Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Sifonoforlar (Siphonophorae)

Sifonoforlar (Siphonophorae)
Ohotsk Denizi'nden bir sifonofor
Flickr
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Sifonoforlar
  • Bilimsel Adı Siphonophorae
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Sifonoforlar
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Siphonophores
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Batı Avustralya Hint Okyanusu’ndaki Ningaloo Kanyonu’nu su altı robotu SuBastian’la keşfeden Nerida Wilson önderliğindeki araştırma ekibi yüzeye çıkmak üzere yol alırken spiral bir şekilde yayılmış ve UFO’ya benzettikleri yaklaşık 46 metre uzunluğunda dev bir canlı fark etti. Daha sonra gerçek uzunluğunun 120 metreden fazla olabileceğini tahmin ettikleri bu yaratık sifonofor olarak bilinen dünyadaki en uzun canlı. Aşağıdaki videoda Ningaloo Kanyonu'nda keşfedilen dev sifonoforun görüntüleri bulunuyor.

Bilinen 175 türü olan sifonoforlar, denizanaları, denizşakayığı ve mercanları da barındıran Knidliler (Cnidaria) şubesine aittir. Jelatinimsi yapıları nedeniyle araştırması zor olan bu canlılar, çok sayıda çok hücrelinin (zooid) bir araya gelerek birbirlerine dokular sayesinde bağlanmasıyla bir koloni oluşturur. Bu koloninin her bireyi çok başarılı birtakım çalışması sergiler ve diğer çoğu koloni yaşamı olan hayvanlarda görülenin tersine tüm bireyler koloninin faydası için çalışır. Bir deniz biyoloğu olan Stefan Siebert, bu canlıların farklı bireylerinin koloninin hareketi, beslenmesi ve çoğalması gibi çeşitli sorumluluklar almasını özelleşmiş organ fonksiyonlarına benzetiyor. Ayrıca bu canlılar bir beyinleri olmadan çevrelerini algılar, devasa uzunluklarına rağmen topluca hareket eder.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Sifonoforların evrimsel akrabalık ilişkileri, bilim insanlarının uzunca bir süredir dikkatini çekmektedir; çünkü bu organizmalar geniş bir çeşitlilik göstermektedir. Eskiden ayrı gruplar oldukları düşünülse de, şimdi daha basit yapılı kolonyel hidrozoalar olan Anthoathecata ve Leptothecata takımları ile bir arada, Hydroidolina alt sınıfı altında değerlendirilirler.

Sifonoforlar üzerinde yapılan çalışmalar, onları 3 ana gruba ayırmaktaydı: Cystonectae, Physonectae ve Calyconectae. Bu ayrım, 2 özelliğin varlığına göre yapılmaktaydı: yüzen çanlar (nektoforlar) ve süzülenler (pnömatoforlar). Cystonectaede pnömatoforlara sahipken, Physonectae'de nektoforlar vardır; Calyconectae'de ise her ikisi de bulunur.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Renkli ve ilginç görüntüsüyle bilinen başka bir sifonofor türü olan Physalia physalis veya yaygın kullanılan adıyla Portekiz Askeri, (İng: Portuguese man o’ war), ismini Portekiz savaş gemilerine olan benzerliğinden alıyor. Bu tür karbonmonoksit dolu yüzme keseleri sayesinde su yüzeyinde kalır ve su içindeki 30 metreyi bulan uzun zehirli dokunaçları ile rüzgârın yardımıyla denizde kilometrelerce sürüklenir. Genelde açık denizde, Atlantik Okyanusu, Pasifik Okyanusu ve Hint Okyanusunda, özellikle de Sargasso Denizinde yaygın olarak görülmelerine rağmen bazen dalgaların etkisiyle sığ sulara sürüklenir veya kıyıya vurabilirler. Bu canlılar, balık, balık larvası, yumuşakçalar gibi yumuşak vücutlu avlarla beslenir. Avın uzun dokunaçlara değmesiyle açığa çıkan binlerce mikroskobik kapsüldeki zehrin hücre zarında gözenekler açarak ozmotik dengeyi bozduğu ve hücre yıkımına sebep olduğu düşünülüyor. Çeneleri ve dişleri olmayan bu tür, avını zehirledikten sonra sindirilmesi için dokunaçları yardımıyla sindirim enzimlerinin salgılandığı bölgeye götürür. Sığ sulara sürüklenen veya karaya vuran Portekiz Askeri, sahildeki insanlar için tehlike oluşturuyor. İnsanların zehirli dokunaçlara temas etmesi durumunda ciddi durumlarda göğüs ağrısı ve nefes almakta zorluğa, genelde ise 15-20 dakika kadar süren ani bir acıya neden olur. Dolayısıyla, bu canlının sık görüldüğü plajlara girişler yasaklanıyor veya çeşitli önlemler alınıyor.

Karaya vuran bir Portekiz Askeri
Karaya vuran bir Portekiz Askeri
Encyclopedia of Life

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bu canlıların soyu henüz tehdit altında değildir.

Davranış ve Etoloji

Sifonoforlar büyük oranda avcı etçil hayvanlardır. Diyetlerinde çok çeşitli kopepodlar, küçük kabuklular ve ufak balıklar yer alır. Sifonoforların büyük bir kısmı gastrozooid yapıdadır; yani zooid denen bu organizmaların vücutlarına takılı, karakteristik bir dokungaçları vardır. Bu yapısal özellik, hayvanların avını yakalamasını sağlar. Sifonoforların can yakıcı nematosistleri, bu dokungaçların ucundaki tentilla isimli saçaklarda bulunur. Nematosistler, tentillanın kenarlarında yoğun bir şekilde bulunur. Sifanoforlar potansiyel bir av tespit ettiklerinde, 30-50 santimetrelik dokungaçları ile avlarının etrafında bir ağ örerler. Sonrasında nematosistler, felç edici ve bazen de ölümcül olan toksinler salgılayarak, ağa yakalanan avı etkisiz hale getirirler. Sonrasında bu avlar sindirilirler.[1]

Sifanoforlar, türüne bağlı olarak farklı üreme yöntemleri kullanabilirler; hatta bazılarının nasıl ürediği halen net olarak bilinmemektedir. Genellikle tek bir zigot, zooid kolonisini oluşturur. Döllenmiş yumurta, bir protozooide dönüşür ve sonrasında budaklanma yoluyla yeni bir zooid oluşturur. Bu süreç, tam bir zooid kolonisi oluşana kadar devam eder. Ancak bazı diğer türler, tıpkı deniz anaları gibi polipler oluştururlar. Bunlar içerisinde sperm veya yumurta vardır ve bunlar, suya salınarak üreme gerçekleştirilir. Yani polipler, organizmanın dışında döllenir.

Sifonoforların büyük bir kısmında biyolüminesan özellik bulunur. Bunun bir savunma mekanizması olarak evrimleştiği düşünülmektedir; ancak Erenna cinsi sifonoforlarda bu özellik avı üzerine çekmek için de kullanılmaktadır.

Diyet ve Metabolizma

2005’te Science dergisinde yayınlanan makalede derin okyanusta (1600 m ve 2300 m) yaşayan bir sifonofor türü olan Erenna familyasına ait örneklerin, çoğu sifonofor türü gibi kabuklu deniz canlılar yerine balıkla beslendiği belirlenmiştir.[2] Bu durumda araştırmacılar şu soruyu sordular: "Omurgalıların bulunmasının düşük bir olasılık olduğu bu derinliklerde Erenna nasıl avlanıyor?"

Sorunun cevabı her biri yaklaşık 3000 zehirli iğneden oluşan dokunaçlarının bağlı olduğu merkezi transparan sapın sonundaki “tuzak”ta gizlidir. Bilim insanları, canlı olgunlaştıkça kırmızı floresan madde ile çevrelenen bu tuzağın, sifonofor tarafından balıkları cezbetmek için yem olarak kullanıldığı sonucuna vardılar.

Fakat kırmızı ışık yayan canlılar denizde nadiren görülür. Bunun iki nedeni vardır: Birinci neden, kırmızı ışığın suda pek uzağa iletilememesi, ikinci neden ise büyük çoğunluktaki canlıların kırmızı ışığa duyarlı olmamasından kaynaklanır. Fakat Erenna ile ilgili bu iddia, yukarıda da bahsettiğimiz gibi derin deniz canlılarının uzun dalga boyundaki ışığı algılayamadıkları düşünülünce pek de mantıklı gelmiyor. Bu durum derin deniz canlılarının görüş becerilerine ilişkin kısıtlı bilgimizi de göz önüne alırsak bir gizem olarak kalmaya devam ediyor.

Sifonoforun olgun dokunaçlarındaki kırmızı floresan "tuzaklar"
Sifonoforun olgun dokunaçlarındaki kırmızı floresan "tuzaklar"
MBARI

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Sifonoforların hassas yapıları sebebiyle onlarla ilgili daha çok bilgi edinmek için yapılan çalışmalar oldukça zorlayıcı. Yine de denizlerde yaygın olarak görülen ve yukarıda bahsedilen hünerleriyle merak uyandıran bu canlılar, koloni içindeki muhteşem iletişimleri ve uyumluluklarıyla merak uyandırmaya devam ediyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 8
  • Tebrikler! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/10/2020 22:58:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9368

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Küresel Isınma
Dilbilim
İklim Değişikliği
Zehir
Richard Dawkins
Saç
Tıp
Teknoloji
Tutarlılık
Anatomi
Balıkçılık
Habercilik
Uçuş
Ortak Ata
İnsan Evrimi
Kemik
Ornitoloji
Makina
Yas
Şüphecilik
Felsefe
Sürüngen
Uterus
Bağışıklık
Popülasyon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Korku, nefretin kardeşidir.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder