Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Jane Goodall Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü...

Jane Goodall Kimdir? Ne Yapmıştır? Kendi Ağzından Yaşam Öyküsü... LiveKindly
11 dakika
1,344
  • Etoloji
  • Primatoloji
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Merhaba sevgili dostlarım. Ben Jane Morris Goodall. Birçoğunuz beni ömrünü şempanzelerle yaşayarak geçiren kadın olarak biliyorsunuz. Hayatımın en kısa özeti bu elbette. Ama ilginizi çekeceğini düşündüğüm bir yaşam öyküm var ve başımdan geçenleri sizlerle paylaşmak isterim. 

3 Nisan 1934'te İngiltere’nin başkenti Londra’da doğdum. Babam Mortimer araba yarışlarına meraklı bir mühendis, annem ise Vanne Morris takma adını kullanan bir yazardı. Kız kardeşim Judy ile birlikte, oldukça mutlu ve sağlıklı bir çocukluk dönemi geçirdik.  

Bu Reklamı Kapat

Daha 1 yaşımı yeni doldurmuşken, babam bana Londra Hayvanat Bahçesi'nde doğan bebek bir şempanze anısına üretilen, Jübile adını verdiğimiz oyuncak bir şempanze hediye etmişti. Arkadaşları bu hediyenin bir yaşındaki çocuk için korkutucu olacağı konusunda uyarmışlar ancak babam umursamamış. İşte bu minik oyuncak şempanze Jübile, tüm hayatım boyunca hep benimle oldu. Gerçek şempanzelerle arkadaş olduğumda bile Jübile yanımdaydı. 

Babamın araba yarışlarına katılabilmesi için birkaç kez başka kentlere taşınmamız gerekti. Kısa bir süreliğine Fransa’da bile yaşadık. Ancak İkinci Dünya Savaşı başlayınca, İngiltere’ye geri döndük. Savaş yılları benim için tam bir kabustu. Babam evden ayrılmıştı ve uzun süre ondan haber alamamıştık.

Bu Reklamı Kapat

Savaş zamanında hayatımı renklendiren tek şey, hayvanları ve davranışlarını izlemekti. Bir seferinde daha 5 yaşındayken yumurtanın nereden geldiğini merak ettiğim için tavukların kümesine girip, onları ürkütmeden saatlerce saklanarak gözlemlemiştim. Annemin benim kaybolduğumu sanıp çılgına döndüğünü ve her yerde beni aradığını nereden bileyim! Benim için çok fazla endişelenmiş olmasına rağmen, eve döndüğümde heyecanla anlattıklarımı dinlemişti. Bazen sizi dinleyen bir çift kulak, hayatınızı değiştirebiliyor işte. Benim için annem de böyle olacaktı.

Çocukluğumu evin dışında oynayarak ve çevreyi keşfetmek için bol bol zaman harcayarak geçirdim. Mutlu bir çocuktum. Bahçemizdeki kelebekleri ve sümüklü böcekleri saatlerce izlediğim olurdu. Birçok evcil hayvanımız vardı ama benim evcil hayvan tarifim biraz farklıydı. Tırtıl, kertenkele, fare ve hamster gibi hayvanları da evimizde besliyordum. 

İkinci Dünya Savaşı giderek şiddetleniyordu. Patladığını duyduğum bombalara, uçak seslerine, elektrik kesintilerine, kısıtlı olanaklarla sahip olduğumuz yiyecekleri başkalarıyla paylaşmamıza ve babamın yokluğuna rağmen annem, büyükannem ve kardeşim Judy ile birlikte moralimizi iyi tutmaya çalışıyorduk. Savaş sona erince babam eve döndü. Ancak sevincim kısa sürdü, çünkü annemle babam boşanma kararı almışlardı. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Okul yıllarında en büyük tutkum hayvanların yaşamını izlemek ve gözlemlerimi yazmak için Afrika'da yaşamaktı. Bu hayalim, o zamanlar bir kız için alışılmadık bir hedefti. Ne yazık ki hala öyle, ama cesur kadınlar sayesinde bu durum yıldan yıla değişiyor. O cesur kadınlardan biri, annemdi. Annem beni her fırsatta cesaretlendiriyordu: "Jane, bir şeyi eğer gerçekten istiyorsan ve bunun için çok çalışırsan, fırsatlardan yararlanıp asla pes etmezsen başarırsın." demişti. Ne kadar şanslı bir çocukmuşum değil mi? Herkes benim kadar şanslı değil, o yüzden onların sesine bizler ses katmalıyız.

Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.
Feza Köylüoğlu tarafından çizilmiştir. Tüm hakları saklıdır.

Henüz 10 yaşındayken biriktirdiğim harçlıklar ile, okunmuş kitap satan dükkânların birinde gezerken, maymunlar tarafından büyütülen Tarzan’ın kitabını almıştım ve defalarca okumuştum. Bir gün ben de Tarzan gibi hayvanlarla birlikte yaşamak istiyordum. 12 yaşında bir timsah kulübü kurdum, gerçi sadece 3 üyesi vardı ama olsun, yine de ilgi çekici etkinlikler yapmıştık.

18 yaşına geldiğimde okul hayatımı bırakmak zorunda kaldım. Çünkü üniversiteye gidebilecek kadar paramız yoktu. Geleceğim için para kazanmam gerekiyordu.

Kısa bir eğitimin ardından Oxford Üniversitesi'nde sekreter olarak çalışmaya başladım. Daha sonra belgeseller için müzik seçen bir film yapım şirketinde çalıştım. İşte tam bu esnada hayatımı değiştirecek ve beni hayallerime yaklaştıracak teklifi aldım. 1956 yılının mayıs ayında arkadaşım Clo Mange beni ailesinin Kenya’daki çiftliğine davet etti. Afrika hayalimi gerçek yapacak teklif nihayet ayağıma gelmişti! Ama ufak bir sorun vardı: Param yoktu.

Kenya’ya gidebilmek için bir süre garsonluk yaptım ve para biriktirdim. Azimle çalıştım. Biriktirdiğim tüm paraları bu işe yatırıp, 2 Nisan 1957'de, daha sadece 23 yaşındayken, bir tekneyle Kenya'ya gittim. 

Bu Reklamı Kapat

Afrika'da olmanın yarattığı heyecanı tahmin ediyorsunuzdur. Harika zaman geçiriyordum ve bu ziyaretin en önemli kazancı, ünlü antropolog ve paleontolog Dr. Louis S. B. Leakey ile tanışmamdı. Leakey ve ailesi, adeta fosillere fısıldayan kişilerden oluşuyordu. İnsan evrimi ve primat evrimi üzerine çığır açan araştırmalar ve keşifler yapıyorlardı. Ve ben, o zamana kadar biriktirdiğim bilgileri, nihayet iyi bir amaçla kullanabilecektim: Dr. Leakey'i, Afrika ve yaban hayatı hakkındaki bilgilerimle etkilemeyi başarmıştım. O da bana asistanlık teklif etti. Onun asistanlığını yapmak benim için bulunmaz fırsattı. Bunun üzerine Leakey ve eşi arkeolog Mary Leakey ile fosil araştırmaları için Tanzanya'daki Olduvai Gorge bölgesine gittik.

Fosiller hakkında çok daha fazla şey öğrenebilir ve iyi bir paleontolog olabilirdim. Ama çocukluk hayalim hep aklımdaydı; vahşi hayvanları kendi hayatlarını özgürce sürdürdükleri alanlarda rahatsız etmeden izlemenin bir yolunu bulmalıydım. Başka hiç kimsenin bilmediği sırları, sabırlı bir gözlem ile ortaya çıkarmak istiyordum.

Bu duygularımı Dr. Leakey de fark etmiş olmalıydı. O zamanlarda artık bilim cemiyetinde Evrim Teorisi yaygın bir şekilde kabul edilir hale gelmişti. O da şempanzelerin insan ile ortak atadan geldiğini kabul ediyordu ama bunu gösteren daha çok davranışsal kanıta ihtiyacımız olduğunu düşünüyordu. Bu yüzden, doğal yaşam alanlarında yapılacak gözlemlerin değerli olacağına inanıyordu ama gözlemlerin akademisyenlerin kendi ön yargılarını pekiştirecek biçimlerde yapılmasını istemiyordu. Şempanze ve insanlar arasındaki davranışsal benzerlikleri ortaya koyabilecek, taze bir göz ve tertemiz bir zihin arıyordu. İşte aradığı kişi bendim.  

Tanganika Gölü kıyısındaki yaban alanda şempanzeleri incelemeye başladığımda, İngiliz yetkililer Afrika'da yabani hayvanlar arasında yaşayan genç bir kadın fikrinden pek hoşlanmadılar. Annem yine bir süperkahraman gibi ileri atılıp, ilk üç ay boyunca bana eşlik etmeye gönüllü olunca, sorun çözüme kavuştu. 14 Temmuz 1960’da Tanzanya’nın batısındaki Gombe Nehri Şempanze Koruma Alanı’nda çalışmaya başladım. 

