Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?

Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?
Yazar Monica Bruckner Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  Elif HazalKaya 2. Editör Elif Hazal Kaya
6 dakika
970 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Paleoklimatoloji, geçmiş dönemlerdeki iklim koşullarını araştıran bilim dalıdır. Eski iklimleri kendi zamanında olduğu şekliyle bizzat görmek mümkün olmadığı için, bilim insanları paleoiklimleri yorumlamak için geçmiş iklimlerden etkilenmiş olan, paleoiklim proxyleri olarak bilinen kalıntıları kullanırlar [Ç.N. "paleoiklim proxyleri" kavramını, "paleoiklim vekilleri" olarak çevirebiliriz; yani modern dünyadaki çevresel veya iklimsel parametrelerle ilişkilendirilebilen; doğrudan ölçüm yapmak yerine, dolaylı yoldan bilgi veren; jeolojik kayıtlar içinde korunan fiziksel, kimyasal ve biyolojik malzemeler].

Diatomlar [Ç.N. diyatomeler olarak da bilinir; ökaryotik bir su yosunu çeşididir], delikliler [Ç.N. su yosunu türleri] ve mercanlar gibi organizmalar iklim vekil örnekleridir. Diğer vekiller buz çekirdekleri [Ç.N. bir buz tabakasından çıkarılan çekirdek örneği], ağaç halkaları ve sedimental kayaçlar [Ç.N. diatomlar, delikliler, mikrobiyota, polenler ve sedimentin içindeki kömür ve sedimentin kendisi] olarak sayılabilir.

Eski iklimler, farklı vekil kayıtlarının kombinasyonları ile yeniden canlandırılabilir. Bu kayıtlar günümüzdeki Dünya iklimi gözlemleri ile birleştirilir ve gelecekteki iklimi öngörmenin yanı sıra, geçmişe dair sonuçları ortaya çıkarmak için bir bilgisayar modeline yerleştirilebilir.

Reklamı Kapat

Organizmalar Nasıl Vekil Olarak Kullanılır?

Delikliler olarak da bilinen foraminiferler ve diyatomeler yaygın olarak kullanılan iklim vekilleridir. Delikliler ve diyatomeler, su ve deniz ortamlarında bulunan kabuklu organizmalardır. Hem planktonik ya da su kolonunda yüzen hem de bentik [Ç.N. deniz ekosisteminde sahilden denizin en dibine kadar olan alanı kapsar] ya da diplerde yaşayan formları vardır. Foraminifer kabukları kalsiyum karbonattan (CaCO3) oluşurken, diyatome kabukları silikon dioksitten (SiO2) oluşur. Bu organizmaların kabuklarında geçmiş çevresel koşullar için kanıtlar bulunur.

Göllerden ve okyanuslardan alınan tortularda foraminifer ve diyatome kabuklarının kalıntıları bulunabilir; çünkü bu canlılar ölürken kabukları tortuya gömülür ve korunur. Bu kabukların kimyasal yapısı kabuk oluşumu sırasındaki suyun kimyasal yapısını yansıtır. Kabuklarda bulunan kararlı oksijen izotop oranları, geçmişteki su sıcaklıklarını anlamak için kullanılabilir. Bu oksijen izotopları hem atmosferde doğal olarak bulunur, hem de suda çözünür. Sıcak su, daha hafif izotoplardan daha fazla buharlaşma eğilimindedir, bu nedenle sıcak sularda gelişen kabuklar daha ağır izotoplarla zenginleştirilecektir. Geçmiş yüzey ve dip su sıcaklıklarının haritasını çıkarmak için; dünyadaki yüzlerce derin deniz çekirdeğinden, planktonik ve bentik foraminifer ve diyatome kabuklarının stabil izotoplarının ölçümleri alınmaktadır.

Araştırmacılar geçmişteki iklimi ortaya çıkarmak için ayrıca foraminifer ve diyatome nüfus dinamiklerini de kullanabilirler. Belirli bölgelerdeki türlerin kompozisyonunun yanı sıra göreceli bolluk da çevresel koşulları gösterebilir. Genellikle, sıcak hava organizmaların çoğalmasına neden olur. Ek olarak, her türün belirli bir ideal üreme koşulu olduğu için, belirli bir zamanda belirli bir bölgedeki türlerin kompozisyonu geçmiş çevresel koşulları gösterebilir.

Diğer Vekiller Nasıl Kullanılır?

Vekil verilerinin kombinasyonları genellikle geçmiş iklim kayıtlarını yeniden oluşturmak için kullanılır. Foraminifer ve diyatomelere ek olarak, genel vekiller ve bunların analitik metotları şunları içerir:

Buz Çekirdeği Kayıtları

Vostok Gölü, Antarktika, Grönland Buz Levhası Projesi ve Kuzey Grönland Buz Levhası Projesinden elde edilen derin buz çekirdekleri; sıkışmış gaz, kararlı izotop oranları ve katmanlar içinde tutulan polen için geçmiş iklimleri anlamak amacıyla analiz edilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Ağaç Halkaları

Ağacın yaşını belirlemek için sayılır. Her halkanın kalınlığı, sıcaklıktaki ve yağıştaki dalgalanmaları yorumlamak için kullanılabilir çünkü türler için en uygun koşullar daha fazla büyümeye ve dolayısıyla belirli bir yıl içinde daha kalın halkalara neden olur. Yaralar ve yanık izleri, yangın gibi geçmiş doğal olaylarını gösterebilir.

Sediment Çekirdekleri

Birçok şekilde analiz edilebilir. Sediment laminasyonları veya tabakaları, zaman içindeki sedimantasyonu (çökelme hızı), çökeltilerde sıkışmış kömür ise geçmiş yangın olaylarını belirtebilir. Her türün yaşayabileceği alt ve üst sınırların farklı olması sebebiyle, tortulardaki diyatomeler, foraminiferler, mikrobiyotalar ve polenler gibi organizma kalıntıları geçmiş iklimdeki değişiklikleri gösterebilir. Bu organizma ve polenler göl veya okyanusun dibine battıklarında tortu içine gömülebilirler. Böylece, iklim değişimleri tortu içindeki türlerin kompozisyonu tarafından anlaşılabilir.

İklim Değişimlerine Sebep Olan Nedir?

İklim değişimlerinin sebepleri karmaşıktır. İklim sistemlerini etkileyen ana faktörlerden bazıları şunlardır:

  • Güneş enerjisindeki değişimler
  • Dünya’nın yörüngesindeki değişimler
  • Kıtaların dağılımındaki değişimler
  • Atmosferdeki sera gazlarının miktarındaki değişimlerdir.
Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir.
Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir.
ResearchGate

Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir. Bu teoriye göre, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesinin şeklindeki (yörüngenin dış merkezliğindeki) değişimler (İng: “eccentricity= eksantriklik”, bir yörüngenin eksantrikliği daireden sapma miktarının ölçüsüdür), Dünya’nın eksenel eğimindeki (eksen eğikliği) değişiklikler ve Dünya'nın dönme ekseninin yönüne göre “yalpalama” eğilimi (presesyon), iklimi etkiler. Bu presesyon, gelen güneş ışıması miktarı ve dağılımında dalgalanmalara yol açar ve bu dalgalanmalar da uzun süre ölçeklerde iklimde çarpıcı değişikliklere yol açabilir. Bu “sallanma” buzul çağlarına bile neden olabilir.

Reklamı Kapat

Zaman içindeki iklim değişikliğini yorumlarken ölçeği değerlendirmek önemlidir. Genel olarak dört ana zaman ölçeği göz önünde bulundurulur:

  • Uzun vadeli: Yüz milyonlarca yıl
  • Orta vadeli: Bir milyon yıl
  • Kısa vadeli: 160 bin yıldan kısa
  • Modern dönem: Yüzlerce yıl

Zaman ölçeği, iklim değişikliği yorumlarını etkiler. İklim, hem uzun vadeli eğilimlere hem de kısa vadeli değişkenliğe sahiptir. Uzun zaman ölçeklerini değerlendirirken, buzul çağları gibi iklimdeki büyük değişimler kolaylıkla tanınabilir ve uzun vadeli verilerin incelenmesi gözlemciye iklim eğilimlerini bütünüyle değerlendirebileceği bir bakış açısı sağlar. Ortalamadan daha soğuk geçen bir kış gibi kısa vadeli değişiklikler, geçmiş 1000 yıldaki ısınma eğilimi gibi uzun vadeli örnekler içinde ortaya çıkabilir. Zaman içinde meydana gelen kısa ve uzun vadeli eğilimlerin aynı anda bir arada bulunması iklim değişikliğini çözme yeteneğimizi zorlaştırır.

Paleoklimatoloji Neden Önemlidir?

Paleoklimatoloji bilimi; geçmişteki, günümüzdeki ve gelecekteki konular için önemli bir yere sahiptir. Geçmiş iklimleri anlamak, mevcut ekosistemlerin nasıl ortaya çıktığını açıklamamıza yardımcı olur. Örneğin, iklim belirli bir alanda gelişen bitki örtüsünü genel anlamda kontrol eder. Ayrıca paleoklimatoloji, hem mevcut hem de gelecekteki iklim değişikliği senaryolarını modellemek ve tahmin etmek için kullanabileceğimiz verileri sağlar. Atmosferde artan karbondioksit miktarının iklim üzerine potansiyel etkilerini araştırmak için bilgisayar modelleri kullanılabilir.

Dünyanın iklimi kadar karmaşık bir sistemle, gelecekteki iklim değişiklikleri ve bu değişikliklerinin bitki ve hayvanların dağılışını nasıl etkileyebileceği hakkında tahminler yapabilmek bilim insanları için göz korkutucu bir görevdir. Bununla birlikte paleoiklim verileri; geçmiş iklim değişikliği oranları, bitki örtüsü ve hayvan popülasyonlarının değişime nasıl karşılık vereceği gibi önemli bilgiler sağladığı için iklim bilimciler tarafından kaynak olarak kullanılır. Bilgisayar modelleri gelecekteki farklı iklim modellerini tahmin etmek için kullanılabilir ve paleoiklim verileri bu bilgisayar modellerine dayanan faydalı bir bakış açısı sağlar.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/11/2021 00:38:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9624

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Irk
Saç
Mikrobiyoloji
Şiddet
İhtiyoloji
Yapay Zeka
Wuhan
Yıldız
Kadın
Jinekoloji
Virüsler
Yayılım
Yaşam
Süpernova
Paleontoloji
Anne
Biyolojik Antropoloji
Zehirli Mantar
Epidemik
Diş
Bilim
Yüksek
Kuyruk
Koaservat
Kanat
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et