Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Pandemi, Savaş ve Çevresel Yıkım, Bilim İnsanlarını Hızlı Cevaplar Üretmeye Zorluyor. Bu Şartlarda İyi Bilim Nasıl Yapılır?

Pandemi, Savaş ve Çevresel Yıkım, Bilim İnsanlarını Hızlı Cevaplar Üretmeye Zorluyor. Bu Şartlarda İyi Bilim Nasıl Yapılır?
6 dakika
427

Bir kriz sırasında hızlı bir şekilde yapılan bilimin, "iyi bilim" olduğunu nereden bilebiliriz? Bu soru, özellikle de COVID-19 aşısının yaygın kullanıma girmesiyle yeni bir önem kazandı. Araştırmacılar, aşıları bir yıldan kısa bir sürede geliştirmeyi başardılar ve bu, bundan önceki rekor aşı üretim süresi olan olan 4 yıllık rekoru zorlanmadan kırmayı başardı.[1], [2] Ama bu kadar hızlı bir teknolojik gelişim, bulaşıcı hastalık uzmanları aşıların güvenli söylemesine rağmen, insanların aşı olmaktan korkmasına veya uzak durmasına neden olabiliyor.[3], [4], [5]

Bilim insanları, Challenger uzay mekiği patlamasından tutun da 2020 Kaliforniya orman yangınlarına kadar her türlü krizde baskı altına alınıp, konuyla ilgili cevaplar bulmaya çağrılıyorlar.[6], [7] Bu çağrıya kulak veren bilim insanları, bir yandan "düzenli" araştırma modundan "kriz" araştırması moduna geçerken ve uzun çalışma saatlerine, zihinsel olarak zorlu görevlere ve üzerlerindeki yoğun gözetleme baskısına ayak uydurmaya çalışırken, diğer yandan da katı bilimsel standartları korumak zorunda kalıyorlar. Neyse ki, kriz şartlarında üretilen bilim de normal koşullarda üretilen sonuçlar kadar sağlam ve güvenli olabilir.[8]

Bu Reklamı Kapat

Yakın tarihli bir çalışmada, araştırmacılar, 2014-2017 yılları arasındaki savaş sırasında Suriye'deki arkeolojik yıkımın boyutlarını hızlı bir şekilde değerlendirmekle görevlendirilen disiplinler arası bir grup olan "çatışma/savaş arkeologları"nı incelediler.[9] Bu tür arkeolojik yağmalamalar, IŞİD de dahil olmak üzere terörist gruplar için önemli bir gelir kaynağı olabilmektedir.[10] Bu nedenle Suriye'deki savaş sırasında bazı ünlü politikacılar, güvenlik yetkilileri ve halkın endişeli bir kesimi, Suriye'deki arkeolojik kalıntılarda meydana gelen yıkımın boyutlarının tespit edilmesi konusunda bilim insanlarından hızlı bir şekilde, net cevaplar talep ettiler.[11]

Ve bilim, vaadettiğini verdi: Başarı kıstasınız her ne olursa olsun, çatışma arkeologları, hasar tespiti ve atılması gereken adımlar konusunda çok başarılı bir iş çıkardılar. İnsanlığın bilimsel bilgi düzeyini daha da ileri götüren bulgular toplamayı başardılar.[12], [13] Araştırmaları, ABD Kongresi'ndeki her iki parti tarafından da desteklenen ve ABD eski başkanı Barack Obama tarafından imzalanan bir yasa ile sonuçlandı.[14] Belki de en önemlisi, arkeolojik materyallerin yağmalanması ve kaçakçılığıyla ilgili sorunlar konusunda kamuoyunu bilinçlendirdiler.

Bu Reklamı Kapat

Kriz Bilimi Bize İyi Bilim Konusunda Neler Öğretebilir?

Bu konuda yapılan güncel bir diğer araştırma, yerel çalışma kültürünün bu başarılarda nasıl bir rol oynadığını ve kriz biliminden alınan derslerin farklı disiplinlere nasıl uygulanabileceğini anlamayı amaçladı.[9]

Bunu araştırmak için, 35 çatışma arkeologu ve onlarla çalışan diğer bilim insanlarıyla görüşüldü. Ayrıca konuyla ilişkili diğer laboratuvarlarda ve ekip toplantılarında yapılan çalışmalar gözlemlendi; çatışma arkeologları tarafından oluşturulan verileri ve analizleri kullanan kişilerle de görüşüldü.

Görüşülen bu kişiler, farklı coğrafi lokasyonlardaydılar ve farklı disiplinlerde çalışıyorlardı. Eğer görüşmek zorunda olsalar, bunu uzaktan (internet yoluyla) yapmak zorundaydılar. Yine de, kendi sahalarında çalışan diğer araştırmacıların neler yaptığından genel olarak haberdardılar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşbirliği, kriz sırasında iyi bilim yapmanın merkezinde yer alır ve araştırmacılar, bir kriz sırasında işbirliği içinde ve başarılı bir şekilde çalışmanın arkasında yatan üç temel faktör tespit ettiler.

Tam Zamanlı Çalışmak Şart Değil!

İlk olarak, çabanın yüzdesi ve dağılımı önemlidir. Araştırmacılar buna "zaman kontrolü" adını veriyorlar. Bulgular, kriz sırasında yapılan bilimde, işe tam zamanlı olarak odaklanmanın illâ daha iyi bir sonuç üretmek anlamına gelmediğini gösteriyor. Hatta yarı-zamanlı olarak kriz bilimine katılım gösteren araştırmacılar, diğer yarı-zamanlı işbirlikçilerin çalışmalarının kalitesine daha fazla güven duyduklarını ifade ettiler. Araştırmacılar, yarı-zamanlı araştırmacıların genel olarak işbirliği hakkında daha kapsamlı bir bakış açısı sağladıklarına inanıyorlar.

Ayrıca yarı-zamanlı kriz araştırmacılarının, kriz sırasında, olağan bilimsel çalışmalarından çok da uzaklaşmamış olmaları, bu araştırmacıların dikkatinin keskin kalmasına yardımcı oldu. Bu, kriz bilimindeki görevlerine döndüklerinde, durumu yeni bir gözle ve metodolojik kesinliğe daha da fazla dikkat ederek değerlendirebilecekleri anlamına geliyordu.

Bilim, Tekil Kişilerce Üretilmez; Ekip İşidir!

İkinci bulgu şuydu: Bilimsel araştırma sonucu üretilen sonuçların sorumluluğunu paylaşmak, araştırmacıları politika ve kamu yararı için daha hızlı bulgular üretmek konusunda motive ediyordu. Araştırmacılar buna "sorumluluk kontrolü" adını verdiler.

Örneğin çalışmalarında çok başarılı olan çatışma arkeologları, üretilen işin kredisini diğer çalışanlara adil ve düzgün bir şekilde dağıtmıştı. Politika yapıcılar için, çalışmalarının amaçlarını ve önceliklerini tercüme etmekten uzak durmamışlardı ve politika yapıcıların, elde ettikleri bulgularını anlamaları ve kullanabilmeleri için sınırlar ve beklentiler belirlediler.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç olarak, işlerini, bir ekiple birlikte çalıştıklarını bilerek yapmışlardı - eser yağma ve kaçakçılığıyla mücadelede kullanılabilecek doğru bulgular üretmek, herhangi tekil bir bireyin sorumluluğunda değildi.

Bilim, Hayattaki Tek Uğraş Değildir!

Son olarak, bir bireyin araştırmaya olan kişisel katkılarının kapsamının belirli sınırları olması önemliydi. Araştırmacılar buna, bilim insanlarının araştırma ve kişisel yaşamları arasında sınırlar koymalarına yardımcı olan bir çalışma ortamı yaratan "kapsam kontrolü" adını veriyorlar. Bir katılımcı, araştırmacılara şöyle diyor:

Yaptığımız iş çok yorucuydu. Eve iş götürmemeye çalıştım; ama yaptığım işin aile hayatımı etkilemeye başladığını biliyordum.

Çalışmalarının kapsamını kontrol edebilen ve karşılaştıkları zorluklar hakkında açıkça konuşabilen bilim insanlarının, projeye bağlı kalmaları ve araştırmanın gücüne olan güvenlerini ifade etme olasılıkları daha yüksekti. Araştırmacılar, ne tür bir iş ve ne kadar iş yaptıkları konusunda sınır koyabilenlerin, hem kendi araştırmalarının hem de başkalarının araştırmalarının gücünü değerlendirmek için daha iyi bir konumda olduklarını ve bu nedenle kendilerine güven duyduklarını söylüyorlar.

Kriz Altında Bilim Yapmak İçin Gereken Şartlar

Baskı altındayken yüksek kaliteli, isabetli ve güvenilir bilimsel araştırma üretmek, kahraman bir kişiliğe veya insanüstü bir dayanıklılığa sahip olmak demek değildir. Baskı altında kaliteli bilim yapmak; düşünceli ve iyi planlanmış çalışma ortamları yaratma ve çalışanları bir yandan yüksek titizlik ve etik standartlara tabi tutarken, diğer yandan onları her türlü destekleyen profesyonel alanlar oluşturma meselesidir.

Bu Reklamı Kapat

Elbette, hiçbir kriz birbirinin aynısı değildir. Dolayısıyla kriz biliminin en iyi uygulamalarını, eldeki krizin özel koşullarına uyarlamak gerekir. Küresel salgınlar veya yaşam alanınızda meydana gelen bir felaket; kısa, yoğun ve tam zamanlı bir çalışma gerektirebilir. Bazı araştırma projeleriyse özel laboratuvarlara veya ekipmana ihtiyaç duyar - veya çok özel yetiştirilmiş personel gerektirir. Araştırmaların gösterdiği gibi, destekleyici bir altyapıya sahip, titizliğin ve etiğin sürece dahil edildiği bir bilim, baskı altında bile güvenilir sonuçlar üretecektir.

COVID-19 araştırmacıları gibi, çatışma arkeologları da yoğun bir baskı ve sorgulama altında sıkı süreler boyunca çalıştılar. Her iki gruptaki araştırmacılar da, araştırma süreci boyunca yüksek etik standartları uygulamaya devam etme ihtiyacını vurgulamaya devam ettiler.[15]

Sonuç

Bilim insanlarının zor koşullar altında çalışırken etiği ve titizliği nasıl sürdürdüklerini anlamak, halkın bilime olan güvenini korumak için çok önemlidir.[16], [17]

Şu kesindir: Krizler asla bitmeyecek. Toplum, çözümler için bilim insanlarına güvendiği sürece, bilim için etkili araştırmaya elverişli koşullar yaratmak önemlidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 6
  • Tebrikler! 5
  • Umut Verici! 2
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/05/2022 07:37:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11511

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Dna
Işık
Primatlar
Mars
Evrimsel Antropoloji
Sars-Cov-2
Hava
Makina
Einstein
Risk
Jinekoloji
Kuvvet
Depresyon
Köpekbalığı
Çeşitlilik
Genel Görelilik
Kedigiller
Hastalık Kontrolü
2019-Ncov
Kafatası
Sanat
Biliş
Kamuflaj
Doğa Olayları
Mikroevrim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et