Bu Reklamı Kapat

Başlangıçta Gombe şempanzeleri üzerinde çalışmak kolay olmadı. Hayvanlar korku içinde benden kaçtı. Sabır ve kararlılıkla her gün ormanı taradım, kasıtlı olarak şempanzelere çok erken yaklaşmamaya çalıştım ve onları uzaktan izledim. Şempanzeler zamanla benim varlığımı kabul ettiler. Gözlemlerimde her bir şempanze bireyinin de bizler gibi duyguları, özgün davranışları ve kişilikleri olduğunu fark ettim ve belki de onlara insan gibi yaklaşmam gerektiğini düşündüm. Onlara insan isimleri vermeye başladım.  

30 Ekim 1961'de, bilim tarihini değiştirecek, şaşırtıcı bir olaya tanık oldum: Şempanzelerin et yediklerini gözlemledim. Gri sakalından ötürü David Greybeard adını verdiğim şempanze, avladığı bir domuz yavrusunu ağacın tepesine çıkarmış ve iştahla yemişti. Hatta bir dişi şempanze de bu ziyafete eşlik etmişti. O güne dek şempanzelerin et yemediklerine dair yaygın bir görüş vardı. 

Sonrasında işler daha da tuhaflaştı: David Greybeard ve bir diğer şempanze olan Goliath'ın, höyüklerinden termitleri çıkarmak için aletler yaptığını hayretler içinde izledim! Bir ağaçtan ince bir dal seçip, yapraklarını soyuyorlar ve dalı termitlerin yuvasına sokuyorlardı. Birkaç saniye sonra termitlerin tutunduğu dalı çıkarıp afiyetle yiyorlardı. Bu çok önemli bir keşifti. O zamana kadar bilim dünyasında sadece insanların alet yapabildiği düşünülüyordu. Öyle ki, insanlığın tanımı buna dayandırılıyordu: “İnsan, alet yapıp kullanabilen hayvandır” deniyordu. Dr. Leakey, şempanzelere yönelik keşfimi duyduktan sonra gülümseyerek şöyle demişti:

Şimdi ya insanın tanımını yeniden yapmalı ya da şempanzeleri de insan olarak kabul etmeliyiz.

Önemli keşiflerimin birinden daha bahsedeyim: Şempanzelerin aynen insanlar gibi iz sürerek, plan yaparak, suç işlediklerini gördüm. Sürünün yakınında yalnız dolaşan bir erkek şempanze varsa, grubun lideri onu takip ediyor, saldırıyor hatta öldürmek için uygun ortamı kolluyordu.  

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İrrasyonel

Stuart Sutherland’ın İngiltere’de külte dönüşmüş ve yıllardır çok satanlar listesinde bulunan etkileyici kitabı İrrasyonel, pek çok psikoloji deneyinden ve gündelik yaşamdan çoğu zaman sizi şaşkınlığa sürükleyecek örnekler sunarak, irrasyonelliğin yaygınlığını ve olağanlığını gözler önüne seriyor. Yanlış gözlem, uyum gösterme ihtiyacı, yersiz tutarlılık, kanıtları gözardı etmek, hatalı neden sonuç ilişkileri kurmak ya da aşırı özgüven gibi bizi irrasyonel kararlara sürükleyen sebepleri ortaya koyuyor ve Pearl Harbor bombardımanından şampuan reklamlarına kadar pek çok farklı olayı inceleyerek, “içimizdeki düşmanın” nelere neden olabileceğini gösteriyor.
“…Hangisi daha muhtemel: Mavi gözlü annenin kızının mavi gözlü olması mı, yoksa mavi gözlü kızın annesinin mavi gözlü olması mı? Sigara içmek akciğer kanseri riskini on, ölümcül kalp hastalığı riskini ise iki kat artırıyorsa akciğer kanserinden ölen tiryakilerin sayısı kalp hastalığı sonucu ölen tiryakilerden daha mı çok? Bir işi iyi yaptıkları için insanları ödüllendirmek faydalı mı? Bir psikoloji deneyi için, birine öldürücü olabilecek şoklar vermeyi kabul eder miydiniz? Dönme dolaba binmek mi yoksa bisiklet sürmek mi daha tehlikeli?

Kitabın isminden dolayı tetikte değilseniz, bu sorulara verdiğiniz yanıtlardan bazıları muhtemelen irrasyonel. Dahası, tüm soruları yanıtladıysanız kesinlikle irrasyonelsiniz, çünkü kimisinde yanıt vermeye yetecek kadar bilgi yok. Mutlaka bir yargıya varma ihtiyacı ise irrasyonelliğin sık rastlanan sebeplerinden biri…” (giriş bölümünden)

“İnanılmaz sürükleyici ve fevkalade iyi yazılmış” Richard Dawkins

“Ürkütücü, yer yer komik ama kesinlikle büyüleyici” Oliver Sacks

“Bu kitabı almalısınız, her evde bir tane bulunmalı. Dahası, uygarlığımızın gelişimi adına otel odalarının başucu çekmecelerine bu kitabı koymalılar.” Nicholas Lezard, The Guardian

“…kitabı neredeyse bir solukta okudum ve kendi kendime de, ‘Neden bunu satın alır almaz okumadım’ diye kızdım.” İsmet Berkan, Radikal

“Baştan sona canlı, eğlenceli ve etkileyici” British Journal of Psychiatry

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺65.00
İrrasyonel

Şempanzeler aynı zamanda güçlü sosyal becerilere de sahipti. Birbirlerine sarılıp öpüşerek sevgilerini gösteriyorlar, güçlü anne ve çocuk bağları geliştiriyorlar ve sosyal rakiplerini alt etmek için zekâlarını kullanıyorlardı. Güzel bir rastlantı sonucu, o esnada ben de anneydim ve bir çocuk büyütüyordum. Bu nedenle anne ve yavru şempanzeleri gözlemlemek ayrıca ilgimi çekiyordu. Şempanze annelerin yavrularına nasıl bakacaklarını bilecek şekilde doğmadıklarını fark ettim. Birçok hayvanda olanın aksine, şempanze annelerinde yavru bakımı tamamen içgüdüsel değildi. Anne adaylarına yavru bakımını öğreten kendi anneleriydi. Nasıl mı? Annelerin büyük kızlarını daha küçük yaştaki kızların bakımıyla görevlendirerek, onlara etkili annelik becerileri öğrettiğini tespit ettim ve gözlemlerimi kayıt altına aldım.

Gombe'deki çalışmalarım sayesinde daha çok tanınır hale geldim ve 1962'de Cambridge Üniversitesi'ne doktora adayı olarak kabul edildim. Üniversite diploması olmadan doktoraya kabul edilen sayılı bilim insanlarından biri olmam ilgi çekmişti ve böylece Afrika’da faaliyet gösteren National Geographic ekibi, çalışmalarıma destekleyici olmaya karar verdi. Gombe'deki yaşamını belgelemesi için fotoğrafçı ve film yapımcısı Hugo van Lawick'i göndermişlerdi. Bu durumun hayatımın önemli bir dönüm noktası olacağını nereden bilebilirdim? Ağustos 1963'te, National Geographic'te "Vahşi Şempanzeler Arasındaki Hayatım" adlı ilk makalem yayınladı. 

Beni mutlu eden ve hayatıma bambaşka değer katan gelişme ise Van Lawick’e âşık olmamdı. Evlendik ve kısa süre sonra da oğlumuz Hugo Eric Louis van Lawick doğdu. Araştırmalarıma evlilik ve doğum araya girmesine rağmen, hız kesmeden devam ettim. Hugo ile 10 yıl süren keyifli, üretken ve karşılıklı saygıya dayalı bir evlilik yaşadık ve sonunda dostça ayrıldık. 1975'te ise Tanzanya parlamentosu üyesi ve Tanzanya Milli Parkları Müdürü Derek Bryceson ile evlendim. Ancak kısa bir süre sonra Derek hastalandı ve ne yazık ki ona kanser tanısı kondu. Birlikteliğimiz çok uzun olamadı, çünkü bir süre kanserle mücadele ettikten sonra maalesef onu kaybettim. 

Tanzanya’daki Gombe Koruma Alanı, 1968'de Milli Park oldu ve ben, sonraki yirmi beş yılın çoğunda orada araştırma yapmaya devam ettim. Gombe şempanzelerinin yaşamını çarpıcı bir şekilde detaylandırdığım ve 1971'de yayınlanan İnsanın Gölgesinde isimli kitabımı yazdım. 1970-1975 yılları arasında Stanford Üniversitesi'nde profesörlük yaptım. 1973'te bir süre Tanzanya'daki Dar es Salaam Üniversitesi'nde misafir Zooloji profesörü olarak çalıştım. 

1977'de şempanzeleri kendi yaşam alanlarında korumak için Jane Goodall Enstitüsü'nü kurdum ve çalışmalarımı 1986 yılına kadar sürdürdüm. 26 yıllık birikimimi “Gombe Şempanzelerinin Davranış Kalıpları” adlı kitabımda yayınladım.

Ormansızlaştırmanın, endüstriyel amaçlar için doğanın sınırsızca tahrip edilmesinin, hem yaban hayatı hem de Tanzanya'daki insanlar üzerinde yıkıcı bir etki yarattığını görmek acı veriyordu. Ayrıca laboratuvarlarda araştırmalarda kullanılan şempanzelerin durumlarını bilmek, artık farklı şeyler yapmam gerektiği yönünde ilham verdi. Zamanımın çoğunu, geçen yüzyıldan itibaren sayıları hızla azalarak 1 milyondan 200 bin civarına düşen vahşi şempanzelerin yaşadığı sorunlar hakkında farkındalık yaratmak için harcamaya karar verdim. İnsanlar en yakın akrabamızı yok etmeye çalışıyorlardı. Üzülerek görüyorum ki, giderek artan insan nüfusu, daha fazla yabanıl araziyi ele geçirmeye, ormansızlaştırmaya, diğer türleri doğal yaşam alanlarından kovmaya ve onları ölüme mahkûm etmeye devam ediyor. 

Tüm bildiklerimi özellikle çocuklar ve gençlerle paylaşabilmek amacıyla, 1991 yılında, insanlar ve hayvanlar için çevreyi iyileştirmek hedefli eylem programları yapan küresel bir gençlik topluluğu olan Roots and Shoots'u kurdum. Hatta geçtiğimiz yıllarda Türkiye’de de şubesini açtık ve Evrim Ağacı ekibinin düzenlediği bir etkinliğe de katılarak, çalışmalarımı Türkiye’deki bilimseverlere anlattım.

Yerel insan topluluklarının yaşam alanları ve hayvan türlerini korumanın bir yolu olarak sürdürülebilir geçim kaynakları oluşturma, tarım biçimleri geliştirme ve eğitim sağlamak amaçlı çalışmalarım nedeniyle 16 Nisan 2002'de Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan beni Birleşmiş Milletler Barış Elçisi olarak görevlendirdi.

Doğanın sağlığını hızla tahrip ediyoruz, en yakın kuzenlerimizin yaşam alanlarını yok ediyoruz bu mücadele her bireye görev düşüyor. Diğer maymunları yalnızca anlarsak, umursarız. Yalnızca umursarsak, yardım ederiz. Yalnızca yardım edersek, kurtulabilirler. Sadece biz değerli değiliz, onlar da değerliler. Kuyruksuz maymunlar, insanlar ile o kadar çok sayıda ortak özelliğe sahiptirler ki, onların da haklarını insanlarınki gibi korumamız şarttır. Tek bir gezegenimiz var ve birlikte yaşamayı başarabiliriz.

Son olarak şunu söylemek isterim: Sakın vazgeçmeyin! Her zaman ileriye dönük bir yol vardır. Dünyada neler olup bittiğini ve doğaya ne kadar zarar verdiğimizi hiç düşündünüz mü? Bunu düşünün. Yaptıklarımız umutla ilgilidir. Ve umut var! Umut sensin, sen benim umudumsun. Dünyanın neresine gidersem gideyim, insanların gözünde bunu görüyorum… Şempanzelerin gözlerine baktığımdaysa… Şöyle diyeyim: Bir şempanzenin gözlerinin içine baktığınızda; düşünen, mantığı olan bir kişiliğin size baktığını görürsünüz.

Not: Bilim insanları otobiyografik öyküleri projesi, Aklın Yolu Düşünce Topluluğu desteğiyle, yazarımız Okan Ö. Cinemre koordinatörlüğünde Antalya BAKÜS Sahne & Atölye'nin yazar ve sanatçıları tarafından yapılmıştır. Kayıtlardaki emek ve desteğinden dolayı Yamaç Alkan ve Bad Production'a teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Tebrikler! 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Bilim İnsanları ve Biyografileri Yazı Dizisi

Bu yazı, Bilim İnsanları ve Biyografileri yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Charles Darwin'in Dini İnancı Neydi? Din ve Tanrı ile İlgili Görüşleri Nelerdi?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/07/2022 20:18:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11077

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Okyanus
Kadın Sağlığı
Tıp
Genetik
Makina
Factchecking
Coğrafya
Algoritma
Zeka
Analiz
Bilim Felsefesi
Radyoaktif
Pandemik
Erkek
Hastalıkların Tedavisi
Hematoloji
Çeviri
Sosyal Medya
İfade
Beyin
Toplum
Arkeoloji
2019-Ncov
Etimoloji
Dilbilim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.