Özel Yeteneklilik (Üstün Zekalılık) Nedir? Üstün Zeka Dendiğinde Kastedilen Nedir?

Özel Yeteneklilik (Üstün Zekalılık) Nedir? Üstün Zeka Dendiğinde Kastedilen Nedir? Inc
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
6,655 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Yetenek, genel olarak zihinsel, müzikal veya sanatsal yetenek gibi sosyal, fiziksel veya zihinsel açılardan sergilenen performans olarak tanımlanır. Yetenekli olmak, doğası gereği, bireyin başarılı olması ile ilişkilendirilir. Örneğin, yüksek IQ’ya (İng: "intelligence quotient" veya "zekâ bölümü") sahip olmak ile, (alana göre farklı olmak üzere) yüksek yetenek düzeyi arasında yüksek korelasyon görülmektedir. Dolayısıyla, yüksek yetenek performansına sahip bireyler, üstün yetenekli veya üstün zekalı olarak tanımlanır.

Üstün Zeka ve Üstün Yetenek Ne Demek?

Burada bahsedilen "üstün zekâ", genel olarak, bir bireyin akranlarına kıyasla bazı zihinsel alanlarda daha üstün performans sergilemesi olarak tanımlanmaktadır. Özel olarak ise genel zihinsel yetenek, özel akademik yetenek, yaratıcı ya da üretken düşünme, liderlik, üst düzey motivasyon gibi alanlarda yüksek potansiyel veya performans olarak tanımlanır. Özel yeteneklilik, İngilizcede "gifted" ve "talented" olarak, Türkçede ise genellikle "zeka" ve "yetenek" olarak iki ayrı kavram ile nitelendirilmektedir. Yeni anlayışlar ile zekâ ve yetenek ayrı ayrı değerlendirilmek yerine "özel yetenek" şemsiyesi altında değerlendirilmektedir.

Üstün zekâ, bilişsel testlerden belirli düzeyde yüksek puanlar alan, akranlarına göre üstün bilişsel becerisi olan bireyleri ifade eder. Üstün yetenek ise, resim, sanat, müzik, akademik beceri gibi alanlarda akranlara göre üstün performansı ifade eder. Örneğin, Türkiye’de özel yeteneklilere hizmet veren Bilim ve Sanat Merkezleri'nde, (a) genel zihinsel yetenek, (b) resim ve (c) müzik olarak üç ayrı alanda tanılama yapılmaktadır.

Reklamı Kapat

IQ ve Üstün Zeka İlişkisi

Ulusal Özel Yetenekli Çocuklar Birliği'ne göre (İng: "National Association of Gifted Children"), bilişsel olarak normal dağılım eğrisinin (Gauss eğrisi veya çan eğrisi olarak bilinir) üst %10’luk diliminde değerlendirilen bireyler, "özel yetenekli" olarak kabul edilir. Bu sayı, kabul edilen zekâ teorisine veya modeline göre üst %1 veya %25 arasında değişebilmektedir. Zeka testleri, anlamlandırma, problem çözme, uzamsal düşünme, işleyen bellek gibi zihinsel becerileri ölçmektedir. Yetenek testlerinde ise, akademik beceri (örneğin üst sınıfların konularından hazırlanmış sınavları çözme), resim veya müzik alanlardaki performanslar ölçülür.

Geçmişte, örneğin Sir Francis Galton, "özel" olmayı, psikomotor beceriler ile yorumlamaktaydı. Bugün ise, Cattell-Horn-Carroll tarafından geliştirilen kuramlarda ve benzerlerinde, bilişsel becerilere vurgu 100’den fazla beceri ile temsil edilmektedir. Bu kuramlardan yola çıkan testler ile bireyin aldığı puanın, testin hazırlandığı norma göre hangi düzeyde olduğu belirlenir. Böylece IQ, özel yetenekliliğin kilit ölçüsü olarak değerlendirilmektedir. Zekanın ilk konuşulduğu zamanlarda yani, yaklaşık 100 yıl önce Alfred Binet ve Theodore Simon, 1950’lerde David Wechsler, Joy Paul Guilford, Ellis Paul Torrance, 2000’lerde ise James Kaufman gibi gibi isimlerin katkılarıyla bugün konuştuğumuz "zeka" kavramı şekillenmiştir. Zeka testinde, norma ve ölçekleme yöntemine göre değişmek üzere, genelde 130 ve üstü bölümde bulunan bireyler "üstün zekalı" olarak tanımlanır.

Çevrenin Etkisini Kabullenmek

Her ne kadar kalıtım ve çevre ilişkisinin tarihini Sir Francis Galton zamanına kadar takip etmek mümkünse de, özel yetenekteki bilişsel vurgular, yerini günümüze yaklaştıkça daha bağlamsal anlayışlara yerini bırakmıştır. Yani kalıtım kadar çevre de özel yetenekte etkin hale gelmiştir.

Geçmişte zekâ testleri özel yetenekli olarak tanılanmak için ön koşulken, bugün çevre, eğitime yapılan yatırımlar, kültürel sermayeler, yani çevresel faktörler, afektif özellikler yani bireysel özellikler göz önüne alınmaya başlamıştır. Böylece üstün zekâ tanımlanın kapsamı genişlemiştir. Böylelikle zekâ testleri, bir amaç olarak değil, üstün zekalılara yapılacak eğitsel, maddi ve manevi yatırımlara aday belirlemeye araç olarak görülmeye başlanmıştır

Sonuç

Üstün zekalı olarak tanılamada, yukarıda bahsedilen konular, araçtır. Amaç ise, bu bireylerin eğitimi ile yetenek israfının önüne geçmek ve "potansiyelin yeteneğe dönüşümü" sürecinde karşılaşılması muhtemel problemleri engellemektedir. Bugün Greta Thunberg (18) gibi genç yaştaki isimlerin, dünyanı değiştirme konusunda öne çıkmasının sebebi de üstün zekaya ve genç nesillere verilen önemin ve onlardan beklentilerin artması ile açıklanabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dünyada Robert J. Sternberg, Joseph Renzulli gibi isimler, Türkiye’de ise Ümit Davaslıgil, Uğur Sak gibi isimler, alandaki çalışmalar yürütmektedir. İstanbul Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi Üstün Zekalıların Eğitimi üzerine doktora programlarında öğrenci yetiştirmektedir.

Ülkemizde son 10 yılda, yeteneğin disiplinler arası araştırmaları büyük önem kazanmıştır. Sosyal ve pratik değeri dolayısıyla da, ailelerin konuya olan ilgileri artmıştır. Yapılan eğitsel çalışmalar ile, büyük ivme kazanılmıştır. Türkiye’de üstün zekalılar eğitimi bağlamında gelişime açık bir profil görülmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 09:25:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11070

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Böcek Bilimi
İspat
Lgbt
İlaç
Vücut
Genler
Coronavirus
Kan Hastalıkları
Elektrik
Mit
Bitki
Komplo Teorisi
Obezite
Kuşlar
Maskeler
Öğrenme
Evren
Botanik
Sağlık Bakanlığı
Enerji
Zooloji
Galaksi
Sosyal Medya
Toprak
Kedi
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın