Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Savunma Sistemi Hücrelerinin Evrimi

Savunma Sistemi Hücrelerinin Evrimi Daily Anatomy
7 dakika
1,614
  • Hücre Biyolojisi

Evrimin izlerini sadece canlıların genel vücut yapılarında, davranışlarında veya belli başlı fiziksel özelliklerinde görmüyoruz. Evrimin izlerini en basit hücrelerimizden, dokularımıza, organlarımızın yerine ve biçimine kadar birçok farklı seviyede görüyoruz. Bunların üzerinde durulmaması, insanların evrimden bahsederken sadece yüzeysel olarak fiziksel özelliklere odaklanmasına neden oluyor. Aslında bunun tek başına çok fazla zararı yok; fakat o fiziksel özellikleri oluşturan alt birimlerin de evrim sürecine tabi olduğunu bilmemek, daha üst yapılı özelliklerin nasıl kademeli ve yumuşak geçişlerle evrimleştiğini anlamayı da güçleştiriyor. Bu nedenle, evrimsel biyolojiyle ilgilenen birinin sadece genel organ yapılarına veya fiziksel görünüme değil, onları oluşturan alt birimlere de odaklanması ve bunların evrimlerini incelemesi faydalı olacaktır.

Fotoğrafta gördüğünüz Evrim Ağacı, aslında bu hücrelerin evrimsel akrabalık ilişkisini göstermiyor. Bu hücrelerin zigottan, yani sperm ve yumurtanın birleşmesiyle oluşan ilk hücreden itibaren gelişim sürecinde hangi öncül hücrelerden üretildiklerini ve üretim bazındaki akrabalık ilişkilerini gösteriyor. Fakat aynı harita, bu hücrelerin evrimsel tarihine odaklanan evrimsel biyologların da neredeyse birebir olarak karşılaştıkları Evrim Ağacı'na dair fikirler de veriyor.

Bu Reklamı Kapat

Burada bu hücrelerin tek tek işlevlerini saymayacağız; bunu herhangi bir genel biyoloji kitabından veya internetten öğrenebilirsiniz. Biz de yeri geldiğinde bu konuda kapsamlı bir yazı hazırlayabiliriz. Fakat her biri ayrı görevler için özelleşmiş olan bu hücrelerin henüz tamamlanmamış olsa bile evrim tarihini incelemek, çok ilginç bilgileri de edinebilmemizi sağlıyor. Biraz buna bakalım:

Canlılığın tarihine, en basit yapılı varlıklardan en karmaşıklara doğru ilerleyerek baktığımızda, savunma sisteminin kalbinde yer alan "Doğuştan Gelen Savunma Sistemi"nin (DGSS) de kademeli olarak evrimleştiğini görüyoruz. Yani "Sonradan Kazanılan Savunma Sistemi" (SKSS), doğuştan gelenin evrimleşmesi üzerine ortaya çıkan bir özellik. Cooper ve Herrin tarafından yapılan araştırmalar, DGSS'nin en erken kökenlerinin oksijenli solunumun başlamasıyla evrimi mümkün olan ilk çok hücreli canlılara kadar gittiğini gösteriyor. Yani DGSS'nin evrimi, günümüzden 1 milyar yıl kadar önceye kadar takip edilebiliyor. Bu çok hücreli canlılar, en basit yapılı ve ilk savunma sistemlerini, yapısal olarak farklı olan tek hücreli canlılara karşı kendilerini savunmak için kullanıyorlardı. Günümüzde de bunu halen sürdüren basit çok hücreli canlılar bulunuyor.

Bu Reklamı Kapat

Bundan 500 milyon yıl kadar sonra, yani günümüzden 500 milyon yıl kadar önce, Adaptif Savunma Sistemi olarak da bilinen SKSS'nin ilk defa evrimleşmeye başladığını görüyoruz. Elbette bunun hangi süreçlerden geçerek, hangi seçilim baskıları altında kalarak evrimleştiğini doğrudan bilmenin herhangi bir yolu bulunmuyor. Ne yazık ki hücreler, arkalarında hiçbir fosil bırakmıyorlar. Fakat bu hücreleri kodlayan ve onlarla ilişkili olan özelliklerimizi belirleyen genleri ve bu genlerin evrimini takip ederek, en azından hangi özelliklerin yaklaşık olarak ne zaman ve hangi sırayla evrimleştiklerine dair temel düzeyde bilgiler edinebiliyoruz. Sonrasında bu bilgileri, birbirinden farklı uzaklıkta akrabalık ilişkileri olan modern canlıların hücresel özellikleriyle kıyaslayarak, genlerden elde ettiğimiz bilgilerin güvenilirliklerini test edebiliyoruz. Yani moleküler genetik araştırmalarının vardığı sonuçlar tamamen dayanaksız değil; tam tersine, oldukça güvenilir sayılabilecek bilgilere erişmemizi mümkün kılıyor. Fakat elbette bu alanda elde edilen veriler, morfolojik evrim analizlerinin verdiği sonuçların yanına bile yaklaşamıyor.

Savunma sistemi hücrelerinin evrimsel tarihini çıkarmamızı güçleştiren nedenlerden bir diğeri, ana görselde verdiğimiz bazı kritik önemdeki hücrelerin ilk defa ne zaman evrimleştiklerine dair henüz elimizde güvenli veriler bulunmuyor oluşu. Bu kritik hücreler arasında özellikle Doğal Katil Hücreler ve Dendritik Hücreler yer alıyor. Eğer ki bunların ne zaman evrimleştiklerini biraz daha net olarak öğrenebilirsek, savunma sistemi hücrelerinin evrimsel tarihini çok daha net olarak aydınlatmamız mümkün olacak. Evrim Ağacı'nı üretmenin bir diğer zorluğu, az önce sözünü ettiğimiz akraba türlerde (örneğin insanlar ve farelerde) evrimsel süreçte birbirinden farklı yapılı Doğal Katil Hücreler evrimleşmiş olması. Bu farklı hücreler her ne kadar ortak bir atayı paylaşıyor olsa da, bu ata oldukça eski zamanlarda yaşadı ve bu nedenle ona dair bilgiler elde etmekte güçlük çekiyoruz (yine sözünü ettiğimiz nedenler dolayısıyla).

Fakat savunma sistemlerinin evrimi, canlılığın genel evrimini takip ediyor demiştik. Buna dair en ilginç örneklerden biri, canlılık tarihinin en önemli ayrım noktalarından biri olan çeneli balıklar ile çenesiz balıkların birbirinden ayrımında görülüyor. Bu iki canlı grubunda, birbirinden farklı SKSS evrimleşti. Buna rağmen, iki ayrı sistem de birbirine son derece benzer temel mekanizmaları paylaşıyor. Sadece moleküler ve genetik temelde birbirlerinden ayırt edebileceğimiz özelliklere sahipler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ana görseldeki ilişkilere bakarak, bu hücrelerin evrimine dair bazı rasyonel akıl yürütmeleri yapmamız da mümkün. Örneğin, doğuştan gelen savunma hücrelerimizin Doğal Katil Hücreler (DKH) haricindeki istisnasız hepsi Miyeloid Ön Hücreler'den üretiliyor. Yani grafiğin sağ tarafındaki tüm hücreler ile DKH'nin toplamı, bizim doğuştan sahip olduğumuz savunma sistemini oluşturuyor. Diğerleri (yani grafiğin sol tarafında kalanlar) ise ortak bir Lenfoid Ön Hücre'den oluşuyor. İşte buna bakarak, tıpkı Krebs Döngüsü gibi biyolojik döngülerin evrimini incelerken kullandığımız yönteme başvurabiliriz: bu parçalardan hangilerini çıkarmak, evrimsel süreçte ciddi kayıplara engel olacaktır? En az varsayımla, tüm hücrelerin akrabalık ilişkisini nasıl oluşturabiliriz? Eldeki veriler, bu ilişkileri nasıl destekler?

Farklı hücrelerin farklı ön hücrelerden üretiliyor olması, bize ilk ipucunu vermektedir. DKH'in doğuştan geliyor olması ama miyeloid değil de lenfoid hücrelerden üretiliyor olması, muhtemelen bunların evrim tarihinde ilk olarak evrimleştiğini gösteriyor. Yani DKH'nin ilk lenfoid hücre olması çok muhtemel. Ona en yakın olan hücreler ise Sitotoksik T Hücreleri (Tc Hücreler). Bunlar, perforin, granzimler ve Fas ligandlarını kullanmaları bakımından DKH ile birebir aynı savunma/saldırı mekanizmasına başvurmaktadır. Ayrıca yabancı hücrelere bağlanma biçimleri (bağışıklık sinapsları), DKH ile neredeyse birebir aynıdır. Dahası, bunlar da tıpkı DKH gibi bağımsızdır ve yabancı antijeni tanıdığı müddetçe hiçbir diğer hücreye muhtaç olmaksızın düşmanı yok edebilir. İşte tüm bunlar, Tc Hücreleri'nin evrimsel süreçte DKH'den evrimleşen bir sonraki basamak olduğunu düşündüren unsurlardır.

Tc Hücreleri bir kere evrimleştikten sonra, diğer T Hücreleri'nin (CD4+ veya Th) evrimleşmesi işten bile değildir. Çünkü bunların mekanizmaları da özünde aynıdır; ancak bir antijeni etkisiz hale getirebilmek için yardımcı hücrelere ihtiyaç duyarlar. Yani bu hücreler, "aktif katillik" yapmaktan ziyade "kenarda durup bekleme"yi tercih etmektedir. Bu bekleme sırasında, kendileri aktif olarak antijenlere saldırmaz; ancak diğer savunma hücrelerini bu antijenlere yönlendirir. Bu durum, Tc Hücreleri'nin üzerine, sadece diğer savunma hücrelerini yabancı maddelerin bulunduğu bölgeye çağıran antikorların evrimiyle mümkün olabilecektir. Yani buraya kadar olan basit basamakların üzerine, bir basit basamak daha... B Hücreleri de, Th Hücreleri ile neredeyse aynı yapıdadır. Onlar da benzer şekilde antikorları üretip diğer hücreleri ortama çağırma görevine sahiptir.

Peki ya bu antikorlar nasıl evrimleşti? Bu basit bir basamak mı? Evet, aynen öyle. Antikor dediğimiz kimyasallar, T Hücreleri'nin halihazırda üzerlerinde bulunan reseptörler ile çok büyük benzerliklere sahiptir. Aslında fiziksel olarak benzerlik daha düşüktür; ancak gerek kodlandıkları genler, gerekse de bu genlerden üretilen proteinlerin işlenmesi bakımından neredeyse farksızdırlar. Bu durum, T Hücreleri'nin reseptörlerinin evrimsel süreçte antikorlara da dönüşebileceğini düşündürmektedir. Bir diğer deyişle, hücre gövdesine bağlı reseptörler, "ayrılabilir" özellik kazanarak antikorlara evrimleşmiş olabilirler. Genler üzerinde böyle bir evrim, birkaç basit değişimle mümkündür. Üstelik bu evrim, T Hücreleri'nin farklılaşmasına sebep olarak, neden T Hücreleri'ne çok benzer ancak ayrı kategorilerde değerlendirebileceğimiz kadar farklı B Hücreleri'nin evrimleşmiş olabileceğine de cevap vermektedir.

Tüm bu temel hücreler, seçilim baskılarının altında bir kere evrimleştikten sonra, şu veya bu görevleri üstlenerek özelleşmeleri son derece anlaşılır olacaktır. Zaten özellikler, genellikle görevler ile birlikte evrimleşir. Daha doğrusu "görevlerin" varlığı, canlılar üzerinde seçilim baskısı yaratarak o görevleri en çok tatmin edebilecek özellikte olan bireylerin hayatta kalmasını, diğerlerinin ise elenmesini sağlar. Böylece nesiller içerisinde o görevleri yapabilecek hücreler evrimleşir.

Evrimsel biyolojinin bu iç tutarlılığı, onu bilim tarihinin gördüğü en güçlü bilim dallarından biri yapan binlerce özellikten sadece bir tanesidir. Benzer değişim mekanizmalarını, benzer basit basamakları, benzer evrimsel değişimleri elimizi attığımız her türde ve her özellikte görüyor olmak, doğru iz üzerinde olduğumuzu bize tekrar tekrar gösteren bir hatırlatıcı gibidir. Bu izlerin üzerinden gittikçe, insanlık tarihinde yaratılmış en muhteşem olgu olan Evrim Ağacı'nın karanlıkta kalan dallarını çok daha parlak bir şekilde aydınlatabilir, canlılığın nasıl bugünlere kadar doğal süreçlerden geçerek, yani evrimleşerek geldiklerini anlayabiliriz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • M. D. Cooper, et al. How Did Our Complex Immune System Evolve?. (1 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2019. Alındığı Yer: Nature | Arşiv Bağlantısı
  • X. Song, et al. The Evolution And Origin Of Animal Toll-Like Receptor Signaling Pathway Revealed By Network-Level Molecular Evolutionary Analyses. (7 Aralık 2012). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2019. Alındığı Yer: Plos One | Arşiv Bağlantısı
  • Stack Exchange. In Which Order Did The Cells Of The Immune System Evolve?. (28 Ocak 2019). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2019. Alındığı Yer: Stack Exchange | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/10/2022 16:04:19 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3712

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Astronot
Regülasyon
Kütleçekimi
Tarih
Teori
Orman
Transkripsiyon
Astrofotoğrafçılık
Uçuş
Parazit
Albert Einstein
Mikroevrim
Küresel
Zihin
Genetik
Toplum
Doğa Olayları
Eşeyli Üreme
Fosil
Hormon
Hidrotermal Baca
Savaş
Balık
Yüz
Canlılık Cansızlık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.