Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Rita Levi-Montalcini Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü...

Rita Levi-Montalcini Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü... Diversity is Beautiful
9 dakika
728
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Biyografi Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Podcast
13:12
Ünzile Atış
Ünzile Atış Seslendiren
13
  • İndir

Ben Rita Levi Montalcini. İkiz kardeşim Paola ile, 22 Nisan 1909'da kökenleri Roma İmparatorluğu dönemine uzanan, Yahudi bir ailenin dört çocuğun en küçükleri olarak, İtalya’da, Torino'da doğduk. Babam elektrik mühendisi ve iyi bir matematikçi olan Adamo Levi, annem ise yetenekli bir ressam ve entelektüel olan Adele Montalcini idi. Bağlılık ve karşılıklı sevgiyle dolu bir aile ortamında büyüdüm diyebilirim. Son derece gösterişli, süslü bir evde ve görgü kurallarının önemsendiği, sanat ve bilimin egemen olduğu bir ailede yaşadım.

Olanaklarımız genişti. Tüm kararları, ailenin reisi olarak görülen babam alıyordu. Bizi çok seviyordu, ancak ne yazık ki akademik bir kariyer yapmanın, kadınların ana görevi olarak gördüğü “eş ve anne olma” işine engel olacağına inanıyordu. Bu nedenle ailemizde erkekler daha başarılı olabiliyordu: Mesela kalp krizi nedeniyle kaybettiğimiz ağabeyim Gino, İtalya’nın en tanınmış mimarlardan biri oldu. Aynı zamanda Torino Üniversitesi'nde profesördü. Ama benden beş yaş büyük olan ablamız Anna, bir kız olduğu için eğitimine devam edemedi ve hayatı boyunca çocukları ve torunları ile Torino'da yaşadı. İkizim Paola ise olağanüstü bir sanatsal yeteneğe sahipti. O da benim gibi dik başlıydı ve babamın kararları, onun kendini resme adamasını engelleyemedi. İtalya'nın en seçkin kadın ressamlarından biri olmayı başardı. 

Bu Reklamı Kapat

Gençlik yıllarında tüm arzum yazar olmaktı. İsveçli yazar Selma Lagerlöf'e hayrandım. Ancak yakın bir aile dostumuzun mide kanserinden öldüğünü gördükten sonra, tıp okumaya ve hekim olmaya karar verdim. Zor bir dönem geçirmiştim. Sonunda yirmi yaşımda, babam tarafından tasarlanan geleneksel kadın rolüne uymadığımı fark ettim ve cesaretimi toplayıp eğitimime devam etmek için ondan izin istedim. Sadece sekiz ayda, çok sıkı bir çalışmayla Latince, Yunanca ve matematikteki eksiklerimi tamamladım, liseden mezun oldum ve 1930 yılında Torino Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne kayıt yaptırdım. 

Okulumu 1936'da iyi bir derece ile tamamladıktan sonra, ünlü nörohistolog Giuseppe Levi’nin asistanı olarak çalışmaya başladım. Sinir hücrelerini mikroskop altında daha ayrıntılı görebilmek için gümüş boyama tekniğini öğrendim. Akademik kariyerime devam ederken iktidara gelen diktatör Benito Mussolini, 1938 yılında “Irk Manifestosu”’nu ilan etti. Yahudileri sosyal hayattan ve bilim üreten eğitim kurumlarından men eden, ticaret yapmayı engelleyen, hatta evlilikleri bile yasaklayan yasaların yürürlüğe girmesiyle çalışmalarım yarıda kesildi. Bu ırk manifestosunu hazırlayan ve imzalayanların içinde ne acıdır ki doktorlar da dâhil olmak üzere birçok bilim insanın olduğunu söylersem, İkinci Dünya Savaşı zamanında dünyanın nasıl bir felaketle karşı karşıya kaldığını biraz olsun anlatabilirim sanırım. 

Bu Reklamı Kapat

Savaş koşulları nedeniyle İtalya’da siyasi durum karışınca Belçika’ya taşındık ancak Almanların Belçika’yı işgali sonrasında oradan da kaçarak Torino’ya geri döndük.

Mussolini’nin bizi aşağı bir ırk olarak görmesi, beni daha da kamçıladı, daha da azimli kıldı. Ama ne yazık ki çalışmalarım, artık üniversitedeki araştırma merkezinde değil, bir yatak odasında devam edecekti. Çünkü Yahudilere üniversitede artık yer yoktu. Evde küçük bir araştırma birimi kurmaya karar verdim ve yatak odama dokuları çok ince kesitler halinde kesen bir mikrotom makinesi ve hazırladığım örnekleri incelemek için mikroskop koydum. Kurduğum ev yapımı laboratuvarda ilk genetik çalışmalarıma başladım.

İlham kaynağım, Amerikalı embriyolog Viktor Hamburger'in yazdığı, civciv embriyolarında sinir gelişimini anlatan 1934 tarihli bir makaleydi. Aynen bizim gibi, Naziler tarafından işgal edilen Belçika'dan kaçan Giuseppe Levi, Turin'e dönüp bana katıldığında projem henüz başlamamıştı. Düşünebiliyor musunuz? Eski hocam, şimdi asistanım ve danışmanım olmuştu. Benim için ne büyük bir şans! Gümüş boyama tekniğini kullanarak sinir hücrelerinin çoğalması üzerine araştırmalar yaptım. Yumurtalardaki embriyolar üzerinde deneyler yapıyordum. Size garip gelebilir, ama yumurtanın kalan kısmını pişirip yiyorduk. Tahmin edeceğiniz üzere savaş koşullarında yiyecek bulmak kolay değildi. Yumurtalar, bizim için hem deney malzemesi, hem besin kaynağı oldu. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1941'de İngiliz ve Amerikan hava kuvvetleri tarafından Torino'ya yapılan ağır bombalama sonrasında kenti terk ederek, evimizi ve mini laboratuvarımı köye taşımak zorunda kaldık. Aslında kırsal alanda yaşamak çalışmalarımı da kolaylaştırdı. Çevre çiftliklerden ve köylülerden döllenmiş yumurta temin edebiliyordum. Tavuk embriyosunu incelemek, bu deneyler için mükemmel bir tercihti, çünkü çok tutarlı ve izlenebilir bir sinir hücresi göç modeline sahipti. Sinir hücresi göçünün, bizim oradan oraya ettiğimiz göç gibi olmadığını tahmin etmişsinizdir…

Ezgi Bilgin tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.
Ezgi Bilgin tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.

Yumurta içinde civcivlerin organ ve uzuvlarının oluşabilmesi için benzer hücre gruplarının çoğalarak göç etmesi gerekiyordu. Bu uzuv, tomurcuklarından bacaklar ve kanatlar oluşuyordu. Civcivin yumurtadan çıktıktan sonra kanatlarını hareket ettirebilmesi için kanat kaslarına sinyal gönderen sinirlere ihtiyacı vardı. Sinir hücrelerinin yani nöronların, gelişen kanat kaslarına nasıl ulaşabildiklerini gözlemliyordum. Yumurtanın içinde kanat oluşurken aynı zamanda omurilikten çıkan sinirlerde uzuyor ve gelişiyordu. Peki bu sinir hücreleri, ne kadar çoğalması gerektiğini, nereye kadar uzayacağını ve nereye yöneleceklerini nasıl düzenliyorlardı? 

Dr. Hamburger, embriyoda uzuv oluşturan tomurcuğun sinirlerin uzaması ve yönlenmesi gereken alanları belirlediğini ve kontrol ettiğini düşünüyordu. Kanadın uyarabilmesi için gerekli olan sinirlerin, civciv embriyosunun kanat kısmı oluştukça varılan en noktada gelişimini tamamladığı sonucuna varmıştı. Özetle, kanat oluştuğu sürece, öncü sinirler de teşvik ediliyor ve onunla birlikte gelişiyordu. Bu teorisini desteklemek için Dr. Hamburger, gelişen kanat dokusunu tavuk embriyolarından keserek çıkardığında, spinal ganglion adı verilen sinir lifi demetlerinin boyutunda ciddi bir azalma olduğunu bildirmişti. Ameliyatla çıkarılan kanadın olduğu tarafta uzuv tomurcuğundan sinyal alamadığı için uyarılmayan sinir hücreleri, hayatta kalamıyor ve ölüyorlardı. Oldukça etkileyici bir çalışmaydı, ancak bana garip gelen ve ikna olamadığım şeyler vardı.  

Akıl hocam Giuseppe Levi'nin yardımıyla, gümüş boyama tekniğini uygulayarak, aynı deneyi titizlikle tekrarladım. Ameliyatla çıkardığım kanadın olduğu tarafta, farklı zamanlarda embriyoları dikkatlice inceledim. Evet, gerçekten sinir lifi demetlerinde belirgin bir azalmanın tetiklendiğini gözlemledim. Bununla birlikte, başka bir mekanizmanın sorumlu olabileceğini fark ettim. Çünkü gelişmekte olan uzvun kesildiği yere ulaşana kadar sinir hücreleri çoğalmaya ve farklılaşmaya devam ediyorlardı, yani yaşamak ve gelişmek için çabalıyorlardı. Kanat kesik olduğundan, birbirleriyle güçlü bağlantılar kuramayan ve çoğalamayan sinirler neticede ölmeye başlıyorlardı.  

İkinci Dünya Savaşı sırasında, saklandığımız bir köy evinde yapılan bilimsel araştırmanın İtalya'daki akademik dergilerde yayınlaması neredeyse imkânsızdı. Danışmanım Giuseppe Levi'nin yardımıyla yazılarımı Belçika’ya gönderdim ve çalışmalarımın sonuçlarını 1942 ve 1943'te yayınladım. 2 yıl süren köy hayatının ardından 1943 sonbaharında, Alman ordusunun İtalya'yı işgal etmesi üzerine sığındığımız evden çıkarak ve savaşın sonuna kadar yeraltında sığınakta yaşadığımız Floransa'ya kaçtık. 

Bu Reklamı Kapat

Floransa'da "Partito di Azione" yani anti-faşist, liberal sosyalist ve cumhuriyetçi bir çizgide faaliyet gösteren Eylem Partisi’nin üyesi dostlarım ve cesur direnişçilerle her gün temas halindeydim. Ağustos 1944'te, ilerleyen Amerikan orduları, Alman işgalcileri Floransa'yı terk etmeye zorladı. Ben de tıp doktoru olarak çalışmaya başladım ve bir mülteci kampına atandım. Bulaşıcı hastalıkların neden olduğu salgınlarla mücadele ettik. Daha önce hep araştırmacı olarak çalışmıştım ve doğrudan hasta görmemiştim. Kampta doktor olarak, sorumluğum altındaki mültecilerin acılarına tanıklık ederek ve her gün ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kalarak yaşadım. 

İtalya'da savaş, Mayıs 1945'te sona erdikten sonra ailemle birlikte Torino’ya döndüm ve üniversitedeki akademik görevlerime devam ettim. 1947 sonbaharında, Profesör Viktor Hamburger’in beni Amerika’ya davet ederek kendisine katılmamı istemesi, hayatımın akışını değiştirecekti. 5 yıl önce civciv embriyosunda yaptığımız deneyleri tekrar etmek ve ilerletmek istiyordu. Sadece bir dönem kalmayı planlanmış olmama rağmen, nihayetinde tam 30 yılımı Washington Üniversitesi'nde geçirdim. 1958'de Profesör oldum ve 1977'de emekli olana kadar orada kaldım. 

Yaptığım en önemli keşiflerden biri, laboratuvar şartlarında bir kap içinde sinir hücrelerini büyütmeme olanak sağlayan bir kültür tekniği geliştirmemdi. Bir farede oluşturulan tümör dokusunda sinir hücrelerinin de yoğun biçimde çoğalmaya devam ettiğini gözlemledim. Bir tavuk embriyosuna aşıladığımda, bu kanser hücreleri sinirlerde büyümeyi uyarmıştı, neticede kanser hücrelerinin sağ kalabilmek için "büyüme faktörü” içerdiğini düşündüm. Aynı zamanda sinirlerinde çoğalmasını teşvik eden bir faktördü bu!

Nihayetinde, yıllar süren araştırmalarımın meyvesini aldım. 1952 senesinde büyüyen ve bölünen kanserli beyin hücrelerinden Sinir Büyüme Faktörü'nü (NGF) ayrıştırmayı başardım. Sinir Büyüme Faktörü, belirli sinir kümelerinin büyümesini ve hayatta kalmasını destekleyen bir maddeydi. İkinci bir işlevi, zayıf bağlantıya sahip sinir hücrelerini budamak veya işlevsiz hale getirmekti. Erken embriyonik gelişimde yüksek hücre ölümü oranını fark ettiğimde "sinaptik budama" denilen bu işleminin sinir sisteminin gelişimi için şart olduğunu anladım.

Bu Reklamı Kapat

Bu önemli buluşun ardından, Dr. Stanley Cohen ile birlikte pek çok büyüme-hızlandırıcı madde tanımlayıp ayrıştırdık. Nörotrofinler, yani büyüme faktörleri olarak bilinen bu proteinin keşfi, beynin işleyişine ve beyin hastalıklarına ışık tutacak, bunama ve Alzheimer dahil pek çok hastalığın tedavisinde kullanılacaktı. Ayrıca, kol ve bacaklardaki şekil ve gelişim bozuklukları, gecikmiş yara iyileşmesi ve bazı kanserler gibi tıbbi sorunların daha iyi bir şekilde anlaşılmasını ve tedavisini de sağlayacaktı.

1961 yılına geldiğimizde hayatımın büyük çoğunluğu geçireceğim Roma'da bir araştırma tesisi kurdum. Sekiz yıl boyunca Nörobiyoloji Araştırma Merkezi adlı bu merkezde ve daha sonra 1978’e kadar İtalyan Ulusal Araştırma Konseyi’nin Hücre Biyolojisi Enstitüsü’nde çalıştım. Bir yıl sonra emekli oldum.

1986'da Dr. Stanley Cohen ile birlikte Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü paylaştık. Hedefim, hiçbir zaman övgüler ve ödüller almak değildi. Nobel Ödülü'nü kazandığımı öğrendiğimde büyük bir onur duymuştum, ama sinir büyüme faktörünü keşfettiğim anda yaşadığım kadar büyük bir heyecanım yoktu.

Bilimsel çalışmalarımı sonlandırdıktan sonra ikiz kardeşim Paola ile çocuklara yönelik destekler sağlamak için bir vakıf kurduk. Özellikle Afrikalı kadınlara ve çocuklara eğitim desteği ve burs sağlayan bu vakıfta değerli işler ürettik. Çünkü iyi ve başarılı bir bilim insanı, sadece bilim üretmekle kalmamlı, insanlara yardım da etmelidir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dünya Küresi: Siyasi, 20 cm, Işıklı

Yeryüzündeki tüm ülkeleri, sınırlarını, başkentlerini, önemli şehirlerini kısaca siyasi durumlarını gösteren “Işıklı Siyasi Küre”yi hem gerçek bir eğitim materyali hem de şık bir aksesuar olarak kullanabilirsiniz.

  • Harita Türü: Siyasi
  • Çap: 20 santimetre
  • Işık Durumu: Işıklı
Devamını Göster
₺180.00
Dünya Küresi: Siyasi, 20 cm, Işıklı

İtalya parlamentosu beni 2001 yılında ömür boyu Senatör ilan etti. Aşırı sağcı İtalyan politikacıların bilimsel araştırma fonlarını kesmeye çalıştıkları bir bütçe önerisi üzerine kıyasıya bir mücadeleye giriştim. Bu, aslında geçmişten gelen bir hesaplaşmaydı. Kim kazandı dersiniz? Elbette bilim kazandı. Ben kazandım!

Kadın olmak, yaşadığımız toplumdan farklı kimliğe sahip olmak ve dönemin sosyal ve siyasal zorluklarına rağmen; merak eden, soru soran, çalışmaktan asla vazgeçmeyen bir insan olmayı hep sürdürdüm. Hiç evlenmedim ve çocuklarım olmadı. Hayatım buna fırsat tanımadı.

Ödülüm, belki yıllar sonra geldi. Ancak sürekli kaçarak ve olanaksızlıklarla mücadele ederek, savaşın tozları arasından var ettiğim bu keşif, insanlığın koşullar ne olursa olsun bilim hevesini kaybetmemesi için umarım sizlere de bir ışık olur.

Not: Bilim insanları otobiyografik öyküleri projesi, Aklın Yolu Düşünce Topluluğu desteğiyle, yazarımız Okan Ö. Cinemre koordinatörlüğünde Antalya BAKÜS Sahne & Atölye'nin yazar ve sanatçıları tarafından yapılmıştır. Kayıtlardaki emek ve desteğinden dolayı Yamaç Alkan ve Bad Production'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 4
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2022 22:49:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11078

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Mikroevrim
Santigrat Derece
Balıklar
Şempanzeler
Ribozim
Etoloji
Uçma
Makroevrim
Sürüngen
Beslenme Davranışları
Türlerin Kökeni
Zehirli Mantar
Meyve
Ara Tür
Albert Einstein
Gen İfadesi
Sars Virüsü
Kelebek
Büyük
Kütle
Ecza
Bebek Doğumu
Genetik Değişim
Yok Oluş
Evrimsel Biyoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.