Şempanzelerin Beslenme Teknikleri, İnsan Harici Hayvan Türlerindeki Kültürel Farklılıklara Işık Tutuyor!

Termit Avcısı Şempanze Toplulukları, Ne Tür Aletler Kullanıyorlar ve Nasıl Avlanıyorlar?

Şempanzelerin Beslenme Teknikleri, İnsan Harici Hayvan Türlerindeki Kültürel Farklılıklara Işık Tutuyor! Pixabay
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
4 dakika
799 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Şempanzelerin (Pan troglodytes) alet kullandığını bir süredir biliyoruz. Bunu ilk kez ünlü primatolog Jane Goodall, Gombe Tanzanya'da geçirdiği zamanlarda raporlamış ve bu bilim dünyasında bir şok etkisi yaratmıştı. Çünkü o zamanlar kullanılan insan tanımında insanları diğer hayvanlardan ayıran özellikler arasında olarak alet kullanımı da sayılıyordu.

Goodall, David Greybeard olarak isimlendirdiği erkek bir şempanzenin bir dal parçasını termit yuvasına sokup çıkararak termitleri yakalayıp yediğini duyurmasıyla o zamanlar kullanılan insan tanımının değişmesi gerekti. Daha sonraları ise şempanze bireylerinin bu davranışı yavrularına öğrettikleri de bir video kaydıyla ispatlanmıştı. Bu konudan buradaki yazımızda bahsetmiştik.

Şempanze popülasyonları arasında kültürel farklılıklar mevcut.
Şempanze popülasyonları arasında kültürel farklılıklar mevcut.
Smithsonian Magazine

Termit avcılığı (İng.: "termite fishing"), şempanzeler ve diğer maymun türlerinde de görülen bir beslenme stili. Çok basit gözükse de aslında o kadar da tekdüze bir eylem değil. Şempanze topluluklarında bu hareket nesiller boyu öğretilerek aktarıldığı için her topluluk kültürel farklılık sayılabilecek kadar kendine özgü termit avcılığı tekniklerine sahip. Christophe Boesch ve meslektaşları tarafından yapılan araştırmadan önce sadece 8 farklı yerde 2 farklı toplulukta 2 farklı teknikle kullanıldığını biliyorduk. Yapılan araştırmada daha önce üzerinde çalışılmamış 9 farklı termit avcısı topluluk incelendi ve topluluklar arasında kültürel farklılıklar sınıflandırıldı. Öyle ki daha önceden bilinen 15 farklı şempanze topluluğu olmasına karşın, bu araştırmada 39 farklı potansiyel grup olabileceği söyleniyor.

Reklamı Kapat

Araştırma sonucunda daha önceden bilinen 2 farklı tekniğin aslında alt dallara ayrıldığı ve her topluluğun kendi bireylerine kendilerine has teknikleri öğrettiği böylece bu tekniklerin o topluma özgü olduğu ortaya çıkarıldı. Gözlemlere göre bazı topluluklar ağaçlar gibi yüksek yerlere yuva yapan termitleri avlarken bazı topluluklar yer altı termit yuvalarını tercih ediyorlar. Tabii ki bu iki farklı tercih başlı başlına bir ayrım oluştursa da kendi içlerinde de dal seçimi, aleti şekillendirme, yuvayı delme tekniği, vücut pozisyonu ve el teknikleri gibi özelliklerle değişiklik gösteriyor. Araştırma yapılırken topluluğun en az %50'sinde gözlemlenen davranışlar dahil edildi.

Yüksek Yerlerdeki Termitleri Avlayan Şempanze Toplulukları

Yüksek yerlerdeki termitleri avlamak (İng: aerial termite fishing), Dindefelo, Goualougo, Gombe, Kayan Bafing ve Issa bölgelerindeki şempanzelerde gözlemlenmiş. Buradaki her topluluk kendisine özgü tekniklerle avlanıyor. Gombe şempanzeleri için bir miktar tayini sağlanamadığından dolayı aşağıdaki tabloda kahverengi olarak gösterilmiştir.

Yüksek yerlerdeki termitleri avlayan şempanze topluluklarının kullandığı tekniklerin bir tablosu.
Yüksek yerlerdeki termitleri avlayan şempanze topluluklarının kullandığı tekniklerin bir tablosu.
Nature

Yer Altındaki Termitleri Avlayan Şempanze Toplulukları

Yer altındaki termitleri avlama olayı Goualougo, Campo Ma'an, Mont Cristal, La Belgique, Korup ve Wonga Wongue bölgelerinde yaşayan şempanzelerde sıklıkla gözlemlenmiş. Yine bu beslenme stilini tercih eden şempanze topluluklarında çok çeşitli teknik farklılıkları bulunuyor.

Yer altındaki termitleri avlayan şempanze topluluklarının kullandıkları tekniklerin tablosu. Bağlantılar üzerindeki harfler yer isimlerinin kısaltmasıdır.
Yer altındaki termitleri avlayan şempanze topluluklarının kullandıkları tekniklerin tablosu. Bağlantılar üzerindeki harfler yer isimlerinin kısaltmasıdır.
Nature

Grupların Anlaşılması

Tablolarda da görüldüğü gibi her topluluk kendine has beslenme stilleri geliştirmiş ve bunu yavrularına öğreterek bu stillerin nesiller boyu toplulukta varlığını sürdürmesini sağlanmıştır. İnsan görgü kurallarında olduğu gibi, burada önemli olan en işe yarar veya efektif yöntemi uygulamak değil, grubun geri kalanının ne yaptığına uymaktır. Şempanzelerin bu davranışlarının benzeri, Asya'daki farklı çubuk kültürlerinde görülür. Christophe Boesch bu durumu şöyle anlatıyor:

"Örneğin, Tayland ve Japonya'da sadece yemek çubukları farklı şekillerde değil, aynı zamanda onları tutma biçimleri de farklıdır ve bu, burada şempanzelerde gördüklerimizi çok anımsatır. Kamerun'daki La Belgique'de şempanzeler, uzun bir fırça elde etmek için lifleri açar ve yerken termit kaplı çubuğu bileklerine dayarlar. Öte yandan, Kamerun'da Korup adlı başka bir yerde şempanzeler hiç fırça yapmıyor ve çubuk halen içerdeyken onu ağızlarıyla sallıyorlar."

Ekip, PanAf (Pan African Programme: The Cultured Chimpanzee) isimli insan evriminin potansiyel senaryolarını aydınlatmak için şempanzeleri gözlemlemedeki bazı engelleri el birliğiyle kaldırmayı amaçlayan bir kuruluşun da yardımlarıyla daha fazla şempanze topluluklarına ulaştı. Daha önce sadece 15 farklı gruptan gelen bilgilerle şempanze topluluklarının kültürleri hakkında bilgi sahibi olmaya çalışırken bu uzun dönem çalışmasında çok daha fazla topluluk üzerinde çalışıldı ve alet kullanımının bu derece ayrıntıları ortaya çıkarılabilindi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ancak araştırmacıların işi henüz bitmiş değil hala şempanzeler üzerindeki araştırmalarına devam ediyorlar. PanAf sayesinde elde ettikleri görüntü kayıtlarını Chimp & See adlı bir sitede toplayıp sergiliyorlar. Siteye buradan erişebilir çalışma sırasında kullanılan görüntüler inceleyebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • İnanılmaz 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/10/2021 12:44:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8858

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Albert Einstein
Sağlık Bakanlığı
Sahtebilim
İntihar
Evrim Ağacı Duyurusu
Epigenetik
Test
Çocuklar İçin Bilim
Balina
Onkoloji
Besin
Şempanzeler
Teknoloji
Stephen Hawking
Maskeler
Egzersiz
Ornitoloji
Makroevrim
Klinik Mikrobiyoloji
Biyokimya
Kalp
Eşeyli Üreme
Afrika
Eşcinsellik
Bilişsel
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın