Sahra Altı Afrika’daki En Eski İnsan DNA’sı Tarih Öncesi Geçmişimizi Aydınlatıyor!

Sahra Altı Afrika’daki En Eski İnsan DNA’sı Tarih Öncesi Geçmişimizi Aydınlatıyor! Science In the Classroom
Yazar Harvard Tıp Fakültesi Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
6 dakika
4,816 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Harvard Tıp Fakültesi liderliğinde uluslararası bir araştırma ekibi tarafından 21 Eylül 2017'de Cell dergisinde yayımlanan bulgular, uzun zamandır merak edilen sorulara cevap veriyor ve Sahra altı Afrika atalarıyla ilgili şaşırtıcı bilgiler sunuyor.

Bunlar arasında, avcı-toplayıcı yaşam tarzı için genetik uyarlamalar ve 3.000 yıl önce çiftçiler ve çobanlar Afrika'da görülmezden evvel nüfus dağılımının ilk işaretlerine dair bilgiler de mevcut. Harvard Tıp Fakültesinde genetik profesörü ve MIT ve Harvard Büyük Enstitüsünün kıdemli yardımcı üyesi David Reich konuyla ilgili şunları söylüyor:

Son birkaç bin yıl, Afrika’daki nüfusun günümüzde nerelere ulaştığını anlamamızda kilit role sahip olan, inanılmaz zengin bir dönemdi ve bu dönem boyunca yaşamış olan atalarımıza dair bilinmeyen o kadar çok şey vardı ki, öğrendiğimiz her şey bizim için yeni bilgi olmuştur.

Reich, Viyana Üniversitesinden Ron Pinhasi ve Almanya'daki Max Planck Enstitüsü İnsan Tarihi Bilimi Bölümünden ve Tübingen Üniversitesinden Johannes Krause ile çalışmanın kıdemli yazarlığını paylaştı. Reich laboratuvarında doktora sonrası araştırmacı ve aynı zamanda çalışmanın baş yazarı Pontus Skoglund araştırmayla ilgili şunları söylüyor:

Antik DNA, geçmişteki genomik çeşitliliği tanımlayabilmek için sahip olduğumuz tek araçtır. Arkeoloji ve dilbilim aracılığıyla geçmişimiz hakkında bize bilmediğimiz şeyleri öğreterek, günümüz insan topluluklarını daha iyi anlamamıza yardımcı olmaktadır. Bu verinin, Dünyadaki tüm popülasyonların yararına, özellikle de dünyanın en büyük insan genetik çeşitliliğini içeren ama genom topluluğu tarafından yeterince dikkate alınmayan Afrika'nın yararına kullanılmasını sağlamalıyız.

Uzun Soluklu Bekleyiş

Antik-DNA araştırması, dünyanın birçok yerinde popülasyon öykülerine dair bilgiler vermesine rağmen, genetik materyalin sıcak ve nemli iklimlerde çok hızlı bir şekilde bozulması sebebiyle Afrika gruplarının derin köklerine bakmak son zamanlara kadar pek mümkün olmamıştı. Fakat artık (Pinhasi ve meslektaşlarının yaptığı küçük, yoğun yapılı kulak kemiklerinde DNA’nın daha uzun süreler korunduğu keşfi de dahil olmak üzere) teknolojik gelişmeler, iklim engelini kırmaya başladı. Örneğin Reich ve meslektaşları 2018'de, 8.000 ila 12.000 yıl önce Yakın Doğu’da yaşamış olan ilk çiftçilerin genetik bilgilerini elde etmemizi sağlayan yeni teknikler kullandılar.

Reklamı Kapat

Skoglund ve ekibi, bu çalışmalarında -Güney Afrika'daki, Malawi'deki, Tanzanya'daki ve Kenya’daki meslektaşları da dahil olmak üzere- eski Sahra altı Afrikalılara ait 15 adet kalıntıdan DNA ayıkladı. Yaşları yaklaşık 500 ila 8.500 arasında değişen örnekler, çeşitli coğrafi bölgelerden geliyordu.

