Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Jennifer Anne Doudna Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü...

Jennifer Anne Doudna Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü... Innovative Genomics Institute
9 dakika
878
  • Biyokimya Tarihi
  • Biyografi Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Podcast
12:50
Hanife Özsoy
Hanife Özsoy Seslendiren
10
  • İndir

19 Şubat 1964’de Washington’da doğdum. Yedi yaşımdayken ailemle birlikte Hawaii'nin en büyük adasında, küçük bir kasaba olan Hilo'ya taşındık. Müthiş bir doğası vardı ancak turistlerin pek ilgisini çekmeyen bir yerdi. Babam, Hawaii Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı profesörü olarak görev yapıyordu. Annem ise yerel bir okulda tarih dersleri veriyordu. İlkokula burada başladım. Sınıfımdaki arkadaşlarımın çoğu Polinezya ve Asya kökenli ailelerin çocuklarıydı. Sarı saçlarım, mavi gözlerim ile sınıfta epey farklıydım ve yerel kültürü bilmeyen küçük bir çocuk olarak sınıfta kendimi biraz yalnız hissediyordum. Benzer şekilde, anne ve babamın öğretmen olmaları da çoğunlukla tarımla uğraşan ailelere sahip arkadaşlarımın yanında farklı hissettiriyordu. Sık sık kitaplarımı alıp bir kenara çekilirdim ya da adanın engebeli volkanik manzarasını, plajlarını ve yemyeşil bitki örtüsünü keşfe çıkardım.

Hawaii'nin doğal güzelliği ve ekolojik çeşitliliğine hayran olmamak elimde değildi. Doğanın büyüleyiciliği içinde, kendime oyun alanı yaratarak büyüyordum. Okuduğum kitaplar ve ailemin bu ilgimin farkında olarak beni doğru yönlendirmeleri, bilime ve öğrenmeye olan aşkımı pekiştirdi. Astronomi, jeoloji ve evrime tutkulu bir aile ortamında çeşitli konularda kitaplarım oldu ve fırsat buldukça müze gezileri yaptık.

Bu Reklamı Kapat

Esas dönüm noktası olan olay ise, bir yaz tatilinde Hawaii Üniversitesi'nde biyolog olan aile dostumuz Prof. Dr. Don Hemmes ile buluşmamızdı. İki öğrencisiyle birlikte doğa gözlemleri ve araştırmaları yaparlarken ben de onlara katıldım. Bana bir mantarın, papirüs bitkisini nasıl iltihaplandırarak etkilediğini gözlemem ve araştırmam için görev verdi. Birkaç hafta boyunca süren gözlemler sonucunda, kalsiyum iyonlarının mantarın gelişiminde ve tüm bitkiyi sararak onu hastalandırmasında önemli bir rol oynadığını tespit ettik.

Hemmes'le geçirdiğim sürede, ayrıca mantarı reçineye nasıl yerleştireceğimi ve bir elektron mikroskobu altında incelemek için ince tabakalar halinde nasıl keseceğimi de öğrendim. O yaz tatilinde birçok güzel anı biriktirdim. Bu, benim bilimsel keşif yapmanın tadına varmamı sağlayan ilk deneyimdi. Üzerine çok şey okuduğum bir konuyu bizzat deneyimlemek, daha fazlasını yapma iştahımı artırdı. 

Bu Reklamı Kapat

Henüz 12 ya da 13 yaşındayken biyokimya ile ilgilenmeye başladım. O yaşlarda biyokimyaya merak sarmak için ilham aldığım iki olay yaşamıştım. İlki, yağmurlu bir günde dışarı çıkamadığım için üzülürken, babamın okumam için yatağıma bıraktığı kitaptı. Genetik bilgilerimizi içeren DNA'nın çift sarmal yapıda olduğunu keşfeden James Watson’un hayatını ve bu keşfin öyküsünü anlatıyordu. İkincisi, genç bir bilim kadınının Honolulu kanser merkezinde, normal hücrelerin nasıl kansere dönüştüğüyle ilgili bir konferansını dinlediğim zamandı. Her iki olay da hayatın hücrelerin içindeki mikroevrende cereyan eden gizemlerini keşfetmemi sağlayacak bir alanda eğitim alma ve kariyer peşinde koşma arzumu ateşledi. 

Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.
Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.

1985'te California'daki Pomona College'da kimya alanında lisans eğitimimi tamamladım. Bu okul, batı yakasında küçük bir üniversite olmasına karşın, güçlü bir biyokimya programı vardı. Lisans eğitimi esnasında üzerimde derin izler bırakan akademisyenlerle çalıştım. Bunlardan biri, laboratuvarında ilk bilimsel araştırmamı yürüttüğüm lisans danışmanım Sharon Panasenko'ydu. Panasenko sadece mükemmel bir bilim insanı değildi. Aynı zamanda bir kadının, erkekler tarafından domine edilen akademi dünyasında başarılı olabileceğini gösteren örneklerin öncülerinden biriydi. Kariyerimde ilerledikçe, genç kadınlar için destekleyici ve yol gösterici kadın akademisyenlere birlikte çalışmanın ne kadar büyük bir şans olduğunu gördüm. 

Pomona Üniversitesi kimya bölümünden mezun olduktan sonra, biyokimya doktorası için Harvard Üniversitesi'nde genetikçi Jack Szostak ile çalışmaya başladım. Genetik bilgiyi taşıyan kromozomlarımızın bölgelerinde bulunan telomerlerin ve telomeraz enziminin kromozomu nasıl koruduğunu gösteren araştırmaları neticesinde 2009 yılında Nobel Ödülü alan genetikçi Jack Szostak'ın gözetiminde, RNA üzerine doktoramı yaptım. RNA, yani ribonükleik asit, tüm hücrelerde bulunan ve yaşamsal değerde proteinlerin üretiminde rol oynayan bir moleküldür. Araştırmamı özellikle ribozimler üzerine odakladım. Bunlar, yaşamın başlangıcında da büyük bir rol oynadığı düşünülen, proteinlerin hücre içinde kimyasal reaksiyonlara girmesini kolaylaştıran ve çoklu kopyalamaların yapılabilmesini sağlayan, kendi kendilerinin üretimini kimyasal olarak hızlandıran, yani oto-katalitik RNA'lardı. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Anlattıklarım size biraz karışık ve anlamsız gelebilir. Şöyle izah etmeye çalışayım, COVID-19 salgını sırasında mesajcı RNA (mRNA) lafını çok duyar ve konuşur olduk, biliyorsunuz. Çünkü COVID-19 salgını için üretilen aşılardan en önde gelenleri, bu mesajcı RNA’yı kullanarak hücrelerimize virüsün bazı parçalarının bilgilerini veriyor ve vücudumuz da o virüs parçalarını üreterek, virüsün tamamını vücuda almaya gerek kalmaksızın virüsü tanımış oluyor. Böylece eğer sonradan virüsle karşılaşacak olursak, virüs savunma sistemimizi alt edemeden, hazırlıklı olan savunma sistemimiz onu alt edebiliyor. İşte RNA molekülünün protein üretmek, hücre içinde taşımak ve haber iletmek dışında başka fonksiyonlarının da olduğunu, özellikle de katalitik etkisinin varlığını fark etmek, devrim yaratacak bir buluştu. Kendi kendini kopyalayan bir katalitik RNA yani ribozim, yaşamın ilk kaynağının DNA değil, RNA olduğu fikrini destekliyordu. Çünkü RNA'nın, genetik bilgiyi sadece depolamakla kalmayıp, aynı zamanda bilgiyi kopyalamaya yardımcı olan kimyasal reaksiyonları başlatabildiğini de gösterdi. RNA’ya olan hayranlığım giderek artıyordu.  

Doktora sonrasında, kendi kendini kopyalayan RNA'lar üzerine çalışmalarıma devam etmek için, RNA'nın katalitik özelliklerini keşfeden ve 1989 yılında bu çalışmasıyla Nobel Ödülü almış olan biyokimyacı Thomas Robert Cech ile çalışmak üzere Boulder'daki Colorado Üniversitesi'ne gittim. X-ışını kullanarak bu moleküllerin üç boyutlu atomik yapısını belirleme hedefini koymuştum. Dr. Cech, olağanüstü bir laboratuvar araştırma ekibi kurmuş, herkesin fikirlerine samimiyetle değer veren bir bilim insanıydı. Günlerim laboratuvar üyeleriyle gece geç saatlere kadar yapılan tartışmalar ve Tom ile karşılıklı yoğun beyin fırtınası seanslarıyla geçiyordu. 1996'da büyük yapılı bir ribozimin neye benzediğini ilk kez açıklayan ve bu alanda bir dönüm noktası olacak makaleyi yayınladık. Ribozimi görüntüleyince öyle heyecanlandım ki tüm omurgamın titrediğini hissettim. 

Sadece bilimsel araştırmalarda bulduklarım değildi beni heyecanlandıran şeyler elbette. Yoğun eğitim ve çalışma hayatının arasında Colorado üniversitesinde yüksek lisans yaparken, kendim gibi biyokimyacı ve moleküler biyolog olan Jamie Cate ile tanıştım ve sonrasında evlendik. 2002'de birlikte RNA moleküllerinin moleküler yapılarını ve işlevlerini incelemeye devam etmek için California Üniversitesi, Berkeley'e taşındık. Bir yıl sonra ise oğlumuz Andrew doğdu. Bizim aksimize Andrew, matematik ve bilgisayarlarla ilgilenen genç bir adam şimdi.

Gelelim merakla beklediğiniz konuya… Bize Nobel Ödülü’nü getiren CRISPR ve Cas9 enzimi nedir? Ne işimize yarayacak?

Bakterilerin, virüslerden gelecek bir saldırıyı engellemek için önceki hastalıkları hafızalarına kaydeden, insandakine benzer bir bağışıklık sistemine sahip olabileceği fikri ilgimi çekmişti. Şimdiye kadar bilim insanları, bakterilerde yalnızca ilkel bir bağışıklık sistemi bulunduğunu varsaymışlardı. Ama bakteriler küçük RNA parçaları kullanarak içlerine giren virüslerin yarattığı hastalıklarla savaşıyorlardı. 2005 yılında Kuzey Kaliforniya'daki bir madenden gelen, oldukça asitli atık suda yaşayan ve nadir görülen bir bakteri türünün genlerinde "düzenli aralıklarla kümelenmiş kısa palindromik tekrarlar" olarak tanımlanan ve kısaca CRISPR adı verilen virüs kaynaklı gen dizileri bulunmuştu. Bu kafanızı karıştırabilir, biraz daha izah edeyim: CRISPR, bakteriyel bağışıklık sisteminin bir parçasıdır. İstilacı virüsler bakteri içine girdiğinde onların RNA’sından kopyalanan genom dizileri bakterilerin genleri içine düzenli aralıklarla kümelenerek saklanıyordu. Kümelerde palindromik bir yapı gözlenmişti. Yani düz veya tersten bakıldığında aynı şeyin yazması gibi. Gülebilirsiniz ama sizin dilinizden vereceğim şu örneği düz ve tersten okursanız ne demek istediğimi anlarsınız: “Ey Edip, Adana’da pide ye”. İlginç değil mi? İşte bu palindromik diziler, virüs bakteri hücresini bir dahaki sefer istila ettiğinde düşmanın tanınmasını sağlıyordu. Pekâlâ, düşmanı tanıyordu ama nasıl yok edecekti? 

Bu Reklamı Kapat

Daha önce bu alanda araştırmalarından haberdar olduğum, İsveç'teki Umea Üniversitesi'nde çalışan, Fransız mikrobiyolog ve genetikçi Emmanuelle Charpentier ile tanıştım. Yetenekli ve bilgili araştırmacılardan oluşan bir ekip kurduk ve birlikte çalışmaya başladık. Charpentier, araştırmalarında CRISPR ile ilişkili Cas9 adlı gizemli bir enzim fark etmişti. Birkaç ay sonra, CRISPR savunma mekanizmasının iki ayrı RNA molekülünden, CRISPR RNA ve tracRNA’dan, yani kılavuz RNA’dan oluştuğunu keşfettik. Bu kılavuzluk yapan RNA’lar sayesinde Cas9 enzimi, adeta bir makas gibi virüs genomunu dilimliyordu. Böylece virüs bakterinin içinde çoğalamıyordu. Eğer insanda da benzer şekilde kılavuz RNA kullanarak Cas9 enzimini bir DNA dizisine yönlendirebilirsek, istemediğimiz hastalıklı parçaları rahatlıkla kesmemiz mümkün olabilirdi. Nitekim, yaptığımız hayvan deneyleri başarılıydı. Bulgularımızı makale haline getirip 2012 yılında Science dergisinde yayınladık.

Keşfimiz kolay uygulanabilir ve ucuz bir yöntemdi. Genetik mühendisliğinin gidişatını hızla değiştirerek, insanlardaki kalıtsal hastalıklarının tedavisi için yeni fırsatlar yarattı. 

CRISPR-Cas9 gen düzenleme yöntemi büyük bir başarı olsa da benim açımdan pek çok etik sorunu da tartışmama neden oluyordu. Temel endişem, teknolojinin güvenli olduğu yeterince ispatlanmadan önce, insan embriyolarında iyi niyetli olmayan amaçlar için kullanılmasıydı. Ayrıca hastalıkları önleme amacı dışında da kullanılma olasılığını düşünmek korkutucuydu. Kamusal ve ahlaki tartışmaların ön saflarında yer aldım. Güvenliği kanıtlanmadan ve sonuçları tam değerlendirilmeden önce tekniğin insan embriyolarında klinik kullanımının ertelenmesine ilişkin dünya çapında bir işbirliği yapmak için çabalamaya devam ettim.

7 Ekim 2020'de Emanuelle Charpentier ile birlikte CRISPR-Cas9 gen düzenlemesini geliştirdiğimiz için Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldük. Şimdi bir yandan araştırmalarımı sürdürüyorum, diğer yandan CRISPR-Cas9’un güvenli ve etik bir şekilde kullanılması için insanları bilinçlendirmeye çalışıyorum. Atomu parçalayıp, içindeki muazzam enerjiyi açığa çıkardıktan sonra yaptığımız gibi, ölümcül bir silah yapılmadığından emin olmak istiyorum. Atomdaki enerjiyi çok daha faydalı işler, mesela nükleer tıp için veya nükleer enerjiyle çalışan keşif araçlarında kullanabildiğimiz gibi, CRISPR-Cas9’un da iyi işlerde kullanılması şart.

Bu Reklamı Kapat

Beni ben yapan unsurların başında, belki de çocukluktan itibaren doğru yönlendiren rehberlere sahip olmam, laboratuvar ekibimi aynı bilimsel bakışı paylaştığım insanlarla kurma özgürlüğüm ve tabii ki birbirini destekleyen ekip çalışmasına olan inancım geliyor. Bu hayata herkes eşit başlamıyor; ama bilimi anlayarak ve onu etkili bir şekilde kullanarak, örneğin çeşitli hastalıklardan ötürü hayata zorluklarla başlayanların yaşamını çok daha iyi bir yer haline getirebiliriz.

Not: Bilim insanları otobiyografik öyküleri projesi, Aklın Yolu Düşünce Topluluğu desteğiyle, yazarımız Okan Ö. Cinemre koordinatörlüğünde Antalya BAKÜS Sahne & Atölye'nin yazar ve sanatçıları tarafından yapılmıştır. Kayıtlardaki emek ve desteğinden dolayı Yamaç Alkan ve Bad Production'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 12. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 16:04:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11076

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Zaman
Karanlık
Mikoloji
Nöron
Kalori
Ergen
Böcek
Patlama
Bilimsel
Kontrol
Evrimleşme
Genom
Öğrenme Alanı
Ekonomi
Karbonhidrat
Elektrokimya
Hamile
Öne Çıkan
Algoritma
Konuşma
Diyet
Tür
Şempanze
Karanlık Enerji
Hukuk
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.