Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?

Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?
6 dakika
1,206

2019 yılının Ekim ayında, Johns Hopkins Üniversitesi Bloomberg Kamu Politikaları Okulu, Nükleer Tehdit İnsiyatifi ve Economist İstihbarat Birimi, bu alanda bir ilk olan ve büyük önem arz eden Dünya Sağlık Hazırbulunuşluk Raporu ve Küresel Sağlık Güvenliği İndeksi'ni yayımladı. Çalışma ülkelerin salgınlara karşı hazır bulunma düzeyini ülke ülke inceliyor.

Ülkeleri ayrıca incelemek adına rapora konulan internet sitelerinin bulunduğu sayfalar ile 324 sayfalık bu raporda yazarlar, ülkelerin ortalama salgına hazır bulunma durumlarını ölçmek için toplamda 6 boyut (ya da kategori) kullandılar. Bu faktörler şunlar: patojenlerin ortaya çıkışının engellenmesi, erken tanı, hızlı cevap, sağlık sistemlerinin kuvveti, milli sağlık kapasitesini artırmak adına verilen taahhütler ve ülkenin sahip olduğu ortalama risk faktörleri.

Tüm Reklamları Kapat

Bu 6 kategori; 34 gösterge, 85 alt gösterge ve 140 sorudan oluşturuldu. Ardından yazarlar 6 boyutu birleştirip, ortalama bir skor çıkarttılar. Küresel Sağlık Güvenliği (GHS) indeksi bu şekilde ortaya çıktı. Bu yazıda da bu indeksten söz edeceğiz.

Küresel Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Nedir?

Global Sağlık Güvenliği indeksi 195 ülkeyi bu kategorilerden aldıkları puanlara göre sıraladı. Teorik olarak 0 ila 100 bandı arasında bir değerlendirme yapılıyor olsa da en az puanı alan ülke olan Ekvator Ginesi 16,5, en yüksek puanı alan Amerika Birleşik Devletleri, Hollanda ve Birleşik Krallık 83,5 puan aldılar.

Tüm Reklamları Kapat

Ardından bir nevi "şans" olarak nitelendirilebilecek bir durum yaşandı. Bu ilk global hazır bulunma yayımından iki hafta sonra COVID-19 pandemisi dünyayı sıra dışı bir gaddarlıkla etkisi altına aldı. Böylelikle bahsettiğimiz, uzmanların çeşitli ülkelerin hazırlık durumu hakkındaki yargılarının, COVID-19 ile mücadelenin gerçek sonuçlarına kıyasla nasıl göründüğünü sormak mantıklı hale geldi. Bu yazıda, COVID-19 mücadelesinin nasıl gittiğini ölçmek için, 21 Ocak 2021'den beri milyonda kişi başına düşen ölüm sayısını kullanacağız. Bu veri, Worldometer adlı siteden alındı. Ölüm verileri, birçok ülkede, gerçekte olandan eksik tahminler (aşırı ölümlerin gösterildiği aşağıdaki alternatif istatistikte verildiği gibi) ya da eksik tahmine nazaran daha az görülse de gerçekte olandan yüksek tahminler gibi birçok soruna tabiiydi. Bu durumlara yazının sonraki kısmında kısaca değineceğiz ve dahası, indeks verileriyle aşırı ölüm verilerinin kıyası çok şaşırtıcı olacak.

Global Sağlık Güvenliği indeksi COVID sonuçlarını doğru tahmin edebilmiş olsaydı, yüksek skorlu ülkelerin daha düşük ölüm oranlarına sahip olmasını beklerdik. Ya da esas önlemleri göz ardı eder ve indekse göre sıralaması yüksek ülkelerin virüs ile savaşlarında ne kadar başarılı olduklarını (diğer ülkelere nazaran daha az ölüm gibi) incelerdik. Gereksinimlerinin daha az olması sebebiyle ikinci kıyas bir bakıma daha iyi olabilir. İndeksin ülke sıralamasını kapsamlı bir biçimde doğrulaması gerekiyor. İndeks, tamamen olmasa da, gerçek sonuçlarla arasında bariz farklar barındırıyor.

Son olarak gözden kaçırılmamalıdır ki GHS, pandemi ile mücadele konusuyla ilişkili bilgileri prensipte içeriyor. Bu nedenle bu indeksteki değerlendirmelere etki edeceğine inandığımız faktörleri de buraya eklemek, sonuçların neden tutarsız olduğunu açıklayabilir. Çünkü bu indekse eklenen faktörler, uzmanların konu ile ilişkili olduğuna inandıkları faktörlerdi. Bu nedenle amacımız, uzmanların değerlendirme için bu faktörleri seçmekte, onlara doğru ağırlığı vermekte ve sonuç olarak genel bir indeks oluşturmakta ne kadar başarılı olduklarını test etmektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Küresel Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi, Gerçek COVID-19 ile Mücadele Başarısını Yansıtıyor mu?

Yanıt, çarpıcı oldu. GHS indeksi sadece sonuçları tahmin etmek için sadece yetersiz olmakla kalmıyordu, aynı zamanda sonuçlarla alakasızlık barındırıyor ve derecelendirmeleri, gözlenen güncel verilerle sık sık çelişkiler gösteriyordu. Aşağıda bulunan iki grafik, sonuçları gösteriyor.

Beklentilerimizin tam tersi şekilde, soldaki grafikte GHS indeksinin ölüm oranlarıyla doğru orantılı olduğu görülüyor. Sağdaki grafikte ise yüksek derecelendirilmiş ABD, Birleşik Krallık, Hollanda gibi ülkelerin en kötü performans gösteren ülkeler arasında yer aldığını görüyoruz. Eğer indeks derecelendirmeleri doğru şekilde yapsaydı, pozitif yönde 45 derece eğimli bir doğru ortaya çıkmasını beklerdik. Aksine görüyoruz ki, Amerika Birleşik Devletleri 153 ülke arasında ölüm oranına göre 145. sırada yer alıyor! Önceden yapılan tahmini sıralama ile gerçek sıralama arasındaki fark, 144 sıra! Öte yandan hazır bulunma indeksinin ikinci sırasındaki Birleşik Krallık, gerçek sonuçlara dayalı hazırlanan sıralamada kendisine 149. sıralamadan yer buldu.

GHS Verilerinin Reel Sonuçlarla Kıyası
GHS Verilerinin Reel Sonuçlarla Kıyası
globalinequality

Birçok zengin ülke için tahmin edilen performans ile gözlemlenen performans arasında inanılmaz bir uçurum var. Bu uçurumlara birkaç örnek vermek gerekirse; Fransa'nın tahmin edilen sıralamasıyla gerçek sıralaması arasındaki fark 124, İtalya'nın 119, Kanada'nın 99, Almanya'nın ise 97 sıra! Diğer yandan birçok ülkenin de performansı uzmanların tahminlerinden çok daha iyi. Vietnam tahminlere göre 47. sırayı almış ama sonuçlar neticesinde sıralaması 4! Çin'in tahmin edilen sırası 48 ama gerçek sıralaması 8. Tahminlere göre Küba 95. sırada; fakat sonuçlara göre 19. sırayı aldı. Bu nedenle hayli göze batan çelişkiler mevcut. Çarpıcı birkaç örnek daha var: Tayland ile İsveç tahminlerde birbirlerinin hemen ardı sıra sıralanmışlar; fakat Tayland'da milyonda 1 ölüm görülürken İsveç'te bu sayı 1078. Singapur ile Arjantin de birlikte sıralanmışlar; fakat Singapur'da milyonda 5 kişi yaşamını yitirirken Arjantin'de bu sayı 1020. Daha düzinelerce örnek verilebilir.

İndeks Neden Tamamen Hatalı?

Bu tecrübe bizlere açıkça gösteriyor ki tahminler, gerçek sonuçlardan çok farklı. Hatta bazı durumlarda tamamen zıttı olacak şekilde gelişmiş. Bu noktada, GHS indeksi yazarlarının yapabilecekleri iki savunma var:

Birincisi; virüsle bağlantılı olan ölümler hesap edilememiş olabilir. Fakat bu argümanı iyi ve kötü performans gösteren ülkelerin performansları arasında çok büyük bir uçurum olması zayıflatıyor. Ölüm oranları arasında sık sık rastlanan farklar var. 21 Ocak 2021 tarihine kadarki süre içerisinde bir milyon kişideki ölüm sayısı Amerika Birleşik Devletleri'nde 1266, Tayland'da 1, Çin'de 3, Küba'da ise 16. Ancak; Tayland'da 1200 kat, Çin'de 400 kat, Küba'da 80 kat eksik tahminler yapılmamalıydı.

Tüm Reklamları Kapat

Dahası, indeksi anlamlı hale getirebilmek için Çin-Tayland-Küba üçlüsünü, ABD, Birleşik Krallık ve Hollanda üçlüsüyle eşitlemek yetmez. Birinin; Çin-Tayland-Küba üçlüsünün, indeksin de öngördüğü gibi çok daha düşük sıralamada olduğunu ve hatalı ölçümlerin oldukça astronomik hale geldiğini göstermesi gerekir. Bu nedenle raporlanan ölüm oranlarını kullanan uygulamaların, tahmin edilen ve gerçek sonuçlar arasında aynı korelasyon eksikliğini bulacağı neredeyse kesindir.

İkinci savunma ise şu olabilir: Bu tahminler genel salgınlar üzerine yapılmıştı; fakat COVID, yaşlılarda veya obezite hastalarında çok daha ölümcül olması örneğinde olduğu gibi, çok daha kendine has bir salgın çeşidiydi. Bu argümana göre eğer indeks yazarları COVID-19'un karakteristiğini biliyor olsalardı, daha iyi bir indeks ortaya çıkarmaları mümkün olabilirdi.

Ancak bu argüman, indeksin altında yatan anlamla çelişiyor. Eğer her salgının kendine has özellikleri varsa, genel GHS indeksi hazırlamanın amacı ne olabilir? Varsayalım ki bir sonraki pandemi mavi gözlü insanların ölümüne yol açsın. Mademki nasıl bir salgının gerçekleşeceğini bilmiyoruz, GHS indeksinden edineceğimiz yararlı bilgi nedir? Eğer salgınlar tamamen kendilerine has oluyorlarsa ve önceden tahminleri yapılamıyorsa o zaman ülkeleri mantık çerçevesinde tamamen rastgele sıralayacak şekilde bir ülke sıralaması yapabiliriz.

Amacı ülkelerin muhtemel salgın yönetimlerindeki güçlü ve zayıf yanlarını açıklamak olan bu indeksin bu iki noktada da tamamen başarısız olduğunu ya da bu indeksin kullanışsız olabileceğini söyleyebiliriz. Bu ikisinden hangisini seçersek seçelim sonuç tamamen bir hayal kırıklığı.

Tüm Reklamları Kapat

Fakat iki noktayı eklememiz gerek. Birincisi, indeksin doğru bir şekilde tahmin ettiği ülkeler üzerine çalışılmalı. (Yukarıda, sağdaki grafikte güneybatı yönündeki köşede bulunan ülkeler: Tayland, Avustralya, Singapur, Japonya, Kore). İkincisi, bu indekse benzer şekilde oluşturulmuş fakat farklı konular ve farklı değişkenler içeren indekslere (Örneğin yolsuzluk, hükümetin şeffaflığı gibi indeksler vb.) de ihtiyatlı yaklaşılmalı.

Diğer indeksler de gerçeklikler ile zıt düşene kadar çok "mantıksal" görünebilir fakat bu indeksler de uzmanların kendi düşüncelerinde tekrara düştüklerini gösterebilir.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
0
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 3
  • Korkutucu! 3
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: globalinequality | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/01/2023 02:09:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10189

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Milanovic, et al. Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?. (3 Mart 2021). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10189
Milanovic, B., Tekgül, A., Bakırcı, Ç. M. (2021, March 03). Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?. Evrim Ağacı. Retrieved January 29, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10189
B. Milanovic, et al. “Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Altan Tekgül, Evrim Ağacı, 03 Mar. 2021, https://evrimagaci.org/s/10189.
Milanovic, Branko. Tekgül, Altan. Bakırcı, Çağrı Mert. “Salgın Kahinleri Nasıl Yanıldılar? Salgından Kısa Bir Süre Önce Geliştirilen Global Sağlık Güvenliği (GHS) İndeksi Neden Bu Kadar İsabetsiz Sonuçlar Verdi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Altan Tekgül. Evrim Ağacı, March 03, 2021. https://evrimagaci.org/s/10189.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.