Araştırmacılar bu eski genom örneklerini -bu bölgeden elde edilen bilinen ve bulguları 2015 yılında yayınlanan diğer antik genom örnekleriyle birlikte- 59 adet günümüz Afrikalı topluluğuna ait yaklaşık 600 kişinin ve 142 adet Afrikalı olmayan gruba ait 300 kişinin genomuyla karşılaştırdılar. Yapılan her bir analiz, yeni bir bilgiyi beraberinde getiriyordu. Skoglund incelemelerle ilgili şunları ifade ediyor:

Sahra güneyinde tarıma geçişin ilk aşamalarına bakıyoruz. Daha şimdiden, 2.000 veya 3.000 yıl öncesine ait farklı bir popülasyon manzarasının olduğunu söyleyebiliriz.
Görsel, Skoglund ve ekibinin bulgularını yansıtmaktadır. Çalışma süresince, Afrika topluluklarının tarih öncesi geçmişi 16 adet insan kalıntısının genom bazında incelenmesiyle araştırılmış ve soy hatlarıyla, diğer topluluklarla olan karışımlarla ve genomik adaptasyonlarla ilgili yeni bilgiler elde edilmiştir.
Görsel, Skoglund ve ekibinin bulgularını yansıtmaktadır. Çalışma süresince, Afrika topluluklarının tarih öncesi geçmişi 16 adet insan kalıntısının genom bazında incelenmesiyle araştırılmış ve soy hatlarıyla, diğer topluluklarla olan karışımlarla ve genomik adaptasyonlarla ilgili yeni bilgiler elde edilmiştir.
Skoglund et al./Cell 2017

Genomik Zaman Atlaması

Ekibin örneklerinin neredeyse yarısı, aynı yerde binlerce yıllık bir dizi genom manzarası sunan Malawi'den geldi.

Uzun zamana yayılı bu bir dizi örnek, araştırmacıların bulmayı ummadığı eski bir avcı-toplayıcı popülasyonunun varlığını açığa çıkardı. Şöyle ki: Tarım Avrupa ve Doğu Asya’ya yayılırken, çiftçiler ve çobanlar yeni alanlara açıldı ve orada yaşayan avcı toplayıcılarla karıştı. Bu şekilde, günümüz popülasyonları her iki grubun DNA’sını miras aldı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çalışma, Afrika’nın diğer bölgelerinde de benzer hareketlilik ve karışım izleri buldu. Ancak çalışma, çiftçiler Malavi’ye ulaştıktan sonra avcı toplayıcıların, bugün orada yaşayan insanlara tespit edilebilir atasal bir katkıda bulunmaksızın ortadan kaybolduğunu gösteriyor. Reich, Malawi'de tam bir nüfus ikamesinin gerçekleşmiş olabileceğini ve başka hiçbir yerde buna benzer bir olay için net bir kanıt görmediklerini ifade ediyor.

Malavi'de bulunan örnekler, ortadan kaybolmadan evvel yaklaşık 1.400 yıl önce, Afrika’nın güney ucundan ekvatora kadar yayılarak yaşamış olan bir topluluğun tespit edilmesine de yardımcı oldu. Bu gizemli grup, Güney Afrika’daki günümüz Khoe-San (veya Khoisan) halkıyla bir kök paylaşmış ve Tanzanya kıyılarından binlerce kilometre uzaktaki bir ada grubunda yaşayan insanlara birkaç DNA izi bırakmıştı. Reich konuyla ilgili şunları söylüyor:

Artık var olmayan bu popülasyonları günümüz DNA’sında görmek çok güzel. Belli ki ek DNA örnekleri toplamak bize çok şey öğretecek. ... Khoe-San halkı genetik açıdan oldukça farklı bir grup. O kadar kuzeyden, sadece birkaç bin yıl önce yaşamış olan yakın bir atayı bulmak şaşırtıcıydı.

Yeni araştırma, ayrıca, Batı Afrikalıların soylarını, diğer Afrika nüfuslarından (Khoe-San’den bile) daha erken ayrılmış bir insan ataya kadar takip edebileceklerini gösterdi.

Eksik Bağlantılar

Araştırma, benzer şekilde, Doğu Afrika’daki Hadza halkının kökenlerine de ışık tuttu. Reich şöyle diyor:

Reklamı Kapat

Hadza halkının farklı bir görünümü, dili ve genetiği var. Bazı kişiler onların, tıpkı Khoe-San gibi, diğer Afrika nüfuslarından çok erken ayrılmış bir grubu temsil ediyor olabileceğini düşünmekteler. Bizim çalışmamız ise onların bir şekilde ortada bir yerde durduğunu gösteriyor.

Genomik karşılaştırmalar, günümüz Hadza halkının, diğer Afrikalılara kıyasla, Afrikalı olmayan insanlarla daha yakın olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar Hadza’nın, Afrika’dan göç eden bir grubun doğrudan torunları olduklarını ve yaklaşık 50.000 yıl öncesinden itibaren muhtemelen Afrika içine yayıldıklarını düşünmektedir.

Diğer bir keşif de Doğu Afrika'dan geldi...

Bilim insanları, güney Afrika’daki günümüz insanlarının Yakın Doğu’daki insanlarla ortak bir insan atayı paylaştıkları gözlemini temel alarak, eski bir topluluğun varlığını öngörmüştü. Tanzanya’da bulunan 3.000 yaşındaki bir genç kıza ait kalıntılar aradaki bu kayıp delili sağladı.

Reich ve meslektaşları, kızın, çobanlık yapmış olan ve Etiyopya'dan ve Somali’den Güney Afrika’ya kadar olan bölgede yaşayan günümüz insanına önemli bir atasal katkıda bulunmuş olan bir popülasyona ait olduğunu düşünüyor. Bu eski topluluğun yaklaşık üçte biri Avrasyalıydı ve araştırmacılar bu atanın Levant bölgesine ait olduğunu netleştirdiler. Skoglund eldeki bu örnek sayesinde, bu insanların kim oldukları hakkında daha fazla bilgi edinebileceklerini söylüyor.

Reklamı Kapat

Ancak bulgu, bir meseleye açıklık getirirken diğerinin doğmasına da yol açtı: Somali yarımadasındaki günümüz insanları, kızın dahil olduğu grupla açıklanamayan, başka bir Yakın Doğu ataya da sahipti.

Doğal Seçilim

Son olarak bu çalışma, Afrika popülasyonlarında genetik adaptasyonu anlamak için antik DNA’nın kullanılmasında ilk adımı attı.

Reich, araştırmacılar çok az antik örnekle çalıştıkları için “sineğin kanadından yağ çıkarmak” gerektiğini belirtti. Yine de Skoglund, Güney Afrikalılarda doğal seçilime uğramış gibi görünen iki genom bölgesini saptayabildi: Bir adaptasyon, araştırmacıların Kalahari Çölü’nde yaşamla ilgili olabileceğini öne sürdüğü morötesi radyasyondan korunmayı artırdı. Diğer varyant ise insanların bitkilerdeki zehirleri tespit etmesine yardımcı olabilecek tat tomurcuklarıyla ilgili genler üzerinde bulundu.

Araştırmacılar çalışmalarının, geçmişteki ve günümüzdeki Afrika’daki insan popülasyonlarının genetik yapılarında daha fazla araştırma yapılmasına ilham vereceğini umuyorlar. Reich, ayrıca, çalışmalarının Afrika’nın tarihinin, insanların Yakın Doğu’ya ve ötesine göç etmeye başladığı 50.000 yıl önce sona ermediğini de gösterdiğini söyledi. Reich, Afrika’daki geç Taş Devri'nin araştırma açısından kara delik gibi olduğunu fakat Antik DNA'nın bu boşluğu doldurabileceğini sözlerine ekledi.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
  • P. Skoglund, et al. (2017). Reconstructing Prehistoric African Population Structure. Cell, sf: 59-71. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/07/2021 02:01:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7322

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Canlılık Cansızlık
Çocuklar İçin Bilim
Cinsellik
Kuyruksuz Maymun
Araştırmacılar
Kimyasal
Doğa Gözlemleri
Yeni Koronavirüs
Anatomi
Süpernova
Koronavirüs
Karbon
Kan Hastalıkları
Biyocoğrafya
Rna
Evrimsel Psikoloji
Doğa Olayları
Biyoloji
Genler
Periyodik Tablo
Fosil
Evrenin Genişlemesi
Etoloji
Tahmin
Şempanzeler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın