Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsan Harici Maymunlarda Kültürel Aktarım: Şempanzelerin Yavrularına Alet Kullanmayı Öğretebildiği İspatlandı!

Bir Şempanzenin Yavrusuna Alet Kullanmayı Göstermesi İlk Kez Video Kayıt Altına Alındı!

İnsan Harici Maymunlarda Kültürel Aktarım: Şempanzelerin Yavrularına Alet Kullanmayı Öğretebildiği İspatlandı!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Alert isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 3 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Şempanzeler, hayvanlar alemindeki en hünerli alet kullanan türlerden biri olarak bilinirler fakat fiziksel nesneleri manipüle etmeleri için bu karmaşık yeteneği nereden edinmektedirler?

Bilim insanları, bir ilke imza atarak, şempanzeleri alet kullanmayı öğrenirken görüntüledi. Görünen o ki onlar da alet kullanmayı öğrenmek için tıpkı bizim gibi eğitiliyorlar, hem de her daim güvenilir, birer bilgelik kaynağı olan anneler tarafından. St. Louis’teki Washington Üniversitesi’nden antropolog Stephanie Musgrave şöyle diyor:

Yabani şempanzeler sıra dışı alet kullanıcılarıdır, fakat insanlara kıyasla yetişkin şempanzelerin, yavrularına alet kullanımını öğrettiğine dair bugüne kadar pek az delil vardı.

Bu davranışın vahşi doğada da gerçekleşip gerçekleşmediğini görmek için Musgrave ve ekibi Kongo Cumhuriyeti’ndeki Nouabalé-Ndoki milli parkındaki termit kulelerinin etrafına uzaktan kamera yerleştirdiler.

Peki neden termit kuleleri? Çünkü diyetlerinin küçük bir kısmını oluştursa da şempanzelerin genel olarak yedikleri şeylerden biri de termitlerdir. Hatta ünlü Britanyalı primatolog Jane Goodall, şempanzelerdeki ilk alet kullanımını 1960’larda, şempanzelerin dalları yapraklarından arındırıp onları balık oltası gibi kullanarak topraktaki termitleri kıstırıp yakalamak için kullanırken gözlemledi. Bu olay, bilim insanları tarafından belgelenen insan harici hayvanlardaki alet kullanımına dair ilk örnek oldu.

Musgrave’nin ekibi yabani şempanzelerin bu çubukları nasıl biçimlendirip kullandıklarını görmek istediler ve bunun için de Nouabalé-Ndoki’nin güney ucundaki Goualougo Üçgeni denen alana kameralarını yerleştirdiler. Musgrave şöyle diyor:

Bu popülasyonda şempanzeler av aletleri için belirli bitkileri seçip onlardan fırça uçlu tasarıma sahip aletler yapıyorlar.

Eğer termit yakalamak için yapılan bu özel dokunuşların, her bir şempanze tarafından ayrı ayrı tahmin edilerek keşfedildiğini değil de bir nesilden diğerine aktarılması gerektiğini düşünüyorsanız, haksız değilsiniz. Musgrave şöyle söylüyor:

Goualougo Üçgeni’ndeki anne şempanzelerin, termit yakalama araçlarını yavrularına devrederek bu şekilde onlara bilgi aktardıklarını keşfettik. Aletlerini paylaşarak anneler, yavrularına araç yapımı için gerekli olan uygun malzemeyi ve biçimi öğretebiliyorlar.

Buradaki videoda da alet paylaşımını görebilirsiniz. Anne şempanzeler çeşit çeşit araçlar hazırlayıp, bölüştürüp yavrularına dağıtıyorlar; hatta içlerinden bebek olanları isterlerse onlara da veriyorlar.

Araç yapımı ve paylaşımı çok büyük bir olay değilmiş gibi gözükse de annelere belli bir maliyeti oluyor çünkü ufaklığa ipleri eline almayı öğreten anneler aslında kendi beslenme zamanlarından kısmış oluyorlar. Musgrave şöyle söylüyor:

Alet paylaşımı, annelerin termit yakalama performansını azaltarak onlar için epey maliyetliyken, alet becerisi öğrenme ve termit toplama fırsatı artan yavrular için kazançlı bir olay.

İşte bu kâr zarar analizi sayesinde gördüğümüz şey, hayvanlar alemindeki “eğitim”in gerçekten ne anlama geldiğidir. Araştırmacılar bu durumu makalelerinde şöyle açıklıyorlar:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu araç devir teslimleri, eğitimin fonksiyonel kriterlerini sağlıyor: Bir öğrencinin varlığı sırasında gerçekleşiyor, öğretmene maliyetli ve de öğrencinin performansını artırıyor.

Bu ufacık görev için bile olsa öğrencinin performansını bu denli artırması, vahşi doğada çok şey değiştirebilir, çünkü eğer yavrular başarılı bir şekilde termit kıstırmayı öğrenemezlerse, diğer gıda kaynaklarının azalması durumunda bu eğitim, ölüm kalım arasındaki ince çizgiyi belirleyebilir.

Hayvanlarda görülen alet kullanma davranışları, sadece yiyecek bulmayı değil aynı zamanda vahşi doğada hayatta kalmak için gereken diğer eylemleri de kapsamaktadır. Yılın ilk zamanları, Ruanda’daki araştırmacılar, genç gorillerin kaçak avcıların kurdukları tuzakları söktüğünü gözlemledi; bu eylem, gençlerde ilk kez tanık olunan bir davranıştı. Ekipten Crickette Sanz şöyle diyor:

Karmaşık becerileri öğrenmek için bilgi paylaşımı yapmanın önemi bizde sorgusuz kabul edilir ve bilgi paylaşımı insanlarda yaygın olan bir davranıştır. Araştırmamızın bize gösterdiği şey ise bu davranışın evrimsel kökeninin, muhtemelen, bireylerin belli becerileri kendi kendilerine icat etmelerinin çok zor olduğu durumlara dayandığı yönündedir.

Konuyla ilgili bir diğer video burada. Bulgular Scientific Reports’ta yayınlandı.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 8
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/10/2020 00:23:28 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4972

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Tür
Hayvanlar
Teknoloji
Kültür
Köpek
Onkoloji
Müzik
Beyin
Parçacık
Türleşme
Evrenin Genişlemesi
Dünya
Doğal
Mistik
Arı
Epistemik
Vaka
Nöron Hücresi
Maymun
Transkripsiyon
Aşılar
Einstein
Doğa Yasası
Zehir
Ekoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dünya üzerindeki en acınası insan, görme kabiliyeti olup da ileri görüşlü olamayandır.”
Helen Adams Keller
Geri Bildirim Gönder