Shakespeare Neden Her Zamankinden Daha Popüler?

Shakespeare Neden Her Zamankinden Daha Popüler?
Shakespeare
Wikimedia Commons
Yazar Will Gompertz Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
2,353 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Shakespeare günümüzde, 400 yüzyıl önceki popülaritesine kıyasla daha popüler. İnternet, şairlik markasının yayılmasında etkin rol oynarken, aynı zamanda hangisiyle ziyafet çekmeyi seçebileceğimiz bir dizi alternatif, çağdaş içerikler de üretti (Spark Notes vb. siteler). Fakat yine de Shakespeare, bu süreçte zirveye çıkan isim oldu. Çevrimiçi olarak internette o kadar çok arandı ki, internette artık ısmarlama Shakespeare arama motorları mevcut.

Shakespeare'i Afrika'daki kitapçıların raflarında, Lapland'de dizüstü bilgisayarlarda ve orman tiyatrolarında bulabilirsiniz. Onun sözlerinin pop şarkılarda ortaya çıktığını, filmlerde alıntılandığını ve sokakta konuşulduğunu da duyabilirsiniz. Hangi ülkede "olmak ya da olmamak" derseniz deyin, yerel halk Shakespeare'den alıntı yaptığınızı bilecektir. Suç romanı yazarları, iş insanları, futbol menajerleri ve avukatlar, akılda kalıcı bir başlığa ya da mükemmele yakın bir ifade aradıklarında, onun satırlarını kullanıyorlar.

Bu nasıl oldu? Shakespeare'in çağdaşları uluslararası düzeyde bilinmez iken, Shakespeare nasıl uluslararası üne kavuştu ve günümüze kadar geldi? Tabii ki tiyatronun altın çağı olarak adlandırılan Elizabeth Dönemi'nde Christopher Marlowe, Ben Jonson ve John Fletcher gibi birçok yazar var; fakat hiçbiri, Shakespeare kadar popüler değildir. Shakespeare'de olup da diğerlerinde olmayan ne vardı? Aslında, şimdiye kadar yaşamış söz sarraflarını geride bırakan ve ömrü daha uzun olan yazılarında ne var?

Reklamı Kapat

William Shakespeare
William Shakespeare
Wikimedia Commons

Çağdaşlarından Ben Jonson'ın Avon Nehri'nin Tatlı Kuğusu dediği Shakespeare kadar dünya üzerinde günlük yaşantı ile iç içe olan başka bir yazar yoktur. Hatta J. K. Rowling ve Bob Dylan dahi onun sözleri üstüne söz koyamaz. Shakespeare ve sözleri, bugün milyarlarca insanın hayatına nüfuz etmektedir.

En önde gelen Shakespeare tiyatrosu oyuncularından Simon Russel Beale, bu eserlerin zaman ve mekân içinde böylesine içten ve cesur gezginler yapan şeyin, eserlerin doğasında olan uyarlanabilirliği olduğunu düşünmektedir. "Shakespeare'de kural yoktur." diyor ve büyük yönetmenin genç bir oyuncuya söylediği eski bir şakayı aktarıyor: "Hamlet'i oynamanın binlerce yolu var ama seninki, onlardan biri değil."

Shakespeare temsili resmi
Shakespeare temsili resmi
Wikimedia Commons

Burada söylenmek istenen önemli: Hamlet'i oynamanın gerçekten de binlerce yolu var. Ama mesela Arthur Miller'ın Satıcının Ölümü adlı oyunundaki sanrısal kahraman Willy Loman'ı oynamanın bin tane yolu yoktur. Oyun yazarının, bir Samuel Beckett bölümü ile, tipik olarak karar verdiği yönetim şekli spesifik olmak zorunda ve Ibsen'in Hedda Gabler'ını oynayan bir aktris ya da Martı'da Çehov'un Konstantin'ini oynayan bir aktör için çok fazla alternatif yoktur. Görünüşe göre yalnızca Shakespeare, olay örgüsü içerisinde sayısız şekilde evrimleşen son derece inandırıcı, üç boyutlu karakterler yarattı. Baele, Shakespeare'in karakterlerini, ''Oyunculara karşı çok ılımlı.'' olarak tanımlıyor.

Kısa süre önce yayımlanan Worlds Elsewhere: Journeys Around Shakespeare's Globe (Başka Yerdeki Dünyalar: Shakespeare'in Dünyası Etrafında Yolculuk) kitabının yazarı Andrew Dickson da"Shakespeare'in oyunları sonsuz bir şekilde yeniden yorumlanmasına olanak tanıyan bir 'açıklığa' sahiptir." diyerek Baele'e katılıyor.

Dickson,"Bu oyunlar, yeniden keşfedilmek üzere tasarlanmıştır." diyor. Biraz da ilk yazıldığı zamanlarda ondan keyif alacak çok geniş ve farklı bir kitleye sahip olduğu için Shakespeare, eserlerinin bir öğleden sonra kraliyet mahkemesinde sergilenirken, ertesi gün aynı eseri Blackfriars arazilerinde oynandığını görebilirdi. Fakat daha da önemlisi, bu eserler başka bir yerde yeniden doğdu. Shakespeare'in oyunları her zaman tamamıyla ona ait değildi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Londra'daki King's College'daki Shakespeare Merkezi Müdürü Profesör Gordon McMullan, "Shakespeare, her şeyden önce, iyi bir uyarlamacıdır." diyerek Shakespeare'i tasnif ediyor. Shakespeare'in tekrardan hayat verdiği asırlık hikâye olan Romeo ve Juliet adlı eserinden de alıntı yapan Mcmullan: ''Onun bir intihalci olduğunu söylemiyorum; fakat kendisinden önce gelen eserlerden fazlasıyla ilham aldı." diyor.

Hamlet adlı eserinden bir sahne.
Hamlet adlı eserinden bir sahne.
Wikimedia Commons

Satırlar ve bölümler bir hevesle eklenebilir veya çıkarılabilir, aynı oyunun birden çok versiyonun bulunması bakımından çeşitlilik, Shakespeare'in yazım hayatının baharatlarındandı. İşte bu yüzden doğaçlama, tam da Shakespeare'in işiydi. Dogmalara bağlı değildi. Bir eylemi tanımlamak için uygun bir kelime ya da kelime öbeği bulmaya çalışıp da bulamıyorsa, basitçe, yeni bir tane icat ederdi. Eğer bir sahneyi veya perdeyi nasıl sonlandıracağından emin değilse, diğer yazarlar gibi bütün gece endişelenmezdi. Bunun yerine, çeşitli alternatifler yazıp, sorunu çözmeyi oyunculara bırakırdı. Son derece dramatik olan çalışmalarını adapte edilebilir şekilde tasarlayan ilk yazar oydu. "Durmayın; oyunlarımı geliştirin, kesip yapıştırın, uyarlayın ve yeniden yorumlayın." Bu, kendisinin gelecekteki tüm oyunculara, yazarlara ve yönetmenlere ilettiği üstü kapalı davetiydi.

Öyle de oldu. Stephen Soundheim ve Leonard Bernstein, Romeo ve Juliet'i West Side Story'ye dönüştürdü. Bollywood yönetmeni Vishal Bhardwaj, Machbeth'i Maqbool (2003) adlı bir gangster filmine dönüştürdü. Bu örnekler, Shakespeare'in oyunlarının dünya çapında gerçekleşen binlerce yeniden tasavvurunun sadece iki örneğidir. Bu durum bize aynı zamanda şu soruyu da sordurtuyor: "Neden bu kadar fazla coğrafyada, bu kadar başarılı olabildi?"

Bu konuda yaygın bir argüman, şiirsel sözlerinin Britanya İmparatorluğu'nun rüzgarları boyunca first-class'ta seyahat etmiş olmasıdır. İngiltere ve ardından Britanya, Dünya çapındaki imparatorluğunu genişletirken, Shakespeare'in oyunları da önemli bir propaganda aracı haline geldi. Dickson, şöyle diyor:

Reklamı Kapat

Shakespeare, İngiliz kültürünü ve değerlerini aşılamak için Hintli çocuklara dayatıldı. Sömürgecilerin yöntemi,"Shakespeare'i öğret ki onlar da senin gibi olsun." idi. Hindistan Sivil Kamu Hizmetleri'nde bir işe girmek için 1920'lere kadar sürdürülen bir test, Shakespeare'den uzun uzun alıntı yapabilmekti.

Ancak ne insanlar ne de Shakespeare bu kadar kolay evcilleştirilebilir. Dickson, şöyle devam ediyor:

Amerikan Yerlileri, bu İngiliz edebi ihracatının değerini çabucak gördüler.

Shakespeare'in hikâyelerini beğendiler ve bu yüzden onları zorba İngilizler ile genellikle son derece olumsuz bir ışık altında kendi ana dillerinde yeniden yazdılar.

Oyunların doğası gereği bu tür düzenlemeler yapmak çok kolay olmuştur. Shakespeare'in hikâyelerinin birçoğu, birçok kültür için geçerli olay örgülerine sahiptir ve somut değil, soyut yerlerde geçmektedir. Hamlet, üvey babasıyla anlaşamayan genç bir adam ve intikam duygusu hakkındadır; Othello görünüşte kıskançlıkla ilgilidir ve Twelfth Night yanlış anlaşılma üzerine kurulu eski bir farstır.

En nihayetinde onu bu kadar zamansız ve zamanında yapan şey, çalışmasının bu evrensel yönüdür. Ruandalılar Hamlet'i bir intikam hikâyesi olarak görürken, bazı çağdaş Manhattan izleyicileri, King Lear'ın üzücü düşüşüyle Amerika'nın azalan gücüne yönelik algıları arasında paralellik kuruyor. Çinliler, Dickson'ın Japonya ile savaşına ve aşağılık duygusuna dayandığını söylediği nedenlerden dolayı Merchant of Venice'e özellikle meraklıdırlar. Uzun zamandır Shakespeare'in kendilerine ait olduğunu düşünen Almanlar, Soğuk Savaş sırasında Bir Yaz Gecesi Rüyası'nda, bir duvarın bölündüğü V. perdedeki ilk sahnede derin anlamlar bulurlar:

Reklamı Kapat

Ve sen ey duvar, sevgili duvar, canımın içi duvar.

Thisbe'min babasının mülküyle aramda dikiliyorsun...

ama duvar, sevgili duvar,

çatlağını açsan da içeri bir göz atsam...

Savaş sonrası Almanlar, Bir Yaz Gecesi Rüyası'nın son perdesinde kendi duvarlarının yankılarını duydular.
Savaş sonrası Almanlar, Bir Yaz Gecesi Rüyası'nın son perdesinde kendi duvarlarının yankılarını duydular.
Getty Images

Sonuç

Sonuç olarak her şey, dönüp dolaşıp Shakespeare'in yazıya döktüklerine geliyor. Shakespeare, Dünya çapında dolaşıma girdikçe ve metinler dil değiştirdikçe, bazı anlamlar da yitirilmektedir; ancak eserler, hangi dilde olursa olsun, onun parlaklığıyla doludur. Kelimeler aynı olmasa bile anlam ve ritim duygusu asla kaybolmaz.

Shakespeare, insanlık halinin olağanüstü yetenekli bir gözlemcisiydi ve gördüklerini ilk başta Elizabeth döneminin İngilteresinde ve şimdi de tüm dünyada yankılanan sözlere dönüştürmek gibi edebi becerilere sahipti.

Tabii ki kusursuz değildi. Modern çağdaki dirilişi, onun "ıssız bir dâhi" olduğu fikrine düşkün olan Coleridge ve Romantiklerle başladı. Onların düştüğü hataya düşüp, Shakespeare'i toz pembe gözlüklerle görmemeliyiz. Bu konuyu Simon Russell Beale şöyle özetliyor:

Bir oyun yazarı olarak berbat olabilir, fakat iyi bir şekilde yaptıkları, bugüne kadar yapılmış işlerin en iyisidir.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 7
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 1
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • Will Gompertz. Why Is Shakespeare More Popular Than Ever?. (23 Nisan 2016). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2021. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı
  • W. Shakespeare. (2021). Bir Yaz Gecesi Rüyası. ISBN: 978-975-14-0344-5. Yayınevi: Remzi Kitapevi. sf: 112.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 06/12/2021 05:39:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10061

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Covid-19
Çekirdek
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Hastalık Kataloğu
Diş Hekimi
Tümör
Yağ
Devir
Beslenme Davranışları
Uterus
Mucize
Metal
Nörobiyoloji
Diş
Modern
Çiftleşme
Tüy
Hayvan Davranışları
Parçacık
Anne
Spor
İnfografik
Öğrenme Alanı
Enfeksiyon
Alan
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et