Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden?

Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden? Lincolnshire Live
Boş kalan tuvalet kâğıdı rafları
4 dakika
3,540
Tüm Reklamları Kapat

Dünya tarihi boyunca bir benzerini görmediğimiz günler yaşadığımız konusunda hepimiz hemfikiriz. COVID-19 ile bir süredir normal yaşantımız, alışkanlıklarımız, tercihlerimiz ve davranışlarımız çok sert bir şekilde değişime uğradı. Sosyal medya aracılığıyla dünya üzerindeki her coğrafyada insanların, bu davranış değişimlerini gözlemleme şansı yakaladık. Özellikle sürecin en başında, karantinaların başlayacağı haberleri yaygınlaştıkça bu durumdan endişeli olanlarımız panikle satın alma (İng: "panic-buying") dediğimiz; tuvalet kâğıtları, konserveler ve pirinç gibi ürünleri satın aldığını gördük.

Bir gün devasa süpermarketlerde tuvalet kâğıdının tükenebileceğini hiç düşünmüş müydünüz? Hatta aynı günlerde bazı mağazalarda evcil hayvan mamalarının da tamamının satılacağını düşüneniniz olmamıştır diye tahmin ediyoruz. Ama bu tarz alışverişlerle süpermarket raflarının boş kaldığını hem fotoğraflarla hem de yaşayarak deneyimlemiş olduk. Hangimiz süpermarkette alışveriş yaparken bomboş kalan tuvalet kâğıdı raflarında son bir adet kaldığını gördüğünde içimizdeki “onu satın almalıyım” dürtüsünü yenebilir ki?

Tüm Reklamları Kapat

Peki, Neden Tuvalet Kâğıdı?

Tuvalet kâğıdı özelinde baktığımızda bu davranışımızda birçok neden olduğunu söyleyebiliriz. Tuvalet kâğıdının temel ihtiyaç ürünlerine yazabiliriz. Ayrıca kolay stoklanabilir ve bozulmaz bir üründür. Eninde sonunda kullanabileceğimiz bir ürün olarak, nispeten düşük maliyetli bir yatırım olarak düşünebiliriz. Bunlar, stoklama davranışının arkasındaki en büyük sebepler olarak görülebilir. 

Ancak insan davranışlarıyla ilgilenen araştırmacılara, davranışsal bilimcilere, göre bu nedenlerin arkasındaki sebep biraz daha farklı gibi duruyor. İnsanoğlu olarak bir şey az olduğunda bu fırsatı kaçırmaktan nefret ediyoruz. Özellikle sosyal medya COVID-19 konusunda insanları çaresiz hissettirdi. Virüs bulaşıcılığı konusunda ne kadar önlemler sıralansa da kontrolümüz dışında ilerleyen bir risk söz konusu oldu. Bu durumda stok alışverişi yaparak kötü senaryolara karşı kendimize kontrolü tekrar kazandığımızı hissettiriyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Sosyal medyayla birlikte korku hissi yayılıyor. Süpermarketlerdeki boş raf görüntüleri bize sinyaller gönderip kıtlık algılarını tetikliyor. Ayrıca tuvalet kâğıtlarının hacim olarak büyük olması ve raflardan alındığında oluşan boşluk, durumun gerçekte olduğundan daha kötü görünmesine neden oluyor. Aslında bu davranışlarımız kıtlığa psikolojik olarak bir cevabımızı oluşturuyor.

Marketlerde Alışveriş Sırası
Marketlerde Alışveriş Sırası
The Chronicle

Bu gibi panik durumlarında duygularımız güçlü bir rol oynar. Hepimiz satın almamız gerektiğini düşündüğümüz bir şeyi kaçırdığımızda pişman oluyoruz. Davranış bilimlerinde bu beklenen pişmanlık (İng: "anticipated regret") olarak biliniyor ve satış yaparken bu durumu insanlara hissettirebilirseniz satın alma için güçlü bir motivasyon kaynağı oluşturuyor. Stok için satın alma yaparak kendimizi bu pişmanlık hissinden koruyoruz.

İnsanlar, diğer insanların ne yaptığını izlemeye son derece eğilimlidirler. Yale Üniversitesi’nden Profesör Robert J. Shiller Narrative Economics kitabında, sosyal medyada hikâyelerin çok hızlı yayılmasıyla insanların olaylara yönelik algıları ekonomik davranışlarını belirlemekte olduğunu söyleyerek bu görüşü destekliyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Davranışlarımızı Neler Tetikliyor?

Davranışlarımızda çoğunlukla en uygun davranışın ne olacağına karar vermek için zihinsel bir kısa yol kullanırız. Bu durum, psikolog Robert Cialdini tarafından bilim dünyasına kazandırılan “deneyimsel sosyal kanıt” (İng: "social proof heuristic") kavramı ile basit bir karar mekanizması olarak açıklanıyor. Yani insanların tuvalet kâğıdı stokladığını gördüğümüzde, doğal tepki olarak bizde aynı şeyi yapıyoruz. Sosyal kanıt, nasıl davranacağımıza karar vermemize yardımcı olarak doğru eylememi gerçekleştirdiğimizi bize hissettiriyor.

Buna ek olarak davranışsal ekonomistlere çokça konu olan “sürü psikolojisi” (İng: "herd behavior") davranışını bu durumu açıklamak için kullanabiliriz. 1955’te yapılan birkaç tur süren sürü psikolojisi deneyinde, 2 katılımcıya bir kâğıt üzerinde yer alan çizgiler gösterilerek en uzun çizginin hangisi olduğu soruluyor. Deneye katılanlar arasından bir katılımcı seçiliyor. Çizgilerden biri bariz bir şekilde uzun olmasından dolayı ilk turlarda katılımcı cevabından emin olarak ve diğer katılımcılarla aynı cevabı veriyor. Ancak birkaç turdan sonra diğer katılımcılar bu katılımcıdan önce cevap veriyor ve hepsi, kendilerinden emin bir şekilde katılımcının daha kısa olduğunu düşündüğü çizgiyi seçiyor. Bu durumda deney katılımcılarından %74’ü en az bir kez diğer katılımcıların oluşturduğu topluluğa uyarak yanlış seçeneği seçiyor. Bu konuda kapsamlı bir yazımızı buradan okuyabilirsiniz.

Bahsettiğimiz gibi panik durumlarında satın alma davranışımızı yönlendiren en az üç faktör var: kıtlık, sosyal kanıt ve kontrol duygusunu kazanma. Maalesef bu etkilerin davranışlarımız üzerindeki etkisi korkutucu boyutlara ulaşabiliyor.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
10
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Üzücü! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/04/2024 21:21:02 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8849

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Antropoloji
Yaşamın Başlangıcı
Sağlık Bakanlığı
Gelişim
Nöron
Hastalık Yayılımı
Köpekgil
Ölüm
Çocuk
Metabolizma
Sağlık
Freud
Proton
Fotoğraf
İklim Değişimi
Sivrisinek
Damar
Çekirdek
Epistemoloji
Karanlık
Onkoloji
Mistik
Mantar
Galaksi
Evrim Tarihi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Smith, et al. Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden?. (3 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 13 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8849
Smith, L., Ulman, E. R., Bakırcı, Ç. M. (2020, June 03). Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden?. Evrim Ağacı. Retrieved April 13, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8849
L. Smith, et al. “Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 Jun. 2020, https://evrimagaci.org/s/8849.
Smith, Liam. Ulman, Erkan Remzi. Bakırcı, Çağrı Mert. “Panikle Satın Alma: Salgın Sırasında Tuvalet Kağıdı Alma Çılgınlığı... İyi Ama, Neden?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 03, 2020. https://evrimagaci.org/s/8849.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close