Sarin Gazı Nedir? Nasıl Çalışır? Kimyasal Bir Silah Olarak Kullanılan Sinir Gazının İnsan Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Sarin Gazı Nedir? Nasıl Çalışır? Kimyasal Bir Silah Olarak Kullanılan Sinir Gazının İnsan Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Yazar Anne M. Helmenstine Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
4 dakika
2,331 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Sarin, organofosfat yapılı bir gazdır. Genellikle bir "sinir gazı" olarak kabul edilir; ancak suyla karışabilir. Bu yüzden sarin içeren yiyecek ve içecekleri yutmak, sarin içeren sıvı ile cilt teması da benzer etkilere neden olabilir; illa solumak gerekmez. Çok küçük miktarda sarine maruz kalmak bile ölümcül olabilir, ancak öldürücü olmayan düzeyde maruz kalınması halinde, kalıcı nörolojik hasarı ya da ölümü önleyecek tedaviler mevcuttur. Gelin bu yazımızda sarin gazının nasıl çalıştığına ve sarine maruz kalındığında uygulanan tedaviye bakalım.

Sarin Nedir?

Sarin, formülü [(CH3)2CHO]CH3P(O)F olan, insan eliyle üretilen (yapay) bir kimyasaldır. 1938 yılında IG Farben şirketindeki Alman araştırmacılar tarafından pestisit olarak kullanılmak için geliştirildi. Sarin, ismini kâşiflerinden alır: Schrader, Ambros, Rüdiger ve Van der Linde. Toplu yıkım silahı ve kimyasal silah olarak, sarin NATO adlandırması olan GB (G-serisi “B”) ile tanımlanmıştır. Sarinin üretilmesi ve depolanması 1993 Kimyasal Silahlar Sözleşmesi ile yasaklanmıştır.

Sarin Gazının Formülü
Sarin Gazının Formülü
Wikipedia

Saf sarin; renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Havadan daha ağırdır, bu yüzden sarin buharı alçak alanlara ya da bir odanın tabanına doğru hareket eder. Kimyasal, havada buharlaşır ve suyla kolayca karışır. Kıyafetler sarin ve karışımını emer, sarin gazı ile temasta bulunan kıyafetlere müdahale edilmezse bu durum maruz kalmayı yayabilir.

Reklamı Kapat

Panik yapmadığınız ve tıbbi destek aldığınız sürece düşük konsantrasyon sarine maruz kaldığınızda hayatta kalabileceğinizi anlamak önemlidir. Eğer ilk temasta hayatta kaldıysanız, etkileri tersine çevirebilmek için birkaç dakikadan birkaç saate kadar zamanınız olabilir. Buna karşılık, sırf ilk temasta hayatta kaldığınız için, güvende olduğunuzu varsaymayın. Etkiler gecikebileceğinden dolayı tıbbi yardım almak önemlidir.

Sarin Gazı Nasıl Çalışır?

Sarin, bir sinir gazıdır ve bu, sinir hücreleri arasındaki normal iletişime müdahale etmesi anlamına gelir. Organanofosfat, böcek ilaçları ile hemen hemen aynı şekilde çalışır: sinir uçlarına etki ederek, kasların kasılmasının durmasını (gevşemesini) engeller. Nefes alışverişini kontrol eden kaslar inaktif hale gelip, boğulmaya neden olduğunda, ölüm meydana gelebilir.

Sarin, asetilkolinesteraz enzimini inhibe eder. Normalde bu protein sinaptik boşluğa salınan asetilkolini azaltır. Asetilkolin kasların kasılmasını kontrol eden sinir tellerini aktive eder. Eğer nörotransmitter madde ortamdan uzaklaştırılmazsa, kaslar gevşeyemez. Sarin, kolinesteraz molekülünün üzerindeki aktif tarafta serin kalıntıları ile kovalent bağ oluşturarak onun asetilkoline bağlanmasını engeller.

Sarine Maruz Kalınca Oluşan Semptomlar

Semptomlar, maruz kalma yoluna ve yoğunluğuna göre değişiklik gösterir. Ölümcül doz, küçük semptomlar görülmesine neden olan dozlardan daha yüksektir. Örnek olarak çok düşük miktarda sarin gazını burundan çekmek burun akıntısına sebep olabilir. Birazcık daha yüksek bir doz felce ya da ölüme neden olabilir. Semptomların başlangıcı doza göre değişse de genellikle maruz kalındıktan sonra dakikalar veya saatler içinde ortaya çıkabilir. Semptomlar şöyledir:

  • Göz bebeklerinde büyüme
  • Baş ağrısı
  • Baskı hissi
  • Salyalanma
  • Burun akıntısı veya tıkanıklığı
  • Mide bulantısı
  • Kusma
  • Göğüste daralma hissi
  • Anksiyete
  • Zihin bulanıklığı
  • Kabus görme
  • Halsizlik
  • Titreme ve seğirme
  • İstemsizce idrar ve dışkı yapma
  • İshal
  • Karın bölgesinde kramplar

Eğer panzehir verilmezse bu semptomlar kasılmalara, solunum durmasına ve ölüme yol açabilir.

Sarin Gazına Maruz Kalan Kişilerin Tedavisi

Sarin gazı ölüme ve kalıcı hasarlara yol açabiliyor olmasına rağmen hafif düzeyde maruz kalan kişilere acil tedavi uygulanırsa genellikle tamamen iyileşmek mümkündür. Yapılması gereken ilk ve en önemli şey vücudun sarin gazından arındırılması olacaktır. Sarin gazının panzehiri atropin, biperiden ve pralidoxime içerir.

Tedavi hızlı uygulandığı ölçüde etkilidir; ancak maruz kalma ve tedaviye başlanması arasında biraz zaman geçmişse de etkili olabilir. Kimyasal gaz nötralize edildiğinde, destekleyici tıbbi tedavi faydalı olur.

Sarin Gazına Maruz Kaldıysanız Ne Yapmalısınız?

Sarin gazına maruz kalmış kişiye suni teneffüs yapılmamalıdır; çünkü suni teneffüs uygulayan kişi de zehirlenebilir. Eğer sarin gazı ile veya sarin gazı bulaşmış yiyecek, içecek, giysi ile temasınız olduğunu düşünüyorsanız, profesyonel tıbbi yardım almak önemlidir.

Reklamı Kapat

Tıbbi yardım beklerken gözler, su ile temizlenmelidir. Vücudun açık kısımları su ve sabun ile temizlenmelidir. Eğer koruyucu solunum maskesine erişiminiz varsa, maskeyi güvenli bir şekilde kullanmaya başlayıncaya kadar nefesinizi tutun. Acil durum enjeksiyonları genellikle şiddetli semptom gösteren kişilere veya doğrudan sarin enjekte edilen kişilere uygulanır. Eğer enjektörlere erişiminiz varsa, ne zaman kullanıp kullanmayacağınızı anladığınızdan emin olun; çünkü sarin tedavisinde kullanılan kimyasalların da kendine has riskleri vardır.

Sonuç

Sonuç olarak sarin, organofosfatik bir sinir gazı, bir çeşit kimyasal silahtır. Sarin, suyun içinde çözülebilir; bu yüzden havayla olduğu kadar yiyecek ve sıvılar ile de taşınabilir. Sarin, adeta bir böcek öldürücü (bir pestisit) gibi çalışır. Asetilkolinesteraz içerir ve kasılan kasların gevşemesini önler. Sarin, öldürücü olabilmesine rağmen, hafif maruz kalmalarda hayatta kalınabilir. Eğer maruz kalındıysa ortamdan uzaklaşılmalı, temaslı tüm kıyafetler çıkarılmalı, deri ve kıyafetler su ve sabun ile temizlenmelidir. Acil tıbbî destek aranmalıdır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 8
  • Tebrikler! 7
  • İnanılmaz 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 00:37:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9728

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Biyocoğrafya
Beslenme Davranışları
Çocuklar
Beslenme Bilimi
Erkek
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Sivrisinek
Sinek
Jinekoloji
Diş Hastalıkları
Araştırma
Sars Mers
Yavru
Afrika
Lgbt
Yüksek
Kadın
Hastalık Dağılımı
Homeostasis
Fotoğraf
Büyük Patlama
Bitkiler
Sıcaklık
Teori
Korku
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın