Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Parsimoni İlkesi (Tutumluluk İlkesi): Alternatif Açıklamalar Arasından Neden Daha Basit Olanları Tercih Etmelisiniz?

Parsimoni İlkesi (Tutumluluk İlkesi): Alternatif Açıklamalar Arasından Neden Daha Basit Olanları Tercih Etmelisiniz?
11 dakika
2,960
  • Bilim Felsefesi
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Parsimoni ilkesi (veya "tutumluluk ilkesi", İng: "principle of parsimony"), geri kalan her şeyin eşit olduğu durumlarda, bir fenomen için mümkün olan en basit açıklamayı veya bir soruna yönelik mümkün olan en basit çözümü tercih etmeniz gerektiğini tembihleyen bir ilkedir. Örneğin, evinizin içinden havlama sesi geliyorsa ve bir köpeğiniz varsa, havlayanın kendi köpeğinizi duyduğunuzu varsaymak, başka bir köpeğin gizlice içeri girdiğini ve havladığını varsaymaktan daha mantıklıdır; çünkü daha az sayıda varsayıma dayanır.

Parsimoni ilkesi, çeşitli senaryolarda akıl yürütmenize ve karar vermenize yardımcı olabilecek kullanışlı bir kavramdır. Bu nedenle, bu makalede parsimoni hakkında daha fazla bilgi edinecek, nasıl kullanıldığına dair örnekler görecek, bununla ilgili bazı önemli uyarıları anlayacak ve onu mümkün olduğunca etkili bir şekilde nasıl uygulayabileceğinizi öğreneceksiniz.

Bu Reklamı Kapat

Parsimoni Kavramını Anlamak

James Franklin tarafından 2001 yılında yayınlanan The Science of Conjecture: Evidence and Probability Before Pascal adlı kitabında, gökbilimci Ptolemy'nin (tahminen MS 150) şu sözü aktarılır: 

Genellikle, gözlemlerde böyle bir yaklaşıma önemli bir itiraz sağlayacak hiçbir şey olmadığı sürece, fenomenleri mümkün olan en basit hipotezlerle açıklamanın iyi bir ilke olduğunu düşünürüz.

Parsimoni ilkesi, insanların mevcut karmaşıklığa dayanarak bir fenomen için en makul açıklamayı veya bir soruna en iyi çözümü tanımlamalarına yardımcı olmak için kullanılır. Daha spesifik olarak, parsimoni ilkesine göre; kullanabilir seçenekler arasında kullanılacak daha iyi bir kıstas yoksa, en iyi açıklamayı veya çözümü ararken, en basit olanı seçmelisiniz.

Bu Reklamı Kapat

Belirli bir açıklamanın veya çözümün karmaşıklığı, bağlama ve ilgili faktörlere bağlı olarak birçok şekilde tanımlanabilir. Bununla birlikte, genel olarak karmaşıklık, belirli bir açıklamanın anlamlı olması için gereken varsayımların sayısına dayanır ve en basit açıklama (yani en "tutumlu" olan açıklama), en az varsayımı gerektiren açıklamadır.

Ayrıca, tutumlu açıklamalar daha basit olduğundan, çok çeşitli durumlarda daha iyi genelleme yapma eğilimindedirler. Bu, tutumlu bir açıklamanın, eldeki duruma özgü pek çok varsayıma dayanmadığı için, daha tutumlu bir açıklamanın, daha az tutumlu bir açıklamadan daha geniş bir fenomen yelpazesini genel olarak daha iyi açıklayabileceği anlamına gelir.

Bu, insanların tutumlu açıklamaları ve çözümleri sadece tercih edilebilir değil, aynı zamanda daha "zarif" olarak görmelerine neden olur. Örneğin, Doug McIlroy ve Jon Bentley, bilgisayar programlamadan bahsederken şöyle derler:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Performansın anahtarı zarafettir; özel durumlardan oluşan yığınlar değil.

Bu, eldeki duruma özel olarak uyarlanması gerekenin aksine, temiz ve genelleştirilebilir bir açıklama veya çözüm tercihini gösterir.

Not: Parsimoninin bu şekilde kullanılması, bazen "parsimoni prensibi" veya "parsimoni yasası" olarak adlandırılır. "Parsimoni" kelimesinin felsefi ve bilimsel kullanımlarının dışında, kaynakları harcama konusunda isteksiz olmanın kalitesi olarak tanımlanır.

Parsimoni Örnekleri

Parsimoninin Görsel Bir Örneği

Hepsi birebir aynı verileri (gri noktalar) tanımlayan, ancak her biri bu verileri açıklamak için farklı modeller (mavi çizgi) kullanan şu üç grafiği inceleyin:

Parsimoni Örneği
Parsimoni Örneği
Effectiviology

İlk grafik (solda), parsimoni içermeyen bir açıklama örneğidir. Bu açıklama, bu özel durumda toplanan spesifik veri noktalarına fazlasıyla uyuyor. Bu da bu veri noktalarını açıklarken, onlardan sorumlu olan genel fenomeni doğru bir şekilde yakalayamamasına neden oluyor (buna "aşırı uyma" veya "overfitting" deniyor).

İkinci grafik (ortada), uygun şekilde parsimoni ilkesine uyan, tutumlu bir açıklama örneğidir. Bu açıklama, bu belirli veri noktalarından sorumlu olan temel fenomeni genelleştirilebilir bir şekilde doğru bir şekilde yakalar.

Bu Reklamı Kapat

Üçüncü grafik (sağda), aşırı basitleştirici bir açıklama örneğidir. Bu açıklama yetersizdir. Hatta o kadar basitleştirilmiştir ki, altta yatan fenomeni (kademeli artışı) doğru bir şekilde yakalayamamaktadır.

Genel olarak, bu örnek, eldeki fenomeni genelleştirilebilir bir şekilde doğru bir şekilde yakalayan tutumlu açıklamalar seçmenin önemini göstermektedir. Bu tür açıklamalar, belirli verilere gereğinden fazla uyan ve bu nedenle altta yatan fenomeni doğru bir şekilde yakalayamayan tutumlu olmayan açıklamalarla ve altta yatan fenomeni düzgün bir şekilde yakalayamayacak kadar basitleştirilmiş "aşırı tutumlu" (İng: "overly-parsimonious") açıklamalarla karşılaştırılır.

Günlük Yaşamdan Bir Parsimoni Örneği

Şu senaryoyu düşünün: Yatak odanızdasınız, uyumaya hazırlanıyorsunuz ve ışık düğmesine bastınız, ardından ışıklar söndü. Şimdi, düğmeye bastıktan hemen sonra ışıkların neden söndüğüne dair birkaç olası açıklama var:

  • Düğmeye bastığınız için ışıklar söndü.
  • Işıklar söndü, çünkü ışık düğmesine bastığınız anda elektrik kesintisi oldu.
  • Işıklar açıldığından beri aslında ışıklar sönmedi ve düğme çalışmıyor; ancak düğmeye bastığınız anda özel bir görme bozukluğu geliştirdiniz ve bu da ışık düğmesinin çalıştığını ve ışıkların söndüğünü düşünmenize neden oldu.

Bu açıklamalar, parsimoni ilkesinin bu kadar önemli olmasının ana nedenlerinden birini göstermektedir: Var olan her fenomen için, büyük çoğunluğu karmaşık, dolambaçlı ve son derece spesifik olacak sonsuz sayıda yanlış açıklama üretmek mümkündür.

Bu Reklamı Kapat

Genellikle "geçici hipotezler" olarak adlandırılan bu açıklamaların test edilmesi çoğunlukla zor ve maliyetli olduğundan, parsimoni ilkesi, gözlemlediğimiz fenomenler için daha makul açıklamalar lehine onları reddetmek için kullanabileceğimiz güçlü bir araçtır.

Ayrıca, bazı durumlarda, bu hipotezlerin yanlışlanması zor veya imkansız olabilir. Örneğin, kapatmak için ışık düğmesine her bastığınızda, odanızda yaşayan tespit edilemeyen bir uzaylının, ilk hareket ettiğinde ışık anahtarını devre dışı bıraktıktan sonra, ampulün etrafında karanlık bir alan vurduğunu varsaymak mümkündür.

Bu kulağa saçma gelse de, insanların tarih boyunca benzer saçma şeylere inandıklarını unutmayın. Bu yüzden parsimoni çok önemlidir: Eğer aksi yönde ikna edici bir kanıtınız yoksa, sizi en basit ve en makul açıklamaya bağlı kalmaya zorlar.

Bu durumda, ışık anahtarına tıkladığınızda ışık sönerse, bunun seçilmesi için en makul açıklama, bunun başka bir nedenden dolayı değil, anahtarın olması gerektiği gibi çalışması nedeniyle olduğu anlamına gelir. Bu açıklamanın yanlış olabileceğini düşündüren başka kanıtlar bulursanız, ilk hipotezinizi tekrar gözden geçirmelisiniz. Aksi takdirde, kabul edilmesi en mantıklı açıklama olduğu için buna bağlı kalmalısınız.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yılanbalığının Yolu (Patrik Svensson)

Patrik Svensson yılanbalığı tutmayı küçük yaşta babasından öğrenmişti. Baba oğul saatler bazen günlerce, birlikte ama sessizlik içinde, bilinen en gizemli yaratığın peşine düştüler.

Doğabilimlerinde anıldığı şekliyle yılanbalığı sorusu”, Aristotelesten Freuda pek çok parlak zihnin çözmeyi deneyip başarısız olduğu, yaşama dair en büyük muammalardan biri. Bugüne dek hiç kimse yılanbalıklarını çiftleşirken görmedi ve hiç kimse onların neden sadece Sargasso Denizinde doğduklarını ve okyanuslar aşıp binlerce kilometre yaptıktan sonra neden ölmek için yine aynı denize döndüklerini öğrenemedi.

Peki yılanbalığının bu döngüsel yolculuğu insanın anlam arayışı hakkında ne söyleyebilir? Ne kadarını bilmek mümkün: bir yılanbalığı veya bir insan hakkında?

Svensson yıllar sonra babasıyla anılarının izini sürmeye karar verdiğinde, aralarındaki en kuvvetli bağın peşinden gitmesi gerektiğini anlıyor. Gizem dolu yılanbalığını incelerken bir taraftan da çocukluğuna dönüyor. Bu dolambaçlı yolda yılanbalığı sorusu hayatın ta kendisine dönüşüyor: Nereden geldim? Nereye gidiyorum? Bütün bu yolculuğun anlamı ne?

İsveç’te prestijli August Ödülü’nün kazandıktan sonra uluslararası bir yayıncılık hadisesine dönüşüp otuz dört dile çevrilen Yılanbalığının Yolu, sırlarla dolu bir hayvanın ve arayışla geçen bir yaşamın birbirlerine dolanarak oluşturdukları çarpıcı, büyüleyici bir masal.

Devamını Göster
₺65.00
Yılanbalığının Yolu (Patrik Svensson)

Bilimsel Arenadan Bir Parsimoni Örneği

Parsimoni ilkesi, daha tutumlu açıklamaların tercih edildiği bilimsel araştırmalarda rol oynar. Örneğin, bireyler veya türler gibi biyolojik varlıklar arasındaki evrimsel ilişkileri inceleyen filogenetik alanında, maksimum-parsimoni ilkesi, söz konusu varlıklar arasındaki ilişkileri farklı olası filogenetik ağaçların ne kadar iyi temsil ettiğini değerlendirmek için sıklıkla kullanılır.

Spesifik olarak, bu kriter kapsamında tercih edilen evrim ağacı, en az sayıda evrimsel değişiklik içermesi nedeniyle en basit ve dolayısıyla en tutumlu olandır.[1] Örneğin, biri 5 evrimsel değişiklik ve biri 6 evrimsel değişiklik içeren iki olası ağaç verildiğinde, eklenen değişiklik iki ayrı durumda bağımsız olarak gelişen belirli bir özelliğin sonucu olarak meydana gelir. Bu durumda aksini gösteren ek bir kanıt olmadıkça tutumlu olan ağaç tercih edilir. Aşağıdaki ileri düzey evrim dersimizde bu konunun nasıl çalıştığını anlatmaktayız:

Parsimoni ve Occam'ın Usturası

Parsimoni ilkesi tarih boyunca birçok formülasyonda önerilmiş olsa da, "zorunluluk yoksa çoğunluğun da olmaması gerektiğini" söyleyen filozof Ockhamlı William tarafından önerilen Occam'ın Usturası aracılığıyla işlevselleştirilmiştir:[2], [3]

Daha azıyla yapılabilecek bir şeyi, daha çokla yapmak yararsızdır.

Basitçe söylemek gerekirse, Occam'ın usturası, eğer bu açıklama ilgili diğer kriterlere dayalı diğer olası açıklamalara eşitse, bir fenomen için mümkün olan en basit açıklamayı tercih etmenizi önerir.

Dolayısıyla, Occam'ın Usturası felsefi bir usturadır. Felsefede "ustura", bir fenomen için en olası açıklamayı bulmaya yardımcı olan yol gösterici bir ilke olarak hizmet etmesi gerektiği anlamına gelir. Esasen parsimoni ilkesinin en yaygın kullanımını temsil eder; ancak parsimoni, bir soruna mümkün olan en iyi çözümü bulmaya çalışırken olduğu gibi, bir fenomene en iyi açıklamayı bulmaya çalışmanın ötesinde diğer durumlarda yol gösterici bir ilke olarak da hizmet edebilir.

Parsimoni Hakkında Önemli Uyarılar

Parsimoni Doğru Çözümü Garanti Etmez!

Parsimoni ilkesi, bir tür hepten gidimsel höristik (buluşsal) yöntemi temsil eder, çünkü gözlemcilerin mantıksal çıkarımlara dayalı olarak belirli bir dizi gözlem için en makul ancak doğru olmayabilecek açıklamayı bulmalarına yardımcı olmayı amaçlar.

Hepten gidimsel akıl yürütme, mantıksal olarak kesin bir sonuca götüren bir akıl yürütme biçimi olan tümdengelimli akıl yürütme ile zıttır. Bu ayrımı akılda tutmak önemlidir, çünkü parsimoni kullanımı sizi bir fenomene dair bildiklerinize dayalı en makul açıklamaya doğru yönlendirmeyi amaçlar; ancak doğru olana mutlaka götürmez.

Örneğin tıpta "tanısal parsimoni", genellikle doktorları, bir hasta birden fazla semptom gösteriyorsa, bu semptomların tek bir tıbbi duruma atfedilmesi gerektiğini varsaymaya yönlendirir. Ancak, "hastalar istedikleri kadar hastalığa sahip olabilirler" şeklindeki özdeyişin (Hickam'ın Diktumu olarak da bilinir) de belirtildiği gibi, bu varsayım bazı durumlarda yanlış olabilir.[4]

Bu kavramı açıklayan başka bir örnek olarak, tanı tıbbı alanında, "toynak sesini duyduğunuzda, zebraları değil, atları aklınıza getirin" diyen zebra ilkesi vardır. Bu ilke, bir hastanın semptomlarının ya nispeten yaygın bir tıbbi duruma ("atlar" tarafından temsil edilir) ya da nispeten nadir bir duruma ("zebralar" tarafından temsil edilir) eşit olarak uyabilmesi durumunda, teşhis uzmanının hastanın daha yaygın bir durumdan mustarip olduğunu varsayması gerektiğini belirtir. Ancak bu ilke, hastaların mutlaka daha yaygın bir durumdan mustarip olacağını garanti etmez; bunun yerine, aksini gösteren kanıtların yokluğunda, daha nadir görülen bir durumdan ziyade, daha yaygın durumdan mustarip olmalarının daha olası olduğunu öne sürer.

Genel olarak, basit ve zarif teoriler tercih edilir; ama bu, mutlaka doğru oldukları anlamına gelmez.[5] Bu nedenle, parsimoni ilkesinin, bir fenomen için en makul açıklamayı bulmanıza yardımcı olabilecek yararlı bir yol gösterici ilke olmasına rağmen, bu açıklamanın doğru olup olmadığını belirlemenize yardımcı olamayacağını akılda tutmak önemlidir.

Bu Reklamı Kapat

Parsimoni Sadece Tek Bir Kriterdir!

İnsanlar bazen parsimoni ilkesini uygularken, en basit açıklamanın veya çözümün mutlaka en iyisi olduğunu varsaydıklarında aşırı hevesli olurlar. Bununla birlikte, parsimoni genellikle birkaç seçenekten hangisinin en iyi olduğunu seçmenize yardımcı olan ölçütlerden yalnızca biri olarak hizmet etmeyi amaçlar.

Örneğin, kod yazıyorsanız ve birkaç olası yaklaşım arasında karar vermeye çalışıyorsanız, parsimoni kesinlikle dikkate alınması gereken bir faktördür; ancak tek faktör bu değildir. Okunabilirlik, verimlilik ve etkililik gibi diğer faktörler de dikkate alınmalıdır.

Bu tür faktörler genellikle parsimoni ile ilişkilendirilse de, bu korelasyon nadiren mükemmeldir ve tüm bu faktörlere ve tercih ettiğiniz yaklaşımı seçme söz konusu olduğunda, bunların önemini iyi değerlendirmeniz gerekir. Örneğin, eğer daha karmaşık seçenek, amaçlanan sonucu daha iyi elde edebiliyorsa, karmaşık bir kod parçası daha basit bir kod parçasına tercih edilebilir.

Parsimoninin gereğinden fazla uygulanmaması gerektiği fikri, tarih boyunca farklı şekillerde önerilmiştir. Tarih boyunca çeşitli filozoflar ve bilim insanları tarafından önerilen bu formülasyonların en ünlüsü, Chattonlu Walter tarafından Chatton Prensibi olarak ileri sürülmüştür:[6]

Bu Reklamı Kapat

Bir şey hakkında olumlu bir önermeyi doğrulamak için üç şey yeterli değilse, dördüncüsü eklenmelidir ve bu şekilde devam etmelidir.

Daha sonra bu, aşağıdaki formülasyonla genişletilmiştir:

Ne zaman bir olumlayıcı önerme fiilen var olan şeyler için doğrulanmaya elverişliyse, eğer iki şey, zaman ve mekan konusunda her nasıl düzenlenmiş olurlarsa olsunlar, eğer o önerme başka bir önerme eksikken doğrulama için yeterli olmuyorsa, o zaman o diğer önermeyi varsaymak gerekir.

Benzer şekilde, filozof Immanuel Kant da şöyle diyor:

Varlık çeşitliliği aceleyle azaltılmamalıdır.

Son olarak, ünlü fizikçi Albert Einstein'ın şunları söylediği bildirilmektedir:

... tüm teorilerin en büyük amacı, indirgenemez temel öğeleri, tek bir deneyim verisinin yeterli temsilinden vazgeçmek zorunda kalmadan olabildiğince basit ve mümkün olduğunca az yapmaktır.

Genellikle Einstein'a atfedilen aşağıdaki alıntı, bazen Einstein'ın Usturası olarak da anılan bu kavramı daha özlü bir şekilde aktarmaktadır:

Bu Reklamı Kapat

Her şey mümkün olduğunca basit hale getirilmelidir, ancak daha basit olmamalıdır.

Not: Yukarıdaki kavramlardan bazılarının, Occam'ın Usturası ile en azından bir dereceye kadar çeliştiği düşünüldüğünden, bunlara bazen anti-ustura veya karşı-ustura denir. Gerçekteyse bu önermeler, Occam'ın Usturası'nı sadece daha rafine hâle getirir. Bununla birlikte, bu kavramlar, gözlemcinin karşılaştığı fenomenler için en olası açıklamayı bulmasına yardımcı olması amaçlanan mantıksal araçlar olduklarından, genellikle sıradan felsefi usturalar olarak kabul edilir.

Sonuç

Tutumluluk kavramı, bir fenomen için bir açıklama yaparken veya bir soruna çözüm bulmaya çalıştığınız durumlarda başvurabileceğiniz yararlı bir araç olabilir.

Yukarıdaki bölümler size parsimoninin ne olduğunu, neden önemli olduğunu ve uygularken nelere dikkat etmeniz gerektiğini gösterdi. Kısaca tekrarlamak gerekirse, parsimoni ilkesini uygulamak, daha karmaşık seçeneği seçmek için zorlayıcı bir neden olmadıkça, daha karmaşık olanlara göre daha basit açıklamaları ve çözümleri tercih etmeniz gerektiği anlamına gelir.

Bu, bu ilkeyi uygularken, öncelikle tüm olası seçenekleri ilgili kriterlere göre değerlendirdiğinizden ve en iyilerini bulmaya çalıştığınızdan emin olmanız gerektiği anlamına gelir. Ardından, gerekirse, en basit ve en genelleştirilebilir açıklama veya çözümü seçerek bu birkaç seçenek arasından seçim yapmanıza yardımcı olması için parsimoniyi kullanabilirsiniz.

Bununla birlikte, mevcut birkaç seçenek arasından seçim yapmak için bir ölçüt olarak parsimoni kullandığınızda, her zaman dikkatli olmanız gerektiğini unutmayın ve parsimoninin kullanmanız gereken birkaç kriterden sadece biri olduğunu ve en tutumlu açıklamanın garanti edilmediğini hatırlayın.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 20
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Bilim Budur! 4
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/09/2022 22:33:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11282

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Spor
Uzaylı
İnternet
Ara Tür
Teknoloji
Transkripsiyon
Cinsel Seçilim
Yatay Gen Transferi
Yapay
Demir
Tardigrad
Yeme
İklim
Sars-Cov-2
Doğum
Kuşlar
Eşcinsellik
Psikoloji
Güneş
Alan
Hayvanlar Alemi
Yörünge
Sinir Sistemi
İntihar
Alkol
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.