Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır?

Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır? NetDoctor
9 dakika
712
  • Oyun Teorisi
  • Askeri Strateji ve Taktikler
Podcast
11:57
Bionluk Logo sponsorluğunda seslendirildi.
16
  • İndir

Oyun Teorisi alanında yapılan çalışmalar, sadece taraflar arasında rekabetin değil, uygun koşulların oluşması durumunda işbirliğinin de faydalı bir strateji olabildiğini göstermiştir. Bu işbirliği, tek seferlik oyunlarda gerçekleşebileceği gibi, tekrarlanan oyunlarda da ortaya çıkabilir.

Ancak oyunculardan birinin hâlihazırda girilmiş bir işbirliğinden cayması, diğer oyuncunun cezalandırma stratejilerini masaya yatırmasıyla sonuçlanır. Bu makalede, söz konusu stratejilerin neler olduğu açıklanmaya çalışılmış, ve aynı stratejilerin nasıl uygulanacağı örnek olay yöntemi ile gösterilmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Oyunların Sınıflandırılması

Cezalandırma stratejilerini işlemeye başlamadan önce, literatürde oyunların sınıflandırılması ile ilgili iki bilgiyi paylaşmak gerekmektedir:

  • Oyunlar rekabet durumlarına göre temelde "rekabetçi" ve "işbirlikçi" olarak sınıflandırılırlar.
  • Tekrar durumlarına göre ise "tek seferlik" (veya "sahnelik") ve "tekrarlanan" oyunlar olarak sınıflara ayrılırlar.

Her bir sınıflandırma kendi içinde alt dallara ayrılabilecek olsa da bu çalışmanın özelinde bu temel ayrımı bilmek yeterli olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Oyunlarda İşbirliği ve Rekabet

İşbirlikçi oyun (İng: "cooperative game"), tarafların oyun içinde rekabet etmektense aynı seçenekte birleşmelerinin daha çok getiri getirdiği durumları betimleyen bir kavramdır.

Bu tür oyunları inceleyen bir alt dal olarak İşbirlikçi Teori, bu oyuncuların aralarında bir anlaşma planı oluşturmalarını ve bunun sonucunda oluşacak kazançları nasıl dağıtacaklarını inceler.[1] Bunun yanında her bir oyuncunu koalisyona hangi katkıları sağlayacağı da masaya yatırılmalıdır.

Oyunun teorik altyapısı ilk defa John Nash tarafından, iki oyuncu için oluşturulmuştur. Nash, ilgili makalesinde işbirliği kavramını "iki kişinin ortak bir karar üzerinde uzlaşması ve bu kararın uygulanabilir olması" olarak açıklar.[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tarafların işbirliği içinde olmasının bir çok sebebi olabilir. Bunlar arasında:

  • Sinerjiden faydalanma,
  • Rekabeti azaltma veya önleme

gibi motivasyonlardan söz etmek mümkündür. Hangi motivasyona dayanırsa dayansın, oyunu işbirlikçi yapan şu üç faktörden bahsetmek gerekir:

  • Taraflar arasında bir müzakere (İng: "negotiation") olmalıdır.
  • Bu müzakere sonucunda bir ortak karara varılmış olmalıdır.
  • Bu karar uygulanabilir (İng: "enforceable") olmalıdır.

Bu faktörler, işbirliği kararının verildiği aşamaları temsil eder. Bununla beraber esas mesele daima uygulanabilirlik olacaktır.[5]

İşbirliği, evrimsel sürecin de önemli sonuçlarından biridir. Diğer canlı türlerinde de kısıtlı olarak işbirliğine rastlansa da, insanda bu spektrum çok daha geniştir. Ve diğer canlılardan farklı olarak insanlar akrabalar dışında da işbirliği yaparlar.[3] Dolayısı ile işbirliği kavramını, tıpkı rekabet gibi bilimsel olarak gayet beklendik bir davranış olarak görmek gerekir.

Oyunlarda Tekrar

Bir oyun bir seferde oynanıp bitmiyorsa burada tekrardan söz etmek gerekir. Eğer tekrar sayısı sonlu ise "Sonlu Tekrarlı Oyun" (İng: "Finite Repated Game), aksi durumda ise "Sonsuz Tekrarlı Oyun" (İng: "Infinite Repated Game") adını alır.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Herhangi bir tekrarlı oyun seti rekabetçi veya işbirlikçi olabilir. Her iki durumda da oyunların çözümü kendi doğalarına göre yapılır.

Eğer oyun işbirlikçi ise, oyun üzerinde varılan koalisyon, bu sefer her bir tekrar için genişletilerek oluşturulmalıdır. Hatta taraflar eğer işbirliğinden çıkacaklarsa bunun kaçıncı oyunda olacağı da önceden kararlaştırılmış olmalıdır.

Bir oyunda cezalandırmadan söz edeceksek oyunun en az 2 kere oynanması, yani tekrarlanan türde olması şarttır. Çünkü taraflardan birinin, diğerinin anlaşmaya uymadığını herhangi bir turda görmesi gerekir.

Cezalandırma Stratejileri

Literatürde temelde iki tane ana stratejinin olduğunu görmekteyiz. Bunlar:

Tüm Reklamları Kapat

  • Grim Trigger ("Acımasız Tetikçi")
  • Tit For Tat ("Kısasa Kısas")

olarak adlandırılmaktadır.

Grim Trigger Stratejisi

Bu kavram dilimize "Acımasız Tetikçi" olarak çevrilebilir. Herhangi bir tekrarlanan oyunda oyuncularla ilgili şu durumları biliyor olalım:

  • Oyuncuların önünde Y ve Z stratejileri mevcuttur.
  • Oyuncular daima ve beraberce Y'yi seçecekleri konusunda anlaşmaya varmışlardır.
  • Herhangi bir tekrarda oyunculardan biri anlaşmaya aykırı olarak Z'yi seçmiştir.

İşte bu durumdan itibaren diğer oyuncu, her elde, daima Z'yi seçecektir.[6]

Bunun bir cezalandırma olarak kategorize edilmesinin nedeni, tarafların üzerinde uzlaştıkları Y'nin aslında oyundaki en ideal getiriye sahip olmasıdır. Bu durumda işbirliğinini bozan oyuncu, ilerideki turlarda hangi stratejiyi seçerse seçsin, ikisinin de Y'yi seçtiği durumdaki kazancı elde edemeyecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dedektif Vardayok Ne Var Ne Yok!

Wickson Vardayok dünyanın hem en sıra dışı hem de en sıradan dedektifi! Onun olağanüstü özelliği, hiçbir özelliğinin olmaması. O kadar normal ki kimse onu fark etmiyor. Mesela sağınıza mı baktınız, o hep biraz daha sağda
kalıp görünmüyor.
Bir dedektif görünmez olmaktan başka ne ister!

Bütün derdi kafasındaki tek tel saça iyi bakmak olan Başkomiser Fellikke (saç telinin de ismi var: Filippo), elindeki en karmaşık vakayı her zamanki gibi Vardayok’a verdi. Şimdi, şehrin bütün bulutlarını yutan bir makineden, saat 5’in çalınmasına, sadece hikâyeyle çalışan bir arabadan, dünyanın öbür ucuna serçe parmağı üzerinde gidebilen bir çiftçiye kadar bir sürü akılalmaz mesele, dünyanın en tuhaf dedektifi Vardayok’u bekliyor.

Hazırsanız, macera başlıyor!

Luca Doninelli, İtalya’nın çocuk kitapları alanındaki en önemli ödüllerinden Strega’yı kazanan ve pek çok dile çevrilen bu kitaptaki kimi tuhaflıkları çocuklarla birlikte uydurmuş. Üstüne de bolca mizah serperek bize sunmuş. Şimdiden afiyet olsun.

PREMIO STREGA ÖDÜLÜ
GIOVANNI ARPINO ÖDÜLÜ
WHITE RAVENS SEÇKİSİ

Devamını Göster
₺60.00
Dedektif Vardayok Ne Var Ne Yok!

Resim 1: Y üzerindeki işbirliğinin iki tarafa da en yüksek getiriyi verdiği senaryo.
Resim 1: Y üzerindeki işbirliğinin iki tarafa da en yüksek getiriyi verdiği senaryo.

Bu aşamadan sonra işbirliğini bozan taraf :

  • Ya rakibi ile Z'de uzlaşacak ve daha az bir ortak kazançla yetinecek,
  • Veya Y oynayacak, bu durumda kazancı daha da düşecektir.

Bu durumda, rasyonel karar, en azından o noktadan sonrası için Z'de uzlaşmak olacaktır.

Grim Trigger stratejisinin önemli bir zaafı, cezayı kesen tarafın, rakiple beraber kendini de bir miktar cezalandırmakta inat ediyor olmasıdır. Tabiri yerindeyse masaya daima bir miktar para bırakılır.[7]

Bununla beraber, eğer cezalandıran oyuncu, diğer oyuncunun kaynaklarının bir noktada tükeneceği, hatta belki oyundan çekileceği, kendisinin ise -daha az getiriye rağmen- ayakta kalabileceğini öngörüyorsa, oyun sürdüğü sürece inadını devam ettirecektir.

Tit For Tat Stratejisi

Bu kavramı dilimize "göze göz, dişe diş" veya kısaca "kısasa kısas" şeklinde çevirmek mümkündür. Taraflardan biri işbirliğini bozduğunda, cezalandıran taraf her bir elde rakibinin bir önceki turdaki stratejisini taklit eder.

Bu stratejide işbirliğini bozan tarafın bir önceki hamlesi işbirliğine dönüş (önceki örneğimizdeki Y stratejisi) ve cezalandırıcı da bunu taklit ettiyse iki olası durum söz konusu olur:

  • Ya bozucu taraf yine Z'yi seçer ve oyunun kısır döngüsü devam eder.
  • Ya da bozucu taraf Y'yi seçer ve böylece taraflar ideal kombinasyonda tekrar buluşmuş olurlar.

İşte Tit For Tat'in en büyük avantajı oyunculara doğru noktada buluşma esnekliği tanıyor olmasıdır. Bu yönüyle hatadan dönmeyi affeden bir tarafı mevcuttur.[8]

Eğer cezalandırıcı karşı tarafın bir noktada aklını başına toplayacağını hesaplıyor ise bu stratejiyi kullanmayı tercih edecektir.

Cezalandırma Stratejilerine Örnekler

Literatürde yukarıdaki şekilde verilen cezalandırma türleri ile ilgili "Örnek Olay Yöntemi" kullanılarak, işbirliğinin bozulması durumunda her iki yöntemin de nasıl sonuçlanabileceği gösterilmeye çalışılacaktır.

Senaryo ve Bağlam

Senaryomuzda Oyuncular kümesi "PP", stratejiler kümesi "SS", Çıktılar Kümesi ise "OO" olarak tanımlanmıştır. Oyunumuz Ali ve Ayşe isimli bir çiftin, hafta sonu tatilleri için hangi eylemleri yapacakları, ve bunun karşılığı ne kadar keyif alacakları üzerine kurgulanmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Buna göre:

  • P={Ali, Ayşe}
  • S={Yürüyüş, Konser}
  • O={8,5,3,2}

Çıktılar (OO), oyuncuların SS kümesindeki eylemlerden aldıkları zevkin karşılığı olan, temsili kazanç puanlarıdır. Bu durumda:

  • Ali ve Ayşe beraber yürürlerse, 3'er puanlık kazanç elde edecekler.
  • Beraber konsere giderlerse, her ikisi de bundan büyük keyif aldıklarından çıktıları 8'er puan olacaktır.
  • Ali yürüyüşe çıkar, Ayşe konsere giderse kazançları sırası ile 3 ve 2 olacaktır.
  • Ayşe yürür ve Ali tek başına konsere giderse kazançlar sırası ile 2 ve 3 olacaktır.

Ali ve Ayşe kendi aralarında müzakere etmiş ve hafta sonları konsere gitmenin en doğrusu olacağı konusunda fikir birliğine varmışlardır. Bu anlaşma sonucu her hangi bir hafta sonu eyleminde oyunun son durumu şu şekilde olacaktır.

Resim 2: Tarafların karşılıklı hamlelerinin kazanç matrisi. Turunu kutu, konsere gitmek üzere vardıkları işbirliğini temsil eder.
Resim 2: Tarafların karşılıklı hamlelerinin kazanç matrisi. Turunu kutu, konsere gitmek üzere vardıkları işbirliğini temsil eder.

İşbirliğinden Cayma

İlk hafta sonu oyuncular tam da sözleştikleri gibi konsere giderler. İkinci hafta ise Ali Ayşe'yi ekmiş ve tek başına yürüyüş yapmayı tercih etmiştir. (Bu tür senaryolarda Ali'nin bu tercihi neden yaptığının bir önemi yoktur)

Tüm Reklamları Kapat

Bu durumda oyunun çıktısı Ali = 3 ve Ayşe = 2 kazanç puanı şeklinde gerçekleşmiştir. Bu durumu O2={3,2} şeklinde gösterebiliriz. O harfinin tabanındaki 2 rakamı, kaçıncı oyunun oynandığını göstermektedir.

Resim 3: Ali'nin 2. oyunda iişbirliğini bozduğu (caydığı) senaryo. Bir sonradan itibaren Ayşe cezalandırma hamlelerine başlayacaktır.
Resim 3: Ali'nin 2. oyunda iişbirliğini bozduğu (caydığı) senaryo. Bir sonradan itibaren Ayşe cezalandırma hamlelerine başlayacaktır.

Bu noktadan sonra işbirliği bozulacağı için, Ayşe, Ali ile herhangi bir müzakere yapmak zorunda hissetmeden kendi bağımsız hamlelerini yapacaktır.

Grim Trigger Uygulaması

Ayşe, 3. hafta sonundan itibaren artık daima yürüyüş seçeneğinde sabitlenecektir. Herhangi bir turda bu durumun iki olası sonucu olur.

  • Ali de eğer Ayşe ile yürüyüşe gelirse 5 puana razı olmuş olur.
  • Eğer Ali Ayşe ile bir arada olmak istemez ve konsere gitme seçeneğinde sabitlenirse de daima 2 puana razı olmak zorundadır.

Görüldüğü gibi Ali ile Ayşe'nin bir daha en ideal senaryoda buluşma şansı ortadan kalkmıştır. Ancak Ali rasyonel bir oyuncu ise en azından yürüyüş seçeneğini tercih edecek, ve 2 puanlık zevk yerine 5 puanlık zevke razı gelecektir. Böylece "kötünün iyisi" dengesi oluşmuş olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Resim 4: Ayşe artık Yürüyüş seçeneğinde inatçı olacaktır. Bu durumda Ali için en iyisi aynı seçeneğe razı gelmek.
Resim 4: Ayşe artık Yürüyüş seçeneğinde inatçı olacaktır. Bu durumda Ali için en iyisi aynı seçeneğe razı gelmek.

Tit For Tat Uygulaması

Ali 2. hafta yürüyüşü tercih etitğinden, 3. haftaya geldiğimizde Ayşe Ali'yi taklit edecek ve ondan bağımsız (ve de habersiz) olarak yürüyüşü tercih edecektir. Bu durumda Ali iki farklı yola gidebilir:

  • Eğer o da yürüyüşü tercih ederse kötünün iyisi seçeneğinde buluşurlar. Her ikisi de 5'er puan alacaktır.
  • Yok tek başına konsere giderse 2 puana razı olacaktır.

Burada sanki istenen durum Ali'nin en azından 5 puan alacak hamleyi yapması gibi görünmektedir. Ancak durum bundan bir miktar farklıdır. Şöyle ki:

  • Bir an için Ali'nin konsere gittiğini varsayalım. 4. haftada Ayşe, bu stratejinin doğası gereği konseri tercih edecektir. Bu durumda Ali'nin de yürüyüş yerine konseri tercih etmesi, yani ideal noktada buluşulması ihtimali %50'dir.
  • Oysa Ali rasyonel bir tercihle yürüyüşü tercih etseydi bu durumda s(Ali,Ayşe)={konser,konser} senaryosunun gerçekleşme ihtimali %0 olurdu. Çünkü 4. hafta s(Ayşe)={yürüyüş} olacaktı.

Bu stratejinin literatüre getirdiği en önemli yenilik, bazen rasyonel görünmeyen tercihlerin, uzun vadede oyunu dengeye getirme imkanı tanıdığıdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Bu çalışmada İşbirlikçi oyunlarda cezalandırma kavramı üzerinde durulmuştur. Cezalandırma kavramı ile ilgili aşağıdaki hususların dikkate alınmasında fayda görülmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Eğer bir işbirliğinden bahsedilecek ise, tarafların her biri, karşısındakinin niyetlerini net olarak biliyor olmalıdır. İşbirliği oyunları müzakere ve bağdaşma temelli oyunlardır.

Bazı durumlarda işbirliğinin mevcudiyeti bizzat regülasyonlar tarafından engellenir. Özellikle iktisadi yapıların bir araya gelerek kartel, tröst ve benzeri yapıları oluşturmaları, veya bir ihalede işbirliğine gitmeleri bizzat kanun koyucu tarafından engellenir. Bu tür senaryolarda işbirliği asla gerçekleşmeyeceği için bir cezalandırmadan da söz edilemez.

Herhangi bir turdan itibaren işbirliği bozulduğunda, cezalandırmayı gerçekleştirecek oyunu için karşı tarafla iletişim ve müzakere içinde bulunma zorunluluğu ortadan kalkar. Ve hatta bu tür oyunlarda aslında beklenen durum budur. Eğer taraflar tekrar müzakere ediyorlarsa ve bir anlaşmaya varılmışsa, zaten cezalandırma söz konusu olmayacak demektir.

Eğer işbirliğini bozan taraf da Oyun Teorisi konusunda bilgiye sahip ise, Tit For Tat stratejisinde ideal noktaya ulaşmak kısa sürecektir. Çünkü işbirliğini bozduktan sonraki ilk turda uzlaşılan stratejide karar kılacak, cezalandırıcı bir tür sonra aynı hamleyi taklit ettiğinde tekrar uzlaşılan hamleyi yapacaktır.

Tekrar oyunlarda öğrenme denilen kavram, her oyunda beklenen kazancın değerinin düşebileceğini bize göstermektedir. Bununla beraber yazının odağını dağıtmamak adına hazırlanan senaryoda her turda aynı çıktıların alındığı varsayılmıştır.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
21
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Korkutucu! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/12/2022 07:02:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12517

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Doğa Yasası
Sosyal
Müzik
Sahte
Cinsiyet
Yanlış
Biyokimya
Wuhan Koronavirüsü
Astronomi
Evrimsel Biyoloji
Çeşitlilik
Manyetik
Su Ayısı
Karanlık Madde
Obezite
Kimya Tarihi
Lgbt
Tedavi
Avcı
Göğüs Hastalığı
Doğru
Savunma
Önlem
Nasa
Atmosfer
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Barış, et al. Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır?. (6 Ekim 2022). Alındığı Tarih: 7 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/12517
Barış, B., Bakırcı, Ç. M. (2022, October 06). Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır?. Evrim Ağacı. Retrieved December 07, 2022. from https://evrimagaci.org/s/12517
B. Barış, et al. “Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 06 Oct. 2022, https://evrimagaci.org/s/12517.
Barış, Barış. Bakırcı, Çağrı Mert. “Oyunlarda Cezalandırma Stratejileri: İşbirliğini Bozanlara Yönelik "Kısasa Kısas" ve "Acımasız Tetikçi" Stratejileri Nasıl Çalışır?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 06, 2022. https://evrimagaci.org/s/12517.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.