Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Sessiz Ölüm: Antimikrobiyal Direnci Nedir? Abartılı ve Yanlış Antibiyotik Tüketimi, Nasıl Küresel Bir Tehdit Haline Geldi?

Sessiz Ölüm: Antimikrobiyal Direnci Nedir? Abartılı ve Yanlış Antibiyotik Tüketimi, Nasıl Küresel Bir Tehdit Haline Geldi? Middle East Eye
4 dakika
388
  • Epidemiyoloji
  • Evrimsel Biyoloji
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al

Enfeksiyonları tedavi etmekte kullanılan antibiyotik, antiviral, antifungal ve antiparazitik ilaçların tamamı, antimikrobiyal ilaçlardır. 21. yüzyılda antimikrobiyal direnci (AMD), insan sağlığını tehdit eden küresel bir sorun haline gelmiştir.

Ocak 2022'de The Lancet dergisinde yayımlanan bir rapora göre, 2019 yılında, hastalık yapıcı organizmaların antimikrobiyallere karşı geliştirdiği direnç yüzünden tedavi edilemeyen enfeksiyonlar, 1.27 milyon ölüme yol açarak HIV veya malarya kaynaklı ölümlerin sayısını geçmiştir ve önde gelen ölüm sebepleri arasında kardiyovasküler rahatsızlıklardan sonraki sıraya yerleşmiştir.[1]

Bu Reklamı Kapat

Antimikrobiyal Direnci Nedir?

Bakteriler, virüsler, mantarlar ve parazitlerin; evrimsel süreçte enfeksiyon tedavisinde kullanılan ilaçlara karşı direnç mekanizmaları geliştirmesi ve var olan antimikrobiyal ilaçların zaman içerisinde tedavide etkisiz hale gelmesidir.

Dirençli patojenlerin gelişmesinin sebepleri arasında:[2]

Bu Reklamı Kapat

  • Antimikrobiyal ilaçların aşırı ve yanlış kullanımı,
  • İnsanlar, diğer hayvanlar ve bitkiler için sanitasyon ve hijyen eksiklikleri,
  • Sağlık merkezlerinde, çiftliklerde ve tarlalarda enfeksiyon önlemindeki ve kontrolündeki yetersizliklerin mikropların yayılımını hızlandırması,
  • İlaçlara, aşılara ve muayeneye erişimin yetersiz olması sayılabilir.
Bakterilerin, antibiyotiklere karşı geliştirdiği direnç mekanizmaları. (Hücre dışına atım pompası aktivitesi artışı, hücre içine alımda azalış, ilacı inaktive edici enzim faaliyeti, enzimlerdeki genetik değişiklikler, hedef gen değişikliği)
Bakterilerin, antibiyotiklere karşı geliştirdiği direnç mekanizmaları. (Hücre dışına atım pompası aktivitesi artışı, hücre içine alımda azalış, ilacı inaktive edici enzim faaliyeti, enzimlerdeki genetik değişiklikler, hedef gen değişikliği)
ReAct - Antibiotic Resistance

Antimikrobiyal Direnci Toplum Sağlığını Nasıl Tehdit Ediyor?

Mevcut ilaçlarla tedavi edilemeyen enfeksiyonlara sebep olan çoklu-ilaç dirençli (İng: "multi-drug resistant") bakterilerin yayılması toplumlar açısından tehlike oluşturmaktadır. Kaliteli antimikrobiyallere erişim eksikliği ve özellikle antibiyotik kıtlığı, her gelişmişlik düzeyinden ülkeyi etkileyen bir durumdur.

Antimikrobiyallere karşı gelişen direnç; sepsis, zatürre gibi ölüme yol açabilen yaygın enfeksiyonlarla mücadeleyi zorlaştırabilir, hatta imkansız hale getirebilir. Cerrahi operasyonlar, organ transplantasyonları, bağışıklık yetersizliği bulunan hastaların tedavisi daha riskli hale gelebilir. Ayrıca, tedavisi zor hastalıklar; ölümler ve yeti yitiminin (İng: "disability") yanında, hastanede kalış süresinin uzaması, pahalı tedavi ihtiyacı ve yoğun bakım maliyetleri ile ülkelerin ve bireylerin ekonomisini etkiler.[2]

Dünya Sağlık Örgütü, yeni antibiyotik geliştirme önceliklerine vurgu yaparak insan sağlığına en büyük tehdidi oluşturan çoklu-ilaç dirençli patojenlerin listesini oluşturmuştu. Yeni antibiyotikler, geliştirilme aşamasında olsa da, sadece bir kısmı bu listedeki patojenler üzerinde etkili olabilecek düzeydedir. Ayrıca, dünya çapındaki antibiyotik kullanımı kontrol altına alınmazsa yeni ilaçların da etkisiz hale gelişinin uzun sürmeyeceği söylenebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Unsplash

Antimikrobiyal Direncinin Oluşturduğu Hastalık Yükü

Ocak 2022'de The Lancet'de yayımlanan çalışmanın araştırmacıları, 2019 yılında 204 ülkedeki hastanelerden, halk sağlığı kurumlarından, tanı laboratuvarlarından ve ulusal sürveyans sistemlerinden elde ettikleri 23 patojen ve 88 patojen-ilaç kombinasyonlarıyla ilgili veriler ile, yaş-spesifik ölümleri ve yeti yitimine göre düzeltilmiş yaşam yıllarını (İng: "disability-associated life years" veya kısaca "DALY") inceledi ve en büyük risk faktörü olan bakteriyel patojenlerin istatistiğini oluşturdu.[1]

2019'da AMD-ilişkili global hastalık yükü araştırmasında; sırasıyla alt solunum yolu ve toraks enfeksiyonları, kan dolaşımı enfeksiyonları ve intra-abdominal enfeksiyonlar öne çıktı.[1] Yine aynı sene içerisinde, her biri yüz binlerce AMD-kaynaklı ölüme yol açmış başlıca altı bakteriyel patojen ve genellikle sebep oldukları enfeksiyonlar şunlardır:[2]

  • E. coli (idrar yolu enfeksiyonları, ishal, neonatal menenjit.)
  • Staphylococcus aureus (deri enfeksiyonları, toplum-kökenli enfeksionlar, hastane enfeksiyonları.)
  • Klebsiella pneumoniae (kateter-ilişkili idrar yolu enfeksiyonları, hastane-kökenli zatürre ve kan dolaşımı enfeksiyonları.)
  • Streptococcus pneumoniae (toplum-kökenli zatürre, çocuklarda ve yaşlılarda menenjit.)
  • Acinetobacter baumannii (hastane-kökenli ventilatör-ilişkili zatürre.)
  • Pseudomonas aeruginosa (hastane-kökenli enfeksiyonlar, yara enfeksiyonları)

Şiddetli enfeksiyonların ampirik tedavisinde (laboratuvar tanısından önce, klinik muayene bulgularına dayanılarak başlatılan tedavi) ilk seçenekler olan florokinolonlara ve penisilinler, karbapenemler, sefalosporinler gibi beta-laktam antibiyotiklerine karşı kazanılan direncin, AMD-ilişkili ölümlerin %70'ini oluşturduğu görüldü.[3] Araştırma yazarlarından olan Washington Üniversitesi Sağlık Metrikleri ve Değerlendirme Enstitüsü'nden Profesör Chris Murray şöyle söylüyor:

Daha önce yapılan tahminler, 2050 yılına kadar antimikrobiyal direnci kaynaklı ölümlerin 10 milyonu bulacağını öngörmüştü. Artık bu sayıya düşündüğümüzden daha yakın olduğumuzu kesin olarak biliyoruz.

Rapora göre, en çok etkilenenler düşük ve orta gelirli ülkelerdi. AMD-kaynaklı en fazla ölüm Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da görüldü. Sahra Altı Afrika'da en sık AMD-kaynaklı ölüm sebebi olan patojenler S. pneumoniae ve K. pneumoniae iken, yüksek gelirli ülkelerde S. aureus ve E. coli'nin en fazla ölüme sebep olduğu görüldü. [1]

K. pneumoniae'nın üçüncü kuşak sefalosporinlere geliştirdiği direncin dünya haritasında gösterimi.
K. pneumoniae'nın üçüncü kuşak sefalosporinlere geliştirdiği direncin dünya haritasında gösterimi.
Pub Med

Uygun Antibiyotik Kullanımı

Farklı tür enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlar birbirleri yerine kullanılmamalıdır. Örneğin; bakteriyel enfeksiyonlar için kullanılan antibiyotiklerin viral enfeksiyonlarda kullanılması, enfeksiyonu tedavi etmeyeceği gibi, yan etkilere ve vücutta bulunan bakterilerin direnç geliştirmesine neden olabilir. FDA tarafından yapılan uyarılar şöyledir:[5]

  • Antibiyotikler reçete edildiği şekilde kullanılmalıdır. Artık kendinizi iyi hissediyor olsanız bile tedaviyi yarım bırakmamalısınız.
  • Dozlar atlanmamalıdır.
  • Antibiyotikler saklanmamalıdır. Önceki hastalıktan arta kalmış ilaç bir daha kullanılmamalıdır.
  • Başka birisine reçete edilmiş ilaçlar kullanılmamalıdır.

Son olarak, araştırma yazarlarından olan Washington Üniversitesi'nden Mohsen Naghavi, antimikrobiyal direnci ile mücadele için şunu söylüyor:[4]

Gelişmiş ülkeler daha az antibiyotik reçete etmeli ve bulaşıcı hastalıklar için daha fazla aşı geliştirmelidir.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Grrr... *@$# 3
  • Bilim Budur! 2
  • Korkutucu! 2
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/05/2022 13:07:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11501

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Basınç
Abd
Hayvanlar
Yeme
Karar
Yaşam
Evrimsel Biyoloji
Mers
Tekillik
Bilişsel
Biyocoğrafya
Gün
Uzay Aracı
Büyük Patlama
Öğrenme Alanı
Çocuk
Karbon
Pandemi
Atom
Kurbağa
Dinozorlar
Memeli
Bilim İnsanı
Canlı
Acı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et