Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kortikobazal Sendrom: Harfleri Okuyabilen, Ama Sayıları Okuyamayan Adamın Gizemli Durumu, Bilincin Kökenlerini Ortaya Çıkarıyor!

Kortikobazal Sendrom: Harfleri Okuyabilen, Ama Sayıları Okuyamayan Adamın Gizemli Durumu, Bilincin Kökenlerini Ortaya Çıkarıyor!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Aşağıdaki videoda, adamın huzursuzluğu, sesinden belli. “Kelimelerle ifade edemiyorum”, diyor. Adamın elinde, yemek tabağı boyunda, yeşil köpükten yapılmış bir “8” şekli var. Düz tutuyorsa, karmakarışık bir şekil görüyor. Ancak 90 derece döndürünce şekil birden bire tanınır hale geliyor ve söylediğine göre, bir “maskeye” benziyor. Elindeki rakamı düz-yatay-düz-yatay diye çevirmeye başlıyor ve şekiller gözlerinin önünde bir kayboluyor bir beliriyor. Sonunda yanındaki araştırmacıya elindekini uzatıp “Bunu artık elimden al.” diyor.

Rakamın aynen kopyalanması. Bu videoda, RFS, turuncu bir 8’i aynen kopyalıyor. Öncelikle siyah çizgileri çiziyor ve sonra turuncuya boyuyor. RFS’nin solundaki tamamlanmış çizim turuncu bir 5’in kopyası. Algısına en yakın renkleri seçebilmesi için farklı renkte boya kalemleri mevcuttu.

Adı RFS olan bu kişi, nörolog Oliver Sacks’ı gururlandıracak yeni bir çalışmaya denek olmuş. RFS, kelimeleri ve harfleri rahatça okuyabiliyor. Ancak araştırmacıların geçtiğimiz 2020 Temmuz’da Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınladığı üzere, kişi rakamları hiç göremiyor - en azından bilinç seviyesinde göremiyor.[1] Onun bu hayret verici kusuru, sinirbilimcilerin beyinde bilincin nasıl oluştuğunu açıklamalarına yardımcı olabilir. “Benim anladığım,” diyor Allen Institute’da bilinç konusunda uzman sinirbilimci Christof Koch, “biliş (İng: "cognition") ile bilinç (İng: "consciousness") birbirinden ayrı bulunabilir.”

RFS’nin görsel deneyimini tanımlaması. Bu videoda, RFS (bir çocuk oyun matından kesilmiş) büyük köpükten sekizi tutuyor ve ona bakıyor. Hem ne hissettiğini hem de ne gördüğünü tasvir ediyor. Dikkat ederseniz cisme dair dokunma duyusu yerinde görünüyor ancak kişi rakamı tanıyamıyor.

Yetmişine merdiven dayamış bir jeoloji mühendisi olan RFS, Ekim 2010’da baş ağrısı, unutkanlık, titreme (tremor) ve yürümede zorluk yaşamaya başladı. Doktorlar nedenini bulamadılar - önce inme olabileceğinden şüphelendiler, sonradan keşfettiler ki kişi, beyin hücrelerini öldüren bir kortikobazal dejenerasyona sahip: Kortikobazal Sendrom.

Takiben, sayılar RFS’ye garip görünmeye başladı. Saat kadranındaki 4 rakamı ters dönebilirdi örneğin. Zamanla rakamlar dağınık, tanınamaz “arapsaçı” lekelere dönüştü; anlayacağınız, sürekli matematik kullanan biri için tam bir felaket. Bu durumdan nasibini alan, sadece işi olmadı. Fiyat etiketlerini veya hız tabelalarını da okuyamadı. Otellerde, kapısının çerçevesini keçeli kalemle işaretlemek zorundaydı.

Buna karşın hala kafadan hesap yapabiliyor ve farklı matematiksel işlemleri gerçekleştirebiliyordu. İlginç biçimde, 2’den 9’a kadar rakamlar karman çorman iken, 0 ve 1 normal görünüyordu - belki o sayılar harflere benzediği içindir, çünkü RFS harfleri okuyabiliyordu; veya belki de “yokluk” ve “teklik” gibi derin kavramlarla olan ilişkileri, beyninin o sayıları işleyebilmesini sağlıyordur. RFS, zamanla yeni bir sayı sistemi öğrendi (⌊=2, ⌈=8 gibi); işini bırakmaya da niyeti yoktu, bilgisayarını onun okuyabileceği şekilde sayıları göstermesi için ayarladı.

RFS, 2011’de Johns Hopkins Üniversitesi (JHU) bünyesindeki üç kişilik bir araştırma grubuna yönlendirildi. Michael McCloskey liderliğindeki ekibin diğer üyeleri o sırada mezun öğrenciler Teresa Schubert ve David Rothlein idi. Araştırmacılar RFS ile yaptıkları bir deneyde yeşil köpükten sekizi kullandılar. Şu anda Harvard’da bulunan Schubert; takım olarak, RFS’nin köpüğe dokunmanın onun rakamı görmesini sağlayacağını düşündüklerini söyledi, ama öyle olmadı. RFS cismin eğrilerini hissedebiliyordu ama görüntü inatla karmakarışıktı - muhtemelen, diyor Schubert, bunun nedeni beynin görme duyusuna diğer tüm duyulardan daha fazla önem vermesi. Hissettiği ile gördüğünün birbirini tutmaması RFS’yi rahatsız etti, diyor McCloskey ve devam ediyor:

Bilimsel bilgiye katkıda bulunabileceğini anlıyordu ve deneylere sabretmeyi de istiyordu; ama süreç keyifli değildi.

Deneyler, RFS’deki kusurun basit bir görsel arıza olmadığını da ortaya çıkardı. Sonuçta RFS, köpüğün 8 şeklini belirli doğrultularda kolaylıkla görebiliyordu. Görsel bir kusurdan ziyade sorun, onun yorumlama şeklindeydi: Bilinçaltı, bir sayı tespit ettiği anda, her şey sapıtıyordu.

Schubert’e göre, kişinin hala harfleri tanıyabiliyor oluşu, beynin sayıları algılamak için özelleşmiş bir parçası bulunduğu düşüncesini destekliyor. Bunun yanında, yeni şekilleri, sayıları ifade edebilmek için öğrenebilmesi ve hesaplarda kullanabilmesi, kişinin üst düzey matematiksel becerilerinin bozulmadığını gösteriyor.

EEG Sonuçları
EEG Sonuçları

Belki daha önemlisi, RFS’deki bu kusurun bilinçli farkındalığın nasıl ortaya çıktığına ışık tutabilecek olması. Bir başka deneyde araştırmacılar, kişiye içinde küçük yüz çizimleri olan büyük harfler ve rakamlar gösterdiler. İçinde küçük yüzler olan harflere baktığında RFS hem yüzü hem harfi görebildiğini ifade etti. Ayrıca bir EEG ile yapılan ölçümde (grafik A), yüz görmekle ilişkilendirilen N170 adlı karakteristik beyin dalgası tespit edildi.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kişi, içinde küçük yüzler olan rakamlara baktığında ise -harflerle olan durumun aksine- sayının oluşturduğu etki yüzü gölgede bıraktı: RFS ne yüz ne de sayı görüyordu; her şey arapsaçına dönmüştü. Yine de EEG ölçümü (grafik B) yüz görmeyle ilişkili karakteristik N170 dalgasını tespit etti. Bir şekilde beyni oradaki yüzü görüyor ve işleyebiliyordu -oldukça üst seviye bir beceri- ancak bilinçli zihni bundan habersizdi. Koch, şöyle diyor:

Bu kusur; üst seviye bilişsel işlemlerin, bilinçten ayrı olduğunu gösteriyor. Biri olmadan da öteki var olabilir.

Oxford Üniversitesinde “körgörü” (beyinlerinin görme merkezi hasarlı kişilerde bilinç seviyesine ulaşmayan görme durumu) gibi görsel farkındalık kusurlarını araştıran bir sinirbilimci olan Sara Ajina, bilim insanlarının tek kişilik çalışmalardan ne kadar öğrenebileceği konusunda genelde şüpheci olduğunu söylüyor; ama kendisi RFS ile yapılan çalışmayı, temel sayı okuyamama durumundan daha ileri gittiği, bunun yüz tanımayı ve başka üst seviye becerileri nasıl etkilediğini incelediği için övgüye layık buluyor.

Yine de Ajina, JHU’daki takımın rakamlar içine daha çok çeşit uyaran koymuş olmasını diliyor. Örneğin, büyük rakamların içinde sabit görsellerden ziyade hareket olsaydı, RFS bunu fark edebilir miydi? İnsan beyninin görme duyusuna verdiği önem göz önüne alındığında, belki de hareket, sayının neden olduğu karmaşadan kurtulup bilinç seviyesine gelebilirdi.

Maalesef, bu sorulara muhtemelen cevap bulamayacağız: RFS’nin sağlık durumu, onun yürüme ve konuşma becerisini kısıtlayacak şekilde ağırlaştı; ancak onun özel durumu ve rahatsızlık veren deneylere katlanma arzusu araştırmacılara çok şey öğretti. “Farkındalığın gerektirdiklerinin çok güzel bir gösterimi” diyor Schubert - aynı zamanda onun ne kadar kırılgan bir armağan olduğunun da hatırlatıcısı.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Korkutucu! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 10:38:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9174

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Ahlak
Ribozim
2019-Ncov
Atmosfer
Maskeler
Robot
Astrofotoğrafçılık
Yayılım
Şempanze
Astronomi
İhtiyoloji
Işık
Doğal
Hastalık Yayılımı
Bilgi Felsefesi
Balina
Evrimsel Psikoloji
Doğum
Deizm
Şempanzeler
Gen
Besin
Cansız
Hayvanlar
Hastalık Kataloğu
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Matematik bilmemek, Evren'i anlamak önünde çok büyük bir engeldir.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder