Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Rosalind Elsie Franklin Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü...

Rosalind Elsie Franklin Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü... ESA
11 dakika
575
  • Biyokimya Tarihi
  • Biyografi Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Ben, Rosalind Elsie Franklin. 25 Temmuz 1920'de Londra’nın Notting Hill kasabasında, Ellis ve Muriel Franklin çiftinin beş çocuğundan ikincisi olarak dünyaya geldim. Annem ve babam eğitimli, sosyal bilinci yüksek Yahudi ailelerinden geliyordu. Dindar insanlardı. Nazi Almanyası’nda eziyet gören halklarına yardım etmek için epey uğraşmışlardı. Babam, bir bilim insanı olmak istemiş, fakat I. Dünya Savaşı sırasında eğitimini yarıda bırakmıştı. Nihayetinde liberal görüşlere sahip bir ticaret bankacısı olmuştu ve Working Men's College'ta ders veriyordu. Ben ise bir nevi onun hayallerini gerçekleştirecek kişiydim. 

Çocukluğum boyunca erkek kardeşlerimle birlikte vakit geçirdiğimden, onların oynadığı her türlü oyunla ilgileniyordum. Tıpkı onlar gibi ben de yarışmacı bir ruha sahiptim. Aynı zamanda resim çizmeye ve değişik aletler icat etmeye bayılırdım. 11 yaşımdayken kimya ve fizik dersleri veren nadir kız okullarından biri olan St. Paul Kız Okulu'na yazıldım. Okulun gözünde tek eksiğim, müziğe olan yeteneksizliğimdi. Öyle ki okulun müzik öğretmeni bir işitme sorunum ya da kulak iltihabımın olup olmadığını öğrenmek için annemi çağırmıştı. Okul hayatımda çalışkanlığım ve zekâmla, özellikle de fen bilimleri, Latince ve spor dallarına olan ilgimle ön plana çıkıyordum. Zamanımın çoğunu aritmetik sorularını çözmeye harcıyordum. Beni gözlemleyen halam, "endişe verici düzeyde zeki" olduğumu söylüyordu. Ne tuhaf! 

Bu Reklamı Kapat

Ezgi Bilgin tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.
Ezgi Bilgin tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.

Babam, Naziler‘den kaçarak yeni bir yaşama tutunmuş akrabalarımızın yıllardır yaptığı gibi yardım kuruluşlarında çalışan bir sosyal hizmet uzmanı olmamı istiyordu. Halbuki kendisinin gençlik hayallerinin benim de hedefim olduğundan haberi yoktu. Bilime, hele fizik ve kimya alanına, karşı konulmaz bir ilgim vardı. Sonu gelmeyen ısrarlarımdan sonra babam, Cambridge’de bulunan Newnham Koleji’ne gitmeme izin verdi. Böylece 1938 yılında, daha sonra birçok buluşa imza atacağım akademik hayatıma başlamış oldum. Öncelikle kimya alanında çalışmaya başladım. 1941'deki final sınavlarında onur ödülüne layık görüldüm. 

Mezun olduğumda, yüksek lisans çalışmamı yapabilmek için araştırma bursu aldım. Wreyford Norrish ile çalışmak üzere Cambridge Üniversitesi'nin fiziksel kimya laboratuvarına katıldım. Buradaki bir yıllık çalışmamda pek başarılı olduğumu söyleyemem. Norrish, potansiyelimin farkındaydı, fakat bir kadın olmamdan ötürü teşvik edici veya destekleyici değildi. Tüm bunlar olurken, İngiliz Kömür Kullanımı Araştırma Derneği’nden araştırma görevlisi yardımcısı olarak teklif geldi. Hemen bursumdan vazgeçtim ve orada işe başladım. Hala savaş günlerinin kalıntılarının yaşandığı bir dönemde, çalışanların çoğunu Naziler’den kaçan mültecilerin oluşturduğu bu araştırma derneğinde, kaçakların ve mültecilerin anılarına ve sıkıntılarına ortak olmaya çalıştım. 

Bu Reklamı Kapat

Buradaki araştırmalarım sonucunda, kömür gözenekleri ve kömürün soğurma yapısı üzerine yaptığım çalışmam 1945 yılında Cambridge Üniversitesi’nden doktora unvanı almamı sağlayacaktı. Çeşitli kömür cinslerinin karbon mikro yapılarını inceledim. Neden bazılarının su, gazlar veya çözücüler tarafından daha geçirgen olduğunu, ısıtma ve karbonizasyonun geçirgenliği nasıl etkilediği üzerine deneyler yaptım. Bu çalışmamda kömürdeki gözeneklerin moleküler düzeyde ince daralmalara sahip olduğunu, ısınmayla genişlediğini ve kömürün karbon içeriğine göre değişiklik gösterdiğini buldum. Bu mikro yapıları tanımlayan ve ölçen ilk kişiydim. Bulgularım, kömürleri sınıflandırmayı ve performanslarını yüksek bir doğrulukla tahmin etmeyi mümkün kıldı ve yazdığım beş bilimsel makaleyle doktora tezimi vermiş oldum.  

Avrupa'da II. Dünya Savaşı sona ermiş, yıkım dolu günlerin ardından bilimsel çalışmalar yeniden hız kazanmaya başlamıştı. Cambridge’de bulunduğum yıllar boyunca en yakın arkadaşım kimyager Adrienne Weil ile birlikte Paris’te, "kömürün kimyası" üzerine çalıştım. Weil, benim gerek Fransız kültürüne olan hayranlığımda gerekse akademik hayatımın gidişatında büyük roller oynayacaktı. Yaptığı en önemli iyilik, 1946 yılında bilimsel bir konferans esnasında Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi adlı, Fransız hükümeti tarafından desteklenen, neredeyse bütün bilimsel kuruluşların üyesi olduğu derneğin başkanı olan Marcel Mathieu ile beni tanıştırmasıydı. 

Mathieu sayesinde Devlet Kimya Hizmetleri Merkez Laboratuvarı başkanı Jacques Mering ile bir iş görüşmesine katıldım ve 1947 ile 1950 yılları arasında laboratuvarda onun yanında çalışabilmek için Fransa’ya taşındım. Burada X ışınları kırınımı yöntemi üzerinde çalıştım. Yöntem, bir maddenin atomlarının kristal yapısını X ışınları kullanılarak gösterebiliyordu. Çalışmalarımla ısıtılan karbonlarda grafit oluşumundan kaynaklanan yapısal değişiklikleri araştırarak aslında kok kömürü sanayi ve atom teknolojisi açısından değerli bulgular elde etmiş oldum. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir X ışını kristal bilimcisi olan Mering, standart kristallerin aksine X ışını kırınımını “reyon” adı verilen suni ipekler üzerinde deniyordu ve çalışmalarını bana gösterdi. Kendi bilgilerimi Mering'in öğrettiği tekniklerle harmanlayarak, kömür moleküllerinin grafite çevrilirken geçirdiği fiziksel değişimleri inceledim. Daha sonradan kömür kimyası üzerine yayınlayacağım makalelerimin çoğu, burada yaptığım çalışmalara dayanacaktı.

Paris’te bulunduğum 4 yıl boyunca her hafta sonu kısa gezintilere çıkıyor, bu esnada pek çok bilim insanıyla iletişim kuruyor ve yakın arkadaşlıklar ediniyordum. Kaldığım otellerde yeni tanıştığım insanlarla iletişim kurarak, çok sayıda dili çok iyi konuşamasam da öğrenmeyi başardım. 

Bilin bakalım o yıllarda başka ne oldu? 1947'de nihayet Cambridge, kadınlara lisans ve yüksek lisans dereceleri vermeye başladı. 1941’de alamadığım lisans derecemi, yıllar sonra alabildim. Bu şartlar altında çalışan kadınların yükselebilmesi mümkün mü? Anca erkek meslektaşlarından kat kat çok çalışan, kat kat çok didinen, kat kat fazla zorluğa ayak direyenler başarılı olabiliyordu. Ben onlardan olmak zorundaydım, çünkü hem karakterim buydu, hem de benden sonrakilere anca böyle bir yol açmam, bir ışık tutmam mümkün olabilirdi.

Fransa'da çok mutlu olmama rağmen, ailemin yoğun ısrarı üzerine 1949'da İngiltere'de bir akademik kadro aramaya başladım. 1950'de King's College London'da John T. Randall'ın biyofizik biriminde çalışmam için üç yıllık bir burs verildi. Başlangıçta, yağlar ve proteinler üzerine X ışını kırınımı araştırmaları yaparken, daha sonra çalışmalarıma DNA incelemeleri de eklendi. Hücrelerimizdeki kalıtım bilgilerini taşıyan DNA’nın neye benzediği konusunda fazla bilgimiz yoktu. Öğrencim Raymond Gosling ve meslektaşım Maurice Wilkins ile birlikte araştırdık ve DNA'nın iki formu olduğunu gördük. Bu, bizi tarih sahnesine fırlatacak muazzam bir buluştu; ama tabii o zamanlar farkında değildik. O sırada elimizdeki diğer çalışmalarımızla meşguldük. 

Yaşamın tüm sırlarını içinde barındıran DNA ile ilgili biraz bilgi vereyim sizlere; A formu olarak adlandırılan “kuru DNA” idi ve DNA'nın daha düşük su içeren biçimdeyken kısa ve basık şekil aldığını gösteriyordu. B formu ise “ıslak DNA” idi ve bu yapıdayken daha fazla su barındırıyor, böylece daha düzensiz ve uzun biçimli görünüyordu. Bunlar DNA'nın sarmal yapısında olduğuna dair ilk ipuçlarını içeriyordu. Bu esnada ben, DNA'nın bol bol fotoğrafını çektim. Tabii bu fotoğraflar öyle şimdiki gençlerin yaptığı gibi yüksek çözünürlüklü "selfie"ler gibi değildi, X-ışını fotoğraflama yöntemlerine dayanan, düşük çözünürlüklü fotoğraflardı. Ama bu fotoğraflarda hiçbir "selfie"de olmayacak kadar çok bilgi vardı: Ben ve arkadaşlarım, sadece bu fotoğrafları kullanarak DNA'nın yoğunluğunu, birim hücre boyutunu ve su içeriğini belirleyebildik. Bu fotoğrafları fizikçi Desmond Bernal şöyle duyurdu:

Bu Reklamı Kapat

Herhangi bir maddenin şimdiye dek elde edilen en güzel X-ışını fotoğrafları!

1952 yılında Gosling ile DNA fotoğraflarına Patterson tekniği uygulayarak DNA'nın yapısına dair daha fazla ve daha önemli bulgular elde etmeyi başardık. Gosling, tezini bitirme amacıyla araştırmadan ayrıldı. Wilkins’in sipariş ettiği son teknoloji ile üretilmiş X ışını tüpü ve mikro kamerayı kullanarak, DNA’nın sarmal yapısını görüntülemeye iyice yaklaşmaya başladık. Ne tür bir devrimin eşiğinde olduğumuzdan halen habersizdik.

Peki, bu sırada diğer laboratuvarlarda neler oluyordu? Birazcık sitem, eh biraz da eleştiri içeren hikâyemi anlatayım sizlere. Cambridge Üniversitesi’nin Cavendish Laboratuvarı’nda James Watson ve Francis Crick adında iki genç bilim insanı, DNA’nın yapısıyla ilgili araştırmalara başladıklarında, okyanusun öte ucunda, Birleşik Devletler’de California Teknoloji Enstitüsü’nde bir başka bilim insanı olan Linus Pauling de aynı konu üzerinde çalışıyorlardı. Pauling, benim Wilkins ile DNA’nın yapısını çözümlemeye yönelik olarak elde ettiğimiz X ışını görüntülerinden ve Gosling’in teorilerinden yararlanıyordu.

Pauling’in araştırmalarında bize referans verdiğini gören Crick ve Watson, King’s College London’daki verileri kullanarak B DNA formunun moleküler modelini oluşturmaya başlamışlardı. Hâlbuki onlar bu modelleri oluşturmaya yeni başladıkları sırada, ben çoktan kendi araştırmamı tamamlamış, son denemelerimi yapıyordum. 

30 Ocak 1953'de Watson, Linus Pauling'in yanlış bilgiler içeren DNA yapı örneğiyle birlikte yanıma geldi. Aramızda konu üzerinde şiddetli tartışma yaşadık. Bilim insanları onca emek ile ulaştıkları bilgileri paylaşma konusunda cimri olabiliyor ve fikir ayrılıkları bazen büyük buluşların doğmasına neden olabiliyor. Tartışma sonrasında meslektaşım olan Wilkins ile görüşmüşler ve ne yazık ki izin almaksızın benim çekmiş olduğum en önemli DNA resimlerinden biri olan "51. fotoğraf" isimli numuneyi Watson'a göstermiş. Böylece Watson, bu tartışmadan istediğinden çok ama çok daha fazlasını alarak Cambridge'e geri döndü. Watson ve Crick, bana fotoğraflarımı gördüklerini asla söylemediler. Ama bu fotoğraf, onların eksik parçasıydı ve sırf bu fotoğraf sayesinde doğru yöne yönelmeleri mümkün oldu.

Bu Reklamı Kapat

28 Şubat 1953'te Francis Crick ve James Watson “yaşamın sırrını” keşfettiklerini duyurdu ve aynı yılın Nisan ayında DNA'nın çift sarmal yapısını açıklayan araştırmalarını kamuoyuna duyurdular. Ne yazık ki bu keşiflerini yapmalarını mümkün kılan araştırmalarıma ve çektiğim fotoğraflarıma olan borçlarını doğrudan tamamen görmezden geldiler. Hatta çektiğim fotoğraflara atıf yapıp, adımı veya ekibimizi zikretme ihtiyacını bile duymadılar. Dahası onunla yüzleştiğimde Crick, benim zaten DNA’nın doğru yapısını göstermekten çok uzakta olduğumu söyleyerek, üste çıkmaya çalışmıştı. 

Benimse tüm bunları ciddiye alacak vaktim yoktu. Watson ve Crick’in en kibar tabiriyle "sinsilik" olarak tanımlanabilecek bu tavırları, benden önce nesiller boyunca kadınların yüzleşmek zorunda kaldığı bir belaydı. Bunu yenmenin en iyi yolunun, daha iyi işler başarmak olduğunu düşündüm ve 1953 Şubatında araştırmalarımı tamamladım, bursumu JD Bernal'in Birkbeck Koleji'ndeki kristalografi laboratuvarına transfer ettirdim. Burada dikkatimi bitki virüslerinin, özellikle tütün mozaik virüsünün (TMV) yapısına çevirdim. İçlerinde gelecekte Nobel alacak olan Aaron Klug'ın da bulunduğu bir ekiple çalıştım ve virüslerin titiz X-ışını kırınım fotoğraflarını çektim. 

Daha yapacağım çok şey vardı, bu çalışmalar bana heyecan verip çalışma azmimi kamçılıyordu ama ne yazık ki 1956 sonbaharında, yumurtalık kanseri olduğumu öğrendim. Kanserimin sebebinin büyük oranda X ışını radyasyonlarına uzun süre maruz kalmaktan kaynaklandığı düşünülüyordu. Bunu doğrulamak hiçbir zaman mümkün olmasa da tutkumun aynı zamanda beni öldürüyor olması yaman bir çelişkiydi. Yine, benden önce gelen Marie Curie gibi dehaların da çilesi olan bir çelişki… Sonraki on sekiz ayı ameliyatlar ve diğer tedavilerle geçirdim. Çalışmalarına bir süre ara vererek ailem ve arkadaşlarımla zaman geçirdim. Ancak annemin kontrol edilemez hüznü ve durmak bilmeyen ağlamaları tedavimi kötü etkiliyordu, bu yüzden geri döndüm. Laboratuvarımda çalışabileceğim ve araştırma ekibim için fon aramaya devam edebileceğim kadar sağlıklı hissettiğim bazı zamanlar oldu. Araştırma grubum bu sefer çocuk felci virüsü üzerine çalışmalar sürdürüyordu. Grubumla birlikte, kristalize olmuş çocuk felci virüsünün yapısını ortaya koymaya başladım. X-ışını çalışmaları için virüs kristallerini kılcal tüplere yerleştirmeye çalıştım, ancak sağlığım ilerlememe izin vermiyordu. Nihayetinde işi yarım bırakmak zorunda kaldım.

1957'nin sonunda ağrılarım daha fazla katlanılamaz boyuta ulaşınca, hastanede yatarak tedavi görmeye başladım. DNA'nın sarmal yapısının keşfinin kime ait olduğuna dair uzun ve sonu gelmez tartışmalara tanık olamayacak, bu tartışmalara bizzat katılamayacak ve belki de benim de paylaşacağım Nobel Ödülü’nü, 1962 yılında Crick ve Watson’ın adımı veya ekibimi bir kez bile anmadan aldıklarını göremeyecektim. Son nefesini verene kadar azimle çalışmış biri olarak, kendimden sonra gelen sayısız bilim insanına örnek olduğum ve en önemlisi cinsiyet ayrımcılığına dikkat çekmeyi başarmış bir kadın olduğum düşüncesiyle, 16 Nisan 1958'de, sadece 38 yaşımdayken Londra'da hayata gözlerimi yumdum. 1940'ta babama yazdığım gibi:

Bu Reklamı Kapat

Bilim ve günlük yaşam birbirinden ayrılamaz ve ayrılmamalıdır. Benim için bilim, hayatın açıklamasıdır. İnanç tanımlamanızı, yani ölümden sonraki hayat olarak inancınızı kabul etmiyorum. Bence gerçek inanç için yapılacak en iyi şey hayatınızda elinizden gelenin en iyisini yapıp dünyadaki herkes için başarıya ulaşmaktır.

Bayrağı devrettiğim genç bilim insanlarının benim başarabildiklerimin çok daha ötesine geçeceğine en ufak kuşkum yok.

Not: Bilim insanları otobiyografik öyküleri projesi, Aklın Yolu Düşünce Topluluğu desteğiyle, yazarımız Okan Ö. Cinemre koordinatörlüğünde Antalya BAKÜS Sahne & Atölye'nin yazar ve sanatçıları tarafından yapılmıştır. Kayıtlardaki emek ve desteğinden dolayı Yamaç Alkan ve Bad Production'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 8. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/08/2022 10:26:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11072

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Maske Takmak
Doğa
Cinsellik
Tohum
Beslenme
Mikrop
Kalp
İntihar
Manyetik
Doğa Yasası
Parazit
Koruma
Dalga
Şempanze
Genom
Öğrenme Alanı
Balık Çeşitliliği
Sürüngen
Gen
Çiftleşme
Doğal
Pandemik
Kadın Sağlığı
Tür
Amerika
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.