. Birçok omurgasızda kanibalizm (kendi türünü yeme) bulunur; neredeyse hiçbirinde sosyal yapı bulunmaz (karıncalar, arılar ve termitler hariç). Hatta rahatsızlık verici unsurlara verdikleri kaçma tepkileri bile tutarsızdır; muhtemelen sinir sistemleri sadece duruma göre değerlendirme yapmaktadır ve herhangi bir öğrenme sürecinden geçmemektedirler. Örneğin bir omurgasıza ciddi bir hasar verecek olsanız da, kendisini tedavi etmek için dinlenmek gibi bir davranış sergilemez ve yarayı almasından önce her ne yapıyorsa, onu yapmayı sürdürür. Tarsusu (alt bacağı) ezilmiş bir böceğin, hiçbir şey olmamış gibi o bacağının üzerine bastığı bilinmektedir. Benzer şekilde, üzerine DDT uygulanan çekirgelerin her ne kadar nöbet geçiriyor gibi kasılmalar gösteriyor olsalar da, aynı zamanda bu sırada yemek verilecek olursa beslenmeyi de sürdürürler. Benzer şekilde, mantisler tarafından avlanan çekirgelerin, mantis ağzı içerisinde parçalanırken bile önlerindeki yemeği yemeyi sürdürdükleri gözlenmiştir.

Mantisin avladığı bir çekirge...
Mantisin avladığı bir çekirge...
Wikimedia Commons

Bu açılardan bakıldığında, neredeyse hiçbir omurgasızın acı duymadığı söylenebilir. Elbette, benzer bir şekilde bitkilerde, mantarlarda, protistalarda, bakterilerde ve arkelerde de acı duygusuna rastlanmaz. Bu konudaki tek istisna, bitkiler üzerindeki tartışmalardır. Bu konuyla ilgili olarak "Hayvan-Dışı Canlılarda Algı, Hafıza, Bilinç ve Zekanın Bilimsel Analizi" başlıklı makalemiz okunabilir. Omurgalıların ise tamamının, herhangi bir uyuşturucu kimyasal uygulanmadığı müddetçe, insandakiyle eş ya da ona benzer bir şekilde acı çektiği söylenebilir.

Sonuç

Acı, birçok zaman sadece ve doğrudan doku hasarıyla ilişkilidir. Kolunuzu kapıya çarparsanız, acı hissedersiniz. Bu kadar basittir. Ancak kimi zaman, beynimizin hatalı kavramlandırdığı (algıladığı) acılar, yersiz ve gerçekte var olmayan şekilde, "sahte acılar" biçiminde oluşabilir. Dolayısıyla, ortada herhangi bir doku hasarı olmamasına rağmen, beyniniz acıyı algılayabilir ve bu size hem psikolojik, hem sosyal, hem de fiziksel olarak zarar verebilir. Bunu önlemenin bir yolu, çoğu zaman oldukça zor olsa da, beyninizi doku hasarının tespit edilemediği bölgelerde acının olmadığına, bu acıyı algılama sebebinizin muhtemelen özellikle sırt bölgesindeki acılarla ilgili hatalı bilgileriniz olduğuna şartlandırmaktır. Bunu yapmayı başarabildikçe, beyniniz de var olmayan acıları yaratmaktan uzaklaşacaktır. 

Beyin, vücudumuzun her noktasıyla doğrudan ya da dolaylı olarak iletişim kurabilen ve bu iletişime bağlı olarak vücudumuzu yöneten, bizi "biz" yapan organımızdır. Evrendeki en karmaşık sistemlerden biri olarak kabul edilen bu organın, evrimsel geçmişini ve günümüzdeki etkilerini hafife almak, bir insanın yapacağı en büyük hata olacaktır. Beynimiz asla kusursuz olmamıştır ve asla olmayacaktır; ancak şu andaki hali bile, kendi kendimizi anlamaya çalıştığımız kendi beynimiz için oldukça karmaşık ve anlaşılması güçtür. Her geçen gün bu organın sırlarını birer birer açığa çıkarabiliyor olsak da, kimi zaman bu şekilde acı ve ağrıları açıklamak veya bazı sinir yolaklarını anlamak zor olabilmektedir. Bilim insanları, onlarca yıldır bu sırları aydınlatmak için canlarını dişlerine takarak çalışmaktadırlar. Umuyoruz, önümüzdeki yıllarda, beyni çok daha fazla ve detaylı anlayabilecek, böylece psikolojik sebeplerle oluşan hastalıkların önüne çok daha başarıyla geçebileceğiz. O zamana kadar, bilim elbette sürekli değişime açık olacak ve eldeki bulgular dahilinde gerçeği aramayı sonsuza dek sürdürecektir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
13
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 13
  • Tebrikler! 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/12/2022 22:00:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/377

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kişilik
Biliş
Abiyogenez
Kas
Kuantum Fiziği
Hukuk
Doğa
Beyaz
Ses
Komplo
Kimyasal
Şempanzeler
Kimya
Öğrenme Teorileri
Balık
Şempanze
Bakteri
İklim Değişikliği
Element
Evrimsel Biyoloji
Yeşil
Felsefe
Antropoloji
Tercih
İspat
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi. (21 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 2 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/377
Bakırcı, Ç. M. (2013, September 21). Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi. Evrim Ağacı. Retrieved December 02, 2022. from https://evrimagaci.org/s/377
Ç. M. Bakırcı. “Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 21 Sep. 2013, https://evrimagaci.org/s/377.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Sinirbilim ve Beyin - 15: Acı ve Beyin İlişkisi.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 21, 2013. https://evrimagaci.org/s/377.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.