Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu...

Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu... PicSnapper
8 dakika
5,807

Evrim Ağacı olarak, veri yetersizliği nedeniyle bilimin henüz net bir yargıya varmakta zorlandığı konularda sadece tek bir taraftan yazılar sunarak okurlarımızı yönlendirmek istemiyoruz. Bilimsel geçerliliğe sahip, güvenilir, sağlam temelli olduğu sürece Evrim Ağacı olarak savunmadığımız görüşlere de yer vermeye çalışıyoruz. Özgür iradenin gerçekten var olup olmadığı sorunu, bu konulara güzel bir örnek... Bugüne kadar özgür irademizin muhtemelen bir yanılgı olduğu ve gerçekte var olmadığını ileri süren, gözlem ve deneylere dayanan bol miktarda makale ve yazı yayınladık. Bu yazımızdaysa karşı tarafa da söz vererek gerçekten de bir özgür irademizin olduğunu düşünmemize neden olabilecek neler olduğuna bir bakış atacağız. Çünkü bilim insanlarının giderek artan bir kısmı özgür iradenin bir illüzyon ve algı yanılgısı olduğunda hemfikir olmaya başladı gibi gözüküyorsa da, özgür iradenin evrimsel bir avantaj nedeniyle gerçekten de evrimleştiği ve gerçek bir olgu olduğunu düşünen de birçok bilim insanı halen bulunuyor. Umuyoruz ki faydalı olacaktır.

Özgür İrade Tartışması: Özgür İrademiz Var mı? Nasıl Evrimleşti?

İnsanların özgür iradeye sahip olmadığını söylemek moda haline geldi. Çoğu bilim insanı, özgür irade fikri ile fizik ve kimya yasalarının uzlaşabileceğini hayal bile edemezler. Beyin araştırmacıları, özgür iradeye yer bırakmayacak şekilde beynin sadece kimyasal ve elektriksel durumların doğrudan sonucu olarak ateşlenen sinir hücrelerinin toplamından başka bir şey olmadığını söylerler. Başka bilim insanları, insanların bilinçdışı ya da genetik yatkınlıklar gibi davranışlarının altında yatan nedenler hakkında farkındalıkları olmadığını; ve tüm davranışlarımızın bu şekilde belirlenmiş olabileceğinden hareketle bilinçli seçimlerin bir yanılsama olduğunu iddia ederler.

Tüm Reklamları Kapat

Bilim insanları genel kabulleri çürüttüklerine dair iddialarda bulunmaktan zevk alırlar (ve kariyerlerini bu şekilde ilerletirler); ve dolayısıyla özgür iradeye saldırmak ilgi çekici olur. Ancak, bazı ciddi eleştirilerin işaret ettiği gibi özgür irade karşıtı iddialar yanıltıcı olabilir ve bazen de düpedüz hatalıdır.

Özgür irade ile ilgili tartışmalar, çoğunlukla özgür iradenin tanımlanması ile ilgilidir. Özgür iradeyi reddeden çoğu uzman, özgür iradenin bilimsel olmayan tuhaf yorumuna karşı çıkarlar, örneğin özgür iradenin nedenselliği içermemesi gibi. Uzun zamandır arkadaşım ve meslektaşım olan John Bargh'ın bu konuyu bir tartışmada ifade ettiği gibi, "Özgür irade, nedensellikten muaf olmak anlamına gelir". Özgür iradenin olmadığı savunan başka bilim insanları, özgür iradeden kastedilen şeyin ruh ya da diğer doğaüstü varlıkların davranışa neden olması olduğunu belirtir ve beklendiği üzere bu açıklamaları bilimsel bulmazlar.

Tüm Reklamları Kapat

Bu iddialar çoğu insanın, dışsal baskıların yokluğunda ne yapacağına bilinçli olarak karar verme ve kendi davranışlarının sorumluluğunu kabul etme olan, özgür irade anlayışını etkilemez. Neredeyse hiç kimse, insanların karar verirken benlik kontrolü ve mantıksal akıl yürütmede bulunduklarını inkar etmez. Özgür irade fikrinin altında psikolojik gerçeklik vardır. Asıl tartışma bu gerçeğe özgür irade denilip denilemeyeceği ile çok az ilgilidir. Özgür iradeden ne kastedildiğine dair tartışmayı bir kenara bırakırsak, altında yatan gerçekliğin ne olduğunu anlamaya başlayabiliriz.

Özgür iradenin nedenselliği doğaüstü bir şekilde ihlal ettiğinde ısrar etmenin bir anlamı yok. Özgür irade de yalnızca bir neden çeşididir. Bir kişinin evlenmeye karar vermesini sağlayan nedensel süreçlerle, yokuş aşağı yuvarlanan topa, sıcak güneşin altında eriyen buza, çivileri çeken mıknatısa ya da düşüp yükselen hisse senetlerine neden olan süreçler aynı değildir. 

Farklı bilim dalları farklı neden çeşitlerini keşfederler. Fizik alanında Nobel ödüllü Phillip Anderson, yaklaşık 40 yıl önce bu durumu "Çok Olan Farklıdır" isimli kısa makalesinde gayet güzel açıklamıştır. Fizik belki de en temel bilim dalıdır, ancak merdivenin basamaklarında ilerlemeye devam edersek kimya, sonra biyoloji, sonra fizyoloji, sonra psikoloji ve sonra ekonomi ve sosyoloji yer alır; ve her bir basamakta yeni nedensellik çeşitleri büyük resme dahil olur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Anderson'un açıkladığı gibi, her bilim dalının araştırma konusu daha alttaki basamaklara tam olarak indirgenemez; ama aynı zamanda bunları da ihlal edemez. Davranışlarımız fizik kanunlarını çiğneyemez, ancak yerçekimi, sürtünme ve elektromanyetik yüklerin ötesindeki güçler tarafından etkilenir. Karbon atomları ile ilgili sayısız gerçek, hayatınızın anlamını bir kenara bırakın, hayatın kendisini dahi açıklayamaz. Farklı nedenler organizasyonun farklı basamaklarında işler. Eğer İç Savaş'ın tarihini sadece kas hareketleri ve sinir hücrelerinin ateşlenmesi ile yazacak olursanız, ortaya çıkan (çok uzun ve sıkıcı) kitap savaşın ana fikrini tamamıyla kaçırır. Özgür irade, fizik yasalarını ve hatta sinirbilimkileri ihlal etmez, ama bunların ötesindeki nedenleri gerektirir.

Özgür iradenin evrimi canlılar seçim yapmaya başladıklarında başlamıştır. Bitkiler ve hayvanlar arasındaki fark, önemli bir erken adımı gösterir. Bitkiler yer değiştirmezler, dolayısıyla nereye gideceklerine karar vermelerine yardımcı olacak beyinlere ihtiyaçları yoktur. Hayvanların ise vardır. Özgür irade, eylemlilik de denilen basit kendini kontrol süreçlerinin gelişmiş şeklidir. 

Bir sincap ağaca kıyasla çok daha karmaşıktır ve ağacın yapamadığı pek çok şeyi yapabilir. Bir köpek tarafından kovalandığında ne yöne doğru koşacağına karar vermesi gerekir. Bu seçim süreci basit olabilir, ama yine de bir seçimdir. Binlerce laboratuvar çalışması sıçanların kendilerine ödül getirecek seçimler yapmayı nasıl öğrendiklerini gösterir. Bu basit eylemlilik insanların özgür irade adını verdiği çok daha karmaşık seçimlere doğru nasıl evrimleşti?

Her yerdeki canlılar iki problemle karşılaşırlar: yaşamkalım ve üreme. Tüm türler bu temel problemlerin üstesinden gelmek zorundadır aksi halde soyları tükenir. İnsan türü bu problemleri çözmek için sıra dışı bir strateji kullanır: Kültür. İletişim kurarız, karmaşık sosyal sistemler geliştiririz, ticaretle uğraşırız, kolektif bilgi biriktiririz, devasa sosyal kurumlar yaratırız (hükümetler, hastaneler, üniversiteler, şirketler). Tüm bunlar, daha rahat ve güvenli yollardan hayatta kalmamıza ve ürememize yardım eder. Eğer yaşamkalım ve üreme başarısını biyolojik terimlerle ölçecek olursanız, bu büyük sistemlerin bizim için oldukça iyi işlediğini söyleyebiliriz.

Madem kültür bu kadar başarılı, neden diğer türler de kullanmıyorlar? Kullanamazlar, çünkü kültürün gerektirdiği içsel psikolojik yeteneklerden yoksundurlar. Atalarımız, kültürün başarılı olabilmesi için gerektiği şekilde davranabilme becerisi ile evrimleşti. Özgür irade büyük olasılıkla işte bu noktada bulunacak, yani karmaşık sosyal sistemleri oluşturabilmenin ve sürdürebilmenin tam olarak gerektirdiği şekilde insanların kendi davranışlarını kontrol edebilme yeteneğinde. 

Tüm Reklamları Kapat

Kültürel sistemlerin işlemesi için hangi psikolojik yeteneklere ihtiyaç vardır? Kültürel bir grubun üyesi olabilmek için insanların kültürel davranış kurallarını anlayabilmesi gerekir, ki buna ahlak ilkeleri ve resmi kanunlar da dahildir. İnsanlar diğerleriyle seçimleri hakkında konuşabilmeli, grup kararlarına katılabilmeli ve kendilerine verilen rolleri taşıyabilmelidirler. Pilavdan iPhone'a kadar kültürün getirileri muazzamdır, ancak sadece insanlar işbirliği yapar ve kurallara uyarlarsa bu sistem işleyebilir.

Eğer özgürlüğün hiç bir kural olmaksızın istediğini yapabilmek olduğunu düşünüyorsanız, özgür iradenin kurallara göre davranabilmek için olduğunu duymak sizi şaşırtabilir. İstediğini yapabilme kapasitesi ormanda yaşayan her hayvanın içinde vardır. Özgür irade bundan çok daha gelişmiş bir davranış biçimidir. Yani, bir canlının yeni durumlara göre kendi davranışlarını adapte etmesi, ve istediğini elde ederken toplumun karmaşık kurallarına hala uyuyor olabilmesi gerekir.

İnsanlar, dürtülerini ve arzularını bastırarak kurallar çerçevesinde kendilerini hoşnut etmenin yolunu bulmak zorundalar. Aynı zamanda da çeşitli gelecek senaryolarını kafalarında canlandırabilmelidirler ("eğer bunu yaparsam şu olur, bundan dolayı başka bir şey yapmalıyım ki başka bir sonuç elde edeyim...."); ve şu andaki davranışlarını bu gelecek tasavvurlarına göre yönlendirebilmelidirler.

Kısacası, özgür irade insanlarda evrimleşen içsel karar verme süreçleridir. İşte bu özgür irade fikrinin arkasındaki gerçekliktir: akılcı karar verme ve benlik kontrolü süreçleri. Özgür irade ya budur, bu değilse de hiçbir şey değildir. Eğer özgür iradeyi kabul ediyorsanız, bu şekilde kabul etmeniz gerekir. Eğer özgür iradeye inanmamakta ısrarcıysanız, özgür irade için kastedilen süreçler genellikle bunlardır. Her iki şekilde de bir olgu olarak özgür irade gerçektir. İnsanların yaşamını anlayabilmek için bu olgunun nasıl işlediğini anlamak çok önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Bahsedilen olgu özgür irade denilmeyi hak eder mi? Ben öyle olduğunu düşünüyorum. Felsefeciler insanlarda özgür iradenin olup olmadığını, sanki bu sorunun basitçe evet ya da hayır gibi bir cevabı varmış tartışırlar. Fakat gerçekten çok az psikolojik olgu tamamen dikotomiktir. Bunun yerine, çoğu psikolojik olgu bir boyut üzerindedir. Bazı davranışlar diğerlerine göre açıkça daha özgürdür. Daha özgür olan davranışlar bilinçli düşünme ve karar vermeyi, benlik kontrolünü, akılcı muhakemeyi, daha medeni kişisel çıkarlar peşinde koşmayı içerir.

Benlik kontrolü de bir çeşit özgürlük sayılır çünkü benlik kontrolü dürtülerimize göre hareket etmemekle başlar. Herhangi bir uyaran tepkiyi harekete geçirdiğinde basit beyinler buna göre davranır: Aç bir yaratık yiyecek peşinde koşar ve onu yer. İnsan beyninin daha yenilerde evrimleşmiş kısımları bu dürtülerin üstesinden gelebilmeye yarayan, örneğin aç olsak dahi diyette olduğumuz, vejetaryen olduğumuz ya da yiyeceği güvenilir bulmadığımız için yemeyi reddedebilmemize olanak sağlayan çok daha kapsamlı mekanizmalara sahiptir. Benlik kontrolü dürtülerimiz doğrultusunda hareket etmekten ziyade akılcıl ilkelere göre hareket etme olanağı sağlar.

Davranışlarımıza yol gösteren ahlaki ilkeler gibi soyut fikirleri kullanmak bizi, fizik ya da kimya kitaplarında bulabileceğimizden çok ötesine götürür; ve dolayısıyla bizler nedenselliğin basit şeklinin ötesine geçme anlamında özgürüz. Tekrar etmek gerekirse, fizik yasalarını çiğneyemeyiz ama fiziksel nedenselliğin ötesinde yeni nedenler ekleyerek hareket edebiliriz. Hiç bir elektron Altın Kuralı (herkese iyi davranma kuralını) anlayamaz; ve aslında çok kapsamlı bir araştırma bile bu atomun Altın Kural'a uyan ya da uymayan bir insana ait olup olmadığı hakkında bir ipucu sağlayamaz. Arz ve talebin ekonomi yasaları gerçek nedenlerdir, ancak kimyasal tepkimelere indirgenemez ve bunlarla tam olarak açıklanamazlar. Özgür iradeyi de bu şekilde anlamak, seçimler yapma olarak düşünülen popüler özgür irade anlayışı ile dünyaya dair bilimsel anlayışımızı uzlaştırma olanağı sağlar.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
10
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Slate | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2022 12:45:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3823

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Tüy
Nükleer Enerji
Elektrik
Element
Rna
Hormon
Astronot
Canlı
Bilim Felsefesi
Nükleer
İnfografik
Nörobiyoloji
Ekonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Çocuklar İçin Bilim
Kadın Sağlığı
Bilgi Felsefesi
Nöron
Transkripsiyon
Şeker
Test
Cinsellik
Atmosfer
Teknoloji
Yüzey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Helvacı, et al. Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu.... (7 Ağustos 2015). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/3823
Helvacı, E., Bakırcı, Ç. M. (2015, August 07). Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu.... Evrim Ağacı. Retrieved December 01, 2022. from https://evrimagaci.org/s/3823
E. Helvacı, et al. “Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Elif Helvacı, Evrim Ağacı, 07 Aug. 2015, https://evrimagaci.org/s/3823.
Helvacı, Elif. Bakırcı, Çağrı Mert. “Özgür İradenin Gerçekten Var ve Evrimin Bir Ürünü Olduğuna Dair Bir Savunu....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Elif Helvacı. Evrim Ağacı, August 07, 2015. https://evrimagaci.org/s/3823.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.