Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?

Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?
9 dakika
3,587
  • Biyoenformatik
  • Sentetik Biyoloji

Kol ve bacak kaslarınızda benzer proteinlerin olduğunu söylemem pek şaşırtıcı bir bilgi olmasa gerek. Komşunuzda da benzerlerinden var. Herhangi bir hayvanat bahçesindeki filde ve su aygırında da benzerlerinden vardı, belki bağırsağınızdaki bakterilerde de var!

Peki konu evrim olduğunda sıkça duyduğumuz -ama okul kitaplarında ya da Wikipedia’da pek okuyamadığımız- bu proteinlerin benzerliği mefhumu neyin nesi? Bu amaçla önce yeni bir proteinin şeklini deneysel olarak çözmeyi özetleyecek, sonra da proteinler arası benzerlikleri arama problemine bakacağız. Bunları kullanarak da protein veri tabanındaki türler arası protein benzerliklerine bakarak kendi evrim ağacımızı kendimiz çizeceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

Farklı DNAlar, Farklı Amino Asitler, Benzer Görevler...

Proteinler bir tür polimer, yani amino asit denilen küçük moleküllerin tren vagonları gibi art arda bağlanmasıyla oluşmuşlar. Evrimsel olarak yakın akraba türlerdeki proteinlerin bu amino asit dizileri arasında bir benzerlik mevcut. Yani trenleri vagon vagon kıyaslarsak bazı trenlerde pulman, yemekli ve yataklı vagonların benzer bir sırayla dizili olduğunu gözlemek gibi.

Fakat bu yaklaşım yeterli değil: eğer ortak evrimsel akrabadan günümüze geçen zaman yeterince uzunsa, bu süre boyunca mutasyonların birikmesiyle amino asit dizilimleri farklılaşabilir. Buna rağmen her iki canlı türündeki proteinler hala eski fonksiyonlarını sorunsuz sürdürüyor olabilirler. Proteinlerin biyokimyasal görevleri ile uzaysal şekilleri arasında bir bağlantı olduğundan, benzerlikleri avlamanın bir diğer yolu proteinlerin 3 boyutlu şekillerini kıyaslamak.

Tüm Reklamları Kapat

X-ışını Kristallografisi

Nanometre dünyasında yapı çözümlemenin lokomotifi, ışığın saçılımı. Ön camı kirliyken arabanızla giderken karşınıza bir anda güneş çıkıverirse cam parlar ve önünüzü göremezsiniz; çünkü güneş ışınları camdaki kir taneciklerinden her yöne saçılır. Benzer bir saçılım özelliği aslında küçük tanecikli nesneler için de geçerli: Arabanın camı da -etrafınızdaki diğer tüm nesneler gibi- atom ve moleküllerden oluştuğundan ışığı saçabilir. Eğer gelen ışığın dalga boyu uygun olsaydı, temiz camdan da her tarafa saçılım olurdu ve saçılan ışınların dağılımına bakarak da camın yapısal özellikleri hakkında çıkarımlarda bulunabilirdik. Hele de birbirinin kopyası moleküller bir kristal içerisinde periyodik bir şekilde yan yana dizilmiş olsalardı, her bir tanecikten saçılan ışık dalgaları birbirini bazı doğrultularda güçlendirebilir veya söndürebilirdi.

Bu saçılım deseni son derece değerli bilgi yüklü; ama fizik yasaları gereği, işe yarar bir desen elde edebilmemiz için kullanılan dalga boyunun en az tanecikler arası uzaklıklar kadar kısa olması gerekiyor. Atomik boyutlar nanometrenin onda biri kadar, bu sebeple de dalga boyu 500nm olan görünür ışık saçılım deneylerine hiç uygun değil. Dalga boyu çok kısa olan, yani çok yüksek enerjili, X-ışınları ise biçilmiş kaftan.

Şekil 2
Şekil 2

Enerji yoktan var edilemeyeceğine ve atomların boyutu da çok küçük olduğuna göre, her bir atoma gelen ve buradan saçılan X-ışını miktarı da oldukça sınırlı. Yani atomların fiziksel boyutlarının çok küçük olması sebebiyle her birinden gelen sinyalin şiddeti çok düşük; ama kullanılan kristaller boyut olarak toz şeker kristali kadar büyük. Bu kadar çok sayıda atomun katıldığı bir girişim sonucunda kontrastı yeterince yüksek bir saçılım deseni elde edilebiliyor (bunu ana görselde görebilirsiniz).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Farklı düzlemlerdeki atomlardan gelen ışınların birbirlerini güçlendirdikleri doğrultuları gösteren siyah beneklerin dağılımı rastgele değil, incelenen materyaldeki atomların dizilişi ile arasında deterministik bir ilişki mevcut. Değişik açılardan çekilmiş bunun gibi yüz kadar saçılım desenindeki beneklerin pozisyonlarını belirleyip biraz hesap yaparak moleküldeki atomların sayı, tür ve birbirine göre konumlarını bulmak mümkün. Yani bu çalışmanın nihai çıktısı, her atom türünün farklı bir renkteki bir top ile gösterildiği Şekil 2’deki gibi uzaysal bir obje. 

Protein Resimleri Albümü

O gün bu gündür yapısı çözülmüş proteinlere ait verilerin saklandığı Protein Veri Bankası'nın arşivinde bu yazı yazılırken 139.000 kayıt bulunuyordu. Bu kayıtların %90'ı 2000’li yılların ürünü ve her yıl da yaklaşık 10 bin tane daha ekleniyor.

Şeklini görmek istediğiniz proteini kütüphanede aramanız çoğu durumda yeterli. Araştırmacılardan bu düzeyde ilgi gören kristallografi, Nobel komitesinin de dikkatinden kaçmamış. X-ışınlarının kristallerden saçılımını bulan von Laue ve bu desenlerdeki düzeni yorumlayarak tuz kristallerini inceleyen Bragg’ler 1914-1915 Nobel Fizik ödüllerini aldılar. 1946 Nobel Kimya ödülünün sahibi Sumner’in enzim kristalleri üretilebileceğini göstermesi, proteinlerin yapısının bu yöntemle çözülebilmesi demekti ve nitekim kan proteini hemoglobin ve kas proteini miyoglobinin yapısını çözmeyi başaran Kendruw ve Perutz 1962 Nobel Kimya Ödülü'nü paylaştılar.

Türkiye Atlasta Nerede Yer Alır?

3 boyutlu geometrik şekilleri birbiriyle karşılaştırmak genel olarak zor bir problem. Daha kesin bir dille ifade edecek olursak cevabın doğru olup olmadığının sınamanın kolay bir yolu olsa bile, böyle bir adayı hızlı olarak bulabilecek bir algoritma henüz bulunamamış. Üstelik, böyle bir algoritmanın mümkün olmadığı düşünülüyor; ama bunun -ya da aksinin- matematiksel ispatı henüz yapılamadı. Ortalama bir proteinin art arda dizilmiş 350 kadar amino asitten oluştuğunu ve 20 amino asidin her biri farklı olsa da ortalama 15-20 atomdan oluştuğunu düşünürsek birkaç bin atomun oluşturduğu dev moleküllerle ilgileniyoruz demektir. Yani basit bir algoritma ile bütün olasılıkları tek tek deneyip olası en iyi cevabı aramak belki birkaç atomdan oluşan moleküller için mümkün olabilir, ama bu denli büyük sistemler için bilgisayarların işlem gücü yetmez. İşimizi bir şekilde kolaylaştırmalıyız.

Yöntemlerden birini anlatmak için daha somut bir soruyla ilinti kurayım: Türkiye, Kuzey Amerika’da mıdır? Bunu ilkokulda Afrika ile Güney Amerika kıyılarını eşleştirdiğimiz gibi çözebilirdik. Türkiye haritasını alıp aynı ölçekli Amerika haritasının üzerinde gezdirip her seferinde biraz kaydırarak biraz döndürerek, biraz da eğip bükerek kıtada oturduğu bir yer var mı diye bakabiliriz. Ama bu soruyu sabit noktalar arası uzaklıkları kıyaslayarak da çözebiliriz. Her iki haritadan da sabit noktalar seçelim ki bu amaçla uluslararası havaalanlarını kullanırsak Türkiye 35-40 nokta ile temsil edilir. Bu havaalanlarının arasındaki uzaklıkları ikili ikili hesaplıyoruz (Şekil 3a).

Tüm Reklamları Kapat

Şekil 3a
Şekil 3a

Eğer Türkiye Amerika’da ise, Amerika kıtasında öyle iki havaalanı olmalı ki, aralarındaki kuş uçuşu uzaklık Antalya–İzmir kadar olsun, çünkü Türkiye’nin bulunduğu kıtada İzmir (ADB) ve Antalya (AYT) havaalanları da bulunmak zorunda. Hayırsa önermemizin yanlış olduğu sonucunu çıkarıyoruz.

Yeryüzünde on binlerce havaalanı olduğundan, bazı havaalanı çiftleri tesadüfen eşleşebilir. Ama tabii bu kural diğer tüm havaalanı çiftleri için de geçerli olmalı: Türkiye’nin bulunduğu kıtada, ülkemizdeki her havaalanı çifti arası uzaklık kadar uzaklık bulunan en az bir çift havaalanı bulunmalı. Eğer bu incelemeyi yeterli sayıda havaalanı kullanarak yapar ve hala bir eşleşme bulursak, işte bu pek rastlantı ile açıklanamaz: burası olsa olsa Avrasya’dır. Nitekim Türkiye’nin uzaklık tablosunu (Şekil 3a), diğer tablolarla karşılaştırdığımızda, siyah dörtgenin benzerini Avrasya’da bulabilirken (Şekil 3b) Kuzey Amerika’da bulamıyoruz (Şekil 3c). Ve tabii bu dörtgeni havaalanlarının adlarını bilmeden de bulabilirdik.

Şekil 3b
Şekil 3b
Şekil 3c
Şekil 3c

Benzer Protein Parçalarını Aramak

Her ne kadar karışık gibi gözükse de, bilgisayarlara benzer şekil arama problemini bu ikinci yaklaşım yardımıyla çözdürmek daha kolay ve bu prensibi büyük molekülleri eşleştirmek için de kullanabiliriz. Atomik koordinatları bilinen bir proteindeki her bir amino asidi temsilen bir karbon atomu seçip tüm bu temsili karbon çiftleri arasındaki uzaklığı hızla hesaplayabiliriz. Sonra da bu 350x350’lik uzaklık tablosunun benzer parçalarını bilinen diğer tablolarda arayabiliriz. Üstelik yukarıdaki havaalanı analojisinde örtbas ettiğim sıralama problemi burada kendiliğinden ortadan kalkıyor: amino asitler proteinde art arda sıralanarak 1-boyutlu bir sistem oluşturduklarından tutarlı bir sıralama kuralı otomatik olarak var.

1993 yılında Heidelberg'de çalışan bilimciler Holm ve Sander tarafından geliştirilen bu yaklaşıma dayanan arama motoruna girdi olarak herhangi bir proteinin atom koordinatlarını veya buna erişebilmesi için gerekli bir “protein kayıt numarası” vermemiz gerekiyor. 1-2 dakikalık bir hesaplamanın ardından da veri tabanındaki benzerlerinin listesi önümüze geliyor.

Tüm Reklamları Kapat

Bu verilere kabaca bakarsak biz de teyit edebiliriz ki Kendrew, miyoglobin çalışmasında balina proteini (1MBN) kullanmış, çünkü balina miyoglobini kullanılmış yayınların sonuçlarına benzerliği %100. Bu balina miyoglobini, bağırsak bakterisine gen aktarımı yapılıp üretildiğinde de kayda değer bir değişiklik olmamış: Hala %99 benzer.

Listedeki evrimsel yakın akrabalarından bazıları: at (%87), yaban domuzu (%86), fil (%81), fok (%81), su kaplumbağası (%64), ton balığı (%43), deniz salyangozu (% 31), midye (% 19) ve yassı solucan (%18).

Şekil 4
Şekil 4

İnsan miyoglobini ise balinanınkine %86 benziyormuş, yani görünen o ki muhtemelen memeli bir hayvanmışız (Şekil 4). Üstelik miyoglobin dışında sitoglobin adında benzer başka bir proteinimiz daha varmış. Tabii bu çok basite indirgenmiş bir yorum, listelenen sonuçlar arasında bazı kısımları değiştirilmiş veya kesilmiş protein varyasyonları da çokça mevcut. 

İyi Olan Kazansın

Proteinlerin üretilmesine dair talimatlar DNA'da kodlu ve pek çok canlının genomu da çoktan dizilendi. Yani gerek elimizdeki bu genom verilerini kullanarak gerekse kütle spektroskopisi ile proteinlerin amino asit dizilimini bulabiliriz. Amino asit diziliminin bilinmesi ise her bir atomun diğer hangi atomlara bağlı olduğunu bilmemiz demek. Fakat atomların 3 boyutlu uzayda hangi koordinatlarda bulunduğunu sadece bu bağlantı şemasından çıkarmamız mümkün değil: açı ve uzaklıkları bilmiyoruz. Deneysel olarak ölçmek de her zaman kolay olmayabiliyor. Bunun önündeki engel bazı proteinlerin rekombinant teknolojilerle yüksek miktarlarda üretmekte karşılaşılan zorluklar veya çokça elde edilebildiği halde kristalleştirilememesi olabilir. Hatta başarısızlık ihtimali o kadar yüksek ki tek bir proteinin kamuya maliyeti tahminlere göre 100.000 ila 2.500.000 Amerikan doları arasındaymış.

Tüm Reklamları Kapat

Gelgelelim, çözülmüş protein şekilleri kütüphanesinin yeterince zengin olması ve günümüz süper-bilgisayarlarının inanılmaz işlem gücü sayesinde proteinlerin şeklini tahmin etmek mümkün. Daha açık bir anlatımla, yepyeni bir protein keşfetmiş olsaydınız ve sadece amino asit dizilimini çözebilmiş, ama şeklini bulmaya şartlar elvermemiş olsun. Girdisi bu amino asit dizilimi olan bir bilgisayar programı, bu yepyeni proteinin şeklini bir dereceye kadar tahmin edebilirdi. Çünkü yepyeni gibi gözükse de bu proteinin yapısı da diğerlerine benzer bir stratejiyle oluşturulmuş olacak. Gerek evrimsel akrabalarının konfigürasyonunu, gerekse atomlar arasındaki etkileşimleri göz önünde bulundurarak bir robot resim oluşturabiliriz.

Hatta bu amaçla iki yılda bir düzenlenen bir yarışma da var. Katılımcılara yapısı yeni çözülmüş -ama henüz halka açıklanmamış- birkaç proteinin sadece amino asit dizilimi veriliyor. Amaç, veri tabanları dolusu bilgiyi yorumlayan bir algoritma geliştirerek bu yeni proteinlerin yapısını doğru tahmin etmek. Tahmin edilen şekiller, deneysel olarak belirlenmiş şekille kıyaslanıyor ve kazanan da atom koordinatlarını en düşük yanılma ile tahmin eden grup oluyor. 2016 yılının başarılı tahminleri her 100 atomdan 90-95 tanesini 0.38 nm veya daha düşük bir hata payıyla yerleştirebilmiş.

doi: 10.47023/ea.bilim.488

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
14
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/01/2023 12:45:33 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/488

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Böcekler
Antibiyotik
Ergen
Maske Takmak
Canlı
Grip
Ekonomi
Yiyecek
Evrim Teorisi
Koruma
Yeme
Yapay Zeka
İspat Yükü
Yok Oluş
Avrupa
Atom
Kütle
Hekim
Nöron
Sahtebilim
Bakteri
Böcek
Klinik Mikrobiyoloji
Antik
Nükleik Asit
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
T. Kayıkçıoğlu, et al. Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?. (28 Mart 2018). Alındığı Tarih: 28 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/488 doi: 10.47023/ea.bilim.488
Kayıkçıoğlu, T., Bakırcı, Ç. M. (2018, March 28). Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?. Evrim Ağacı. Retrieved January 28, 2023. from https://doi.org/10.47023/ea.bilim.488
T. Kayıkçıoğlu, et al. “Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Mar. 2018, https://doi.org/10.47023/ea.bilim.488.
Kayıkçıoğlu, Tunç. Bakırcı, Çağrı Mert. “Proteinlerin Şekilsel Benzerliği Nasıl Tespit Edilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, March 28, 2018. https://doi.org/10.47023/ea.bilim.488.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.