Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Piezoelektrik Etki Nedeniyle, Güneş'teki Kuvvetli Patlamalar Dünya'da Depremlere Neden Oluyor Olabilir!

Piezoelektrik Etki Nedeniyle, Güneş'teki Kuvvetli Patlamalar Dünya'da Depremlere Neden Oluyor Olabilir!
Güneş
Pixabay
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Sarsıcı depremler yeryüzünün dört bir yanında meydana geliyor. Ve yeni bir çalışmaya göre, çoğu Güneş tarafından tetikleniyor olabilir.

Bu yazı, Astronomy isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 4 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Bilim insanları, on yıllar süren araştırmalar sayesinde büyük ve güçlü depremlerin rastgele bir şekilde değil de gruplar halinde meydana geldiğini öğrendi. Ama neden böyle olduğu şimdiye kadar bir gizem olarak kalmıştı. 13 Temmuz'da Scientific Reports'ta yayımlanan yeni bir araştırma, Güneş'teki güçlü patlamaların Dünya'da gerçekleşen toplu deprem olaylarını tetikleyebildiğini gösteren ilk güçlü kanıtı -tartışmalı da olsa- öne sürdü. Roma'daki Ulusal Jeofizik ve Volkanbilim Enstitüsü (National Institute of Geophysics and Volcanology) araştırma müdürü ve bu yeni araştırmanın yardımcı yazarı Giuseppe De Natale şöyle söylüyor:

Dünyadaki büyük depremler dengeli bir şekilde dağılmış değil... Aralarında bir bağlantı var. Güneş'teki etkinliğin Dünya genelini etkileyebileceği hipotezini [depremlerin gerçekleşmesi] test ettik.
Güneş
Güneş
Pixabay

Depremlerin Güneş Kökeni

Çıplak gözle bakınca Güneş nispeten uysal görünebilir. Fakat yıldızımız güneş rüzgarı formunda muazzam miktarlarda enerji ve tanecikle güneş sistemini sürekli olarak bombardıman etmektedir. Bazen, Güneş'in yüzeyinde gerçekleşen dehşetli patlamalar, taçküre kütle atımına (coronal mass ejections) ya da güneş sistemini sarsacak ve baş döndürücü hızlarda hareket eden enerji yüklü taneciklerin yayılımına -iyon ve elektronlar dahil- sebep olur. Dünya'ya ulaştıklarında, bu yüklü tanecikler uydulara müdahale eder ve, aşırı koşullarda, güç nakil şebekesini bozabilirler. Bu yeni araştırma, bu gibi güçlü patlamalardan kaynaklı oluşan taneciklerin - özellikle pozitif yüklü iyonların - güçlü deprem gruplarının tetiklenmesinden sorumlu olabileceğini öne sürüyor.

Depremler sıklıkla, Dünya'nın tektonik levhaları hareket ettikçe kayaçların birbirine sürtmesiyle oluşur. Levhaları kilitleyen yoğun sürtünme mağlup olduğunda, kayaçlar kırılır. Bu kırılma muazzam miktarda enerji açığa çıkararak yer sarsıntılarını meydana getirir.

Fakat bilim insanları, gezegenimizde gerçekleşen bazı büyük depremlerde bir düzen fark etti: Gruplar halinde olma eğilimindeler, rastgele değil. Bu, dünya çapında gerçekleşen deprem gruplarını tetikleyen bir küresel fenomenin olabileceğini öne sürüyor. Çoğu araştırmacı bunun altında yatan sebebi bulmak için istatistiksel çalışmalar yapmışsa da şimdiye kadar kesin bir şekilde kanıtlanmış güçlü bir teori bulunmamaktadır.

Bu son çalışmanın araştırmacıları, bu bitmek bilmeyen gizemi ele almak için son 20 yılda gerçekleşen deprem ve güneş etkinliklerine ait verileri taradılar ve olası bağlantıları aradılar. Ekip özellikle, Güneş'ten Dünya'ya gelen proton miktarını derleyen NASA-ESA'nın Solar and Heliospheric Observatory (SOHO) uydusundan gelen verileri kullandı.

Dünya'nın 1.45 milyon km üzerinde olan SOHO, gözlerini hep Güneş'in üzerinde tutarak Güneş'ten kopup gelen parçacıkların (solar malzemenin) ne kadarının Dünya'mıza ulaştığını bildirmektedir. Bu sayede, ISC-GEM Küresel ve Araca Dayalı Deprem Kataloğundan (güçlü depremlerin tarihsel kaydından) elde edilen verileri SOHO verileriyle de karşılaştıran bilim insanları, Güneş'ten gelen protonların sayısı ve hızları arttığında daha fazla sayıda güçlü depremin meydana gelmiş olduğunu farketti: Özellikle Güneş'ten gelen protonlar zirveye ulaştığında, sonraki 24 saat içinde 5.6 büyüklüğün üzerindeki sarsıntılarda ani bir artış olduğu gözlemlendi. De Natale şöyle diyor:

Bu hipotezin istatistiksel testi hayli dikkate değer. Gözlemlediğimiz şeyin tesadüfen olma olasılığı 100.000'de birden çok, çok az.

Depremlerin Piezoelektrik Kökenleri

Güneş'ten gelen proton akışı ve güçlü depremler arasındaki ilişkinin fark edilmesinin ardından araştırmacılar, bir açıklama sunabilmek için adına "ters piezoelektrik etkisi" denilen mekanizmayı ileri sürdüler.

Önceki deneyler, Dünya'nın yerkabuğunda yaygın bulunan bir kaya olan "kuvars"a basınç uygulandığında, "piezoelektrik etkisi" denilen bir süreç yoluyla kuvarsın elektrik sinyali üretebileceğini gösterdi. Araştırmacılar, bu türden çok küçük sinyallerin depremleri tetikleyebileceğini ve kırılmaya yakın olan fayları istikrarsızlaştırabileceğini düşünüyor.

Aslına bakılırsa, elektromanyetik olaylara dair işaretler (depremlerle bağlantılı olduğu düşünülen ışık parlamaları ve radyo dalgaları gibi) geçmişteki depremlerle beraber kaydedildi. Bazı araştırmacılar bu olaylara depremlerin yol açtığını düşünüyor. Fakat diğer bazı araştırmalar büyük depremlerden önce (sonrasında değil) güçlü elektromanyetik anomaliler tespit etti ve bu nedenle depremler ve elektromanyetik olaylar arasındaki ilişki hala tartışılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bununla birlikte yeni açıklama bu elektromanyetik sebep-sonuç düşüncesini alaşağı edip elektromanyetik anomalilerin depremlerin sonucu olmadığını, depremlere sebep olduğunu öne sürüyor. Güneş'ten gelen pozitif yüklü protonlar Dünya'nın koruyucu manyetik kabarcığına çarptığında yerkürenin etrafına yayılan bir elektromanyetik akım oluşturuyor. Bu akımlar tarafından oluşturulan sinyaller, Dünya'nın yerkabuğundaki kuvarsın yapısını bozarak depremleri tetikleyebilir.

Dünya'nın manyetik alanı
Dünya'nın manyetik alanı
NASA

Daha önceden de Güneş etkinlikleri depremlerle ilişkilendirilmeye çalışılmıştı. 1853 yılında Rudolf Wolf adındaki İsviçreli bir astronom, güneş lekelerini (Güneş yüzeyindeki yoğun manyetik etkinliklerin olduğu alanlar) depremlerle ilişkilendirmeye çalıştı. Son zamanlarda gerçekleşen bazı deneyler de böyle bir ilişki aradı ancak güçlü bir istatistiksel kanıt bulunamadı. 2013'te Geophysical Review Letters dergisinde yayınlanan bir araştırma, 100 yıllık güneş lekesi ve jeomanyetik verilerini inceledi ve Güneş ile depremler arasında bir bağlantı olduğuna dair hiçbir kanıt bulamadı.

Güneş protonlarının depremlerde rol alabileceğine yönelik son iddia araştırma camiasında kayda değer bir şüphecilikle karşılandı. (Buna sebep, kısmen de olsa, Güneş ve depremler arasında bağlantı bulabilmek için harcanan uzun süren önceki çabaların boşa çıkması olabilir.) Bazı araştırmacılar veriler üzerinde gerçekleştirilen istatistiksel analize dikkat çekerken, diğerleri verilerin seçilme şekline itiraz etti. Araştırmaya dahil olmayan NorthWest Research Associates'ten araştırmacı Jeremy Thomas şöyle söylüyor:

Makalenin sonuçları tek başına gerçek bir fiziksel bağlantı olup olmadığını söylemiyor. Bağlantı olabilir de ama sonuçların bunu kanıtladığını sanmıyorum.

Söz konusu bilim olduğunda bir şeyden emin olmak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Aynı şey Güneş'in depremleri tetikleyip tetiklemediğinden emin olmak için de geçerlidir. Ancak, gelecek çalışmalar önerilen bağlantıyı sağlamlaştırmayı başarırsa, parlayan yıldızımıza yakından bakmak, zeminin ne zaman beklenmedik ve şiddetli bir şekilde sarsılacağını tahmin etmemize, ona hazırlıklı olmamıza ve belki de hayat kurtarmaya yardımcı olabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Umut Verici! 3
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Astronomy | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2020 05:03:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8996

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Beslenme
Biyokimya
Sağlık
Fotosentez
Kütleçekimi
Viral
Nöron
Beslenme Bilimi
Balina
Bilim
Türleşme
Küresel Salgın
Elektrokimya
Bebek
Balıklar
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Ses
Evrimsel Biyoloji
Carl Sagan
Sinir Sistemi
Üreme
Maske
Viroloji
Biliş
Sağlık Örgütü
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrimsel süreçte ortaya çıkıp da, er ya da geç işlev kazanmayan bir özelliğe hiç rastlamadım.”
H. G. Wells
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol