Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?

Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?
6 dakika
1,531
Tüm Reklamları Kapat

Paleoklimatoloji, geçmiş dönemlerdeki iklim koşullarını araştıran bilim dalıdır. Eski iklimleri kendi zamanında olduğu şekliyle bizzat görmek mümkün olmadığı için, bilim insanları paleoiklimleri yorumlamak için geçmiş iklimlerden etkilenmiş olan, paleoiklim proxyleri olarak bilinen kalıntıları kullanırlar [Ç.N. "paleoiklim proxyleri" kavramını, "paleoiklim vekilleri" olarak çevirebiliriz; yani modern dünyadaki çevresel veya iklimsel parametrelerle ilişkilendirilebilen; doğrudan ölçüm yapmak yerine, dolaylı yoldan bilgi veren; jeolojik kayıtlar içinde korunan fiziksel, kimyasal ve biyolojik malzemeler].

Diatomlar [Ç.N. diyatomeler olarak da bilinir; ökaryotik bir su yosunu çeşididir], delikliler [Ç.N. su yosunu türleri] ve mercanlar gibi organizmalar iklim vekil örnekleridir. Diğer vekiller buz çekirdekleri [Ç.N. bir buz tabakasından çıkarılan çekirdek örneği], ağaç halkaları ve sedimental kayaçlar [Ç.N. diatomlar, delikliler, mikrobiyota, polenler ve sedimentin içindeki kömür ve sedimentin kendisi] olarak sayılabilir.

Eski iklimler, farklı vekil kayıtlarının kombinasyonları ile yeniden canlandırılabilir. Bu kayıtlar günümüzdeki Dünya iklimi gözlemleri ile birleştirilir ve gelecekteki iklimi öngörmenin yanı sıra, geçmişe dair sonuçları ortaya çıkarmak için bir bilgisayar modeline yerleştirilebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Organizmalar Nasıl Vekil Olarak Kullanılır?

Delikliler olarak da bilinen foraminiferler ve diyatomeler yaygın olarak kullanılan iklim vekilleridir. Delikliler ve diyatomeler, su ve deniz ortamlarında bulunan kabuklu organizmalardır. Hem planktonik ya da su kolonunda yüzen hem de bentik [Ç.N. deniz ekosisteminde sahilden denizin en dibine kadar olan alanı kapsar] ya da diplerde yaşayan formları vardır. Foraminifer kabukları kalsiyum karbonattan (CaCO3) oluşurken, diyatome kabukları silikon dioksitten (SiO2) oluşur. Bu organizmaların kabuklarında geçmiş çevresel koşullar için kanıtlar bulunur.

Göllerden ve okyanuslardan alınan tortularda foraminifer ve diyatome kabuklarının kalıntıları bulunabilir; çünkü bu canlılar ölürken kabukları tortuya gömülür ve korunur. Bu kabukların kimyasal yapısı kabuk oluşumu sırasındaki suyun kimyasal yapısını yansıtır. Kabuklarda bulunan kararlı oksijen izotop oranları, geçmişteki su sıcaklıklarını anlamak için kullanılabilir. Bu oksijen izotopları hem atmosferde doğal olarak bulunur, hem de suda çözünür. Sıcak su, daha hafif izotoplardan daha fazla buharlaşma eğilimindedir, bu nedenle sıcak sularda gelişen kabuklar daha ağır izotoplarla zenginleştirilecektir. Geçmiş yüzey ve dip su sıcaklıklarının haritasını çıkarmak için; dünyadaki yüzlerce derin deniz çekirdeğinden, planktonik ve bentik foraminifer ve diyatome kabuklarının stabil izotoplarının ölçümleri alınmaktadır.

Araştırmacılar geçmişteki iklimi ortaya çıkarmak için ayrıca foraminifer ve diyatome nüfus dinamiklerini de kullanabilirler. Belirli bölgelerdeki türlerin kompozisyonunun yanı sıra göreceli bolluk da çevresel koşulları gösterebilir. Genellikle, sıcak hava organizmaların çoğalmasına neden olur. Ek olarak, her türün belirli bir ideal üreme koşulu olduğu için, belirli bir zamanda belirli bir bölgedeki türlerin kompozisyonu geçmiş çevresel koşulları gösterebilir.

Diğer Vekiller Nasıl Kullanılır?

Vekil verilerinin kombinasyonları genellikle geçmiş iklim kayıtlarını yeniden oluşturmak için kullanılır. Foraminifer ve diyatomelere ek olarak, genel vekiller ve bunların analitik metotları şunları içerir:

Tüm Reklamları Kapat

Buz Çekirdeği Kayıtları

Vostok Gölü, Antarktika, Grönland Buz Levhası Projesi ve Kuzey Grönland Buz Levhası Projesinden elde edilen derin buz çekirdekleri; sıkışmış gaz, kararlı izotop oranları ve katmanlar içinde tutulan polen için geçmiş iklimleri anlamak amacıyla analiz edilir.

Ağaç Halkaları

Ağacın yaşını belirlemek için sayılır. Her halkanın kalınlığı, sıcaklıktaki ve yağıştaki dalgalanmaları yorumlamak için kullanılabilir çünkü türler için en uygun koşullar daha fazla büyümeye ve dolayısıyla belirli bir yıl içinde daha kalın halkalara neden olur. Yaralar ve yanık izleri, yangın gibi geçmiş doğal olaylarını gösterebilir.

Sediment Çekirdekleri

Birçok şekilde analiz edilebilir. Sediment laminasyonları veya tabakaları, zaman içindeki sedimantasyonu (çökelme hızı), çökeltilerde sıkışmış kömür ise geçmiş yangın olaylarını belirtebilir. Her türün yaşayabileceği alt ve üst sınırların farklı olması sebebiyle, tortulardaki diyatomeler, foraminiferler, mikrobiyotalar ve polenler gibi organizma kalıntıları geçmiş iklimdeki değişiklikleri gösterebilir. Bu organizma ve polenler göl veya okyanusun dibine battıklarında tortu içine gömülebilirler. Böylece, iklim değişimleri tortu içindeki türlerin kompozisyonu tarafından anlaşılabilir.

İklim Değişimlerine Sebep Olan Nedir?

İklim değişimlerinin sebepleri karmaşıktır. İklim sistemlerini etkileyen ana faktörlerden bazıları şunlardır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Güneş enerjisindeki değişimler
  • Dünya’nın yörüngesindeki değişimler
  • Kıtaların dağılımındaki değişimler
  • Atmosferdeki sera gazlarının miktarındaki değişimlerdir.
Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir.
Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir.
ResearchGate

Milankovich Teorisi, Dünya'nın yörüngesindeki değişimlerin iklimin zaman içinde değişmesine neden olduğunu belirtir. Bu teoriye göre, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesinin şeklindeki (yörüngenin dış merkezliğindeki) değişimler (İng: “eccentricity= eksantriklik”, bir yörüngenin eksantrikliği daireden sapma miktarının ölçüsüdür), Dünya’nın eksenel eğimindeki (eksen eğikliği) değişiklikler ve Dünya'nın dönme ekseninin yönüne göre “yalpalama” eğilimi (presesyon), iklimi etkiler. Bu presesyon, gelen güneş ışıması miktarı ve dağılımında dalgalanmalara yol açar ve bu dalgalanmalar da uzun süre ölçeklerde iklimde çarpıcı değişikliklere yol açabilir. Bu “sallanma” buzul çağlarına bile neden olabilir.

Zaman içindeki iklim değişikliğini yorumlarken ölçeği değerlendirmek önemlidir. Genel olarak dört ana zaman ölçeği göz önünde bulundurulur:

  • Uzun vadeli: Yüz milyonlarca yıl
  • Orta vadeli: Bir milyon yıl
  • Kısa vadeli: 160 bin yıldan kısa
  • Modern dönem: Yüzlerce yıl

Zaman ölçeği, iklim değişikliği yorumlarını etkiler. İklim, hem uzun vadeli eğilimlere hem de kısa vadeli değişkenliğe sahiptir. Uzun zaman ölçeklerini değerlendirirken, buzul çağları gibi iklimdeki büyük değişimler kolaylıkla tanınabilir ve uzun vadeli verilerin incelenmesi gözlemciye iklim eğilimlerini bütünüyle değerlendirebileceği bir bakış açısı sağlar. Ortalamadan daha soğuk geçen bir kış gibi kısa vadeli değişiklikler, geçmiş 1000 yıldaki ısınma eğilimi gibi uzun vadeli örnekler içinde ortaya çıkabilir. Zaman içinde meydana gelen kısa ve uzun vadeli eğilimlerin aynı anda bir arada bulunması iklim değişikliğini çözme yeteneğimizi zorlaştırır.

Paleoklimatoloji Neden Önemlidir?

Paleoklimatoloji bilimi; geçmişteki, günümüzdeki ve gelecekteki konular için önemli bir yere sahiptir. Geçmiş iklimleri anlamak, mevcut ekosistemlerin nasıl ortaya çıktığını açıklamamıza yardımcı olur. Örneğin, iklim belirli bir alanda gelişen bitki örtüsünü genel anlamda kontrol eder. Ayrıca paleoklimatoloji, hem mevcut hem de gelecekteki iklim değişikliği senaryolarını modellemek ve tahmin etmek için kullanabileceğimiz verileri sağlar. Atmosferde artan karbondioksit miktarının iklim üzerine potansiyel etkilerini araştırmak için bilgisayar modelleri kullanılabilir.

Dünyanın iklimi kadar karmaşık bir sistemle, gelecekteki iklim değişiklikleri ve bu değişikliklerinin bitki ve hayvanların dağılışını nasıl etkileyebileceği hakkında tahminler yapabilmek bilim insanları için göz korkutucu bir görevdir. Bununla birlikte paleoiklim verileri; geçmiş iklim değişikliği oranları, bitki örtüsü ve hayvan popülasyonlarının değişime nasıl karşılık vereceği gibi önemli bilgiler sağladığı için iklim bilimciler tarafından kaynak olarak kullanılır. Bilgisayar modelleri gelecekteki farklı iklim modellerini tahmin etmek için kullanılabilir ve paleoiklim verileri bu bilgisayar modellerine dayanan faydalı bir bakış açısı sağlar.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
18
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Tebrikler! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/04/2024 20:07:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9624

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Veri
Diş Hekimliği
Besin
Toplum
Hücreler
Bilgi
Gün
Yok Oluş
Görüş
Komplo
Görelilik
Yeşil
Nobel Ödülü
Bilimkurgu
Karanlık Madde
Aşırı
Tarım
Paleontoloji
Komplo Teorisi
Boyut
Türlerin Kökeni
Asit
Ağız Sağlığı
Gebelik
Mantık Hatası
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Bruckner, et al. Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?. (4 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 22 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9624
Bruckner, M., Çetin, B. E., Bakırcı, Ç. M. (2020, December 04). Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?. Evrim Ağacı. Retrieved April 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9624
M. Bruckner, et al. “Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Bilge Emek Çetin, Evrim Ağacı, 04 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9624.
Bruckner, Monica. Çetin, Bilge Emek. Bakırcı, Çağrı Mert. “Paleoklimatoloji Nedir? Kendi Gözlerimizle Asla Göremeyeceğimiz Geçmiş İklim Koşullarını Nasıl Anlayabiliriz?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Bilge Emek Çetin. Evrim Ağacı, December 04, 2020. https://evrimagaci.org/s/9624.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close