Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Oy Birliği Paradoksu: Çok Fazla Kanıt ve Güçlü Oy Birliği, Gerçeğe Ulaştığımız Anlamına Gelmeyebilir!

Oy Birliği Paradoksu: Çok Fazla Kanıt ve Güçlü Oy Birliği, Gerçeğe Ulaştığımız Anlamına Gelmeyebilir! Aging Capriciously
8 dakika
6,551
  • Olasılık Teorisi
  • Hukuk Felsefesi

Antik Yahudi kanunlarına göre mahkemede bir şüpheli, bütün yargıçlar tarafından mutlak bir oy birliği ile suçlu bulunursa, şüpheli beraat ettirilirdi. Bu düşünce ilk etapta mantığa aykırı gibi gelebilir. Ama o dönemin yasa koyucuları, yargı sürecinde mutlak oy birliği ile varılan anlaşmalarda sistemik bir önyargının var olabileceğini fark etmişti. Bu hatanın doğası ve mutlak oy birliğinin neden hataya işaret edilebileceği o dönemlerde tam olarak anlaşılamamıştı.

The Proceedings of The Royal Society A’de yayımlanan bir makalede, Avustralya ve Fransa’dan bir araştırmacılar grubu oy birliği paradoksu dedikleri bu fikri incelediler. Avustralya'daki Adelaide Üniversitesi'nden fizikçi ve elektronik mühendisi Derek Abbott şöyle diyor:

Bu Reklamı Kapat

Birbiriyle ilişkili olmayan çok sayıda şahit, oy birliğiyle bir şüphelinin suçlu olduğu yönünde fikir beyan ederse, hepsinin aynı anda hatalı olamayacağını varsayarız. Oy birliğinin, genellikle güvenli olduğu farz edilir. Ancak, bu şuna dönüşüyor: Çok sayıda kişiden hepsinin aynı anda, aynı konuda uzlaşma olasılığı zayıftır; bu yüzden oy birliğine olan güvenimiz de asılsızdır. Bu ‘oy birliği paradoksu’ gösteriyor ki, aslında emin olduğumuzu sandığımız durumlarda genellikle emin olmaktan çok uzağız.

Mümkün Olmayan Anlaşma

Araştırmacılar, paradoksu günümüzde polisin şüphelileri sıraya dizmesi sonrası şahitlerin şüpheliyi belirlemeye çalıştığı durumu incelediler. Araştırmacılar, bir grubun oy birliğine erişme oranı arttıkça, onların hatasız olma olasılığı, rastgele bir tahminden daha iyi olmayan bir noktaya dek düştüğünü gösterdiler.

Polisin sıraya dizdiği kişilerin tespit edildiği durumlardaki sistemik hata, her çeşit önyargıdan kaynaklanabilir: sıraya dizilenlerin şahitlere nasıl sunulduğu ya da şahitlerin sahip oldukları kişisel önyargılar gibi... Araştırmacılar çok küçük bir önyargının bile, nihai sonuç üzerinde çok büyük etkiye sahip olabileceğini gösterdi. Özellikle de, polislerin kullandığı şüpheli sıralarının sadece %1'i bile belli bir şüpheliye karşı önyargıya sahipse, oy birliğiyle tespit edilen 3 şüpheliden sonra doğru bilme olasılığı düşer. Beklenenin aksine, şahitlerden biri farklı bir şüpheliyi belirlediyse, diğer şahitlerin gerçekte doğru olma olasılığı artar.  

Bu Reklamı Kapat

Bunun neden böyle olduğu ve ardında yatan matematiksel nedeni Bayes Analizini (İng: "Bayesian Analysis") kullanılarak tespit edebiliriz. Bu yöntemi, hileli bir madeni paraya bakarak anlayabiliriz. Hileli bir madeni para her seferinde %50 değil de, %55 ihtimalle tura gelecek şekilde tasarlanırsa, yeteri kadar yazı tura denemesi yapıp sonuçları not ederseniz, bir süre sonra turadan çok yazı geldiğini tespit edebilirsiniz. Bu durum, ikili bir sistemdeki o veya bu olasılığın gelme ihtimali yasasının değiştiği anlamına gelmez. Daha ziyade, elinizdeki spesifik sistemin bu ikili olasılık yasasını takip etmediği (başarısız olduğu) anlamına gelir. Benzer bir şekilde, kalabalık bir şahit grubunun aynı fikirde olacak biçimde toplanma olasılığı öylesine düşüktür ki, olasılık yasalarına göre, elimizde böyle bir sistem varsa, ona güvenmemeliyiz.

Araştırmacılar, bu paradoksun düşündüğümüzden daha sık ortaya çıktığını söylüyor. Oy birliğiyle verilmiş büyük anlaşmalar belli durumlarda elbette iyi bir şey olabilir. Ancak bunun olabilmesi için sıfır veya sıfıra yakın bir önyargının bulunduğu bir sistem yaratılmalıdır. Abbott, şahitlerin bir dizi muz içerisinden bir elmayı tanıması gerektiği bir örnekten söz ediyor. Bu, çok kolaydır; hata yapmak neredeyse imkânsızdır ve bu nedenle oy birliğiyle verilmiş büyük anlaşmalar çok büyük ihtimalle güvenilirdir.

Diğer bir yandan, şüphelilerden oluşan bir sıra içindeki suçluyu tespit etmek, muzlardan oluşan bir sıra içindeki elmadan çok daha karmaşıktır. Suçlu simülasyonlarıyla yapılan ve şahitlerin faili sadece kısa süreliğine bir suç sahnesinden kaçarken gördüğü durumlardaki deneylerde, şahitlerin hatalı tespit olasılığı %48 dolaylarındadır. Bu gibi durumlarda, oy birliğiyle verilmiş büyük bir uzlaşma bulmak neredeyse imkansızdır. Ancak, şahitlerin her biri, ayrı ayrı, farklı failler tarafından tam bir ay boyunca silah zoruyla rehine olarak tutulmuş olduğu bir durumda, yanlış anlaşılma oranı %48'den çok daha az olurdu. Hata oranı, muzlardan oluşan bir sıradaki elmayı tespit etme girişimindekine çok daha yakın olurdu. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yaygın Kullanımlar

Oy birliği paradoksunun hukuksal alanlar dışında da pek çok başka uygulama alanı var. Önemli bir tanesi, araştırmacıların da makalelerinde söz ettiği kriptografi sahası. Verilerimiz, genellikle kötü niyetli tarafın bize sunduğu devasa bir sayının asal sayı mı veya bileşik sayı mı olduğu gibi bir yönteme başvurularak şifrelenir. Bunu yapmanın diğer bir yolu, bir bileşik sayının aslında bir asal sayı olduğunu sanma hatasına düşme olasılığı aşırı küçük bir değer alana kadar (örneğin 2-128 olasılığı kabul edilebilirdir) Robin-Miller denilen olasılıkçı bir testi tekrar etmektir.

Bu durumda oluşabilen sistemik hata, bilgisayar hatasıdır. Çoğu insan, serseri bir kozmik ışının ufak bir fiske vurarak testin bileşik sayıyı asal sayı olarak kabul etmesine neden olacağını asla düşünmez. En nihayetinde, böyle bir olayın gerçekleşme olasılığı oldukça düşüktür: her ay yaklaşık 10-13. Ancak önemli olan bunun 2-128 den büyük olmasıdır. Bu yüzden bir kozmik ışının bilgisayarımıza etki etme ihtimali ve bundan doğan hata payı çok düşük bile olsa, ulaşmak istediğimiz güvenlik seviyesine erişme ihtimalimize hükmeder. Dolayısıyla, kriptografi protokolü gerçekte olduğundan daha güvenilir görünebilir. Çünkü test sonuçlarının mümkün olandan çok daha yüksek bir seviyede güvenliymiş gibi gözükmesi, aslında büyük ihtimalle bilgisayarda bir hata olduğuna işaret eder. Gerçekten istenilen seviyede güvenliği gerçekleştirmek için, araştırmacılar ‘saklı’ hataların mümkün olduğunca sıfıra indirilmesini öneriyorlar.

Oy birliği paradoksu sağduyulara aykırı olabilir; ama araştırmacılar, eldeki sisteme dair bilgilerimiz eksiksiz olduğunda, bu paradoksun son derece mantıklı olduğunu söylüyorlar. Abbott şöyle diyor:

Çoğu "paradoksta" olduğu gibi: Sağduyularımız kötü olmasa bile, sağduyularımız kötü bilgilere sahip olabilir. Bu durumlarda hayret ederiz; çünkü genellikle şahitler tarafından yapılan teşhis oranlarının gerçekte ne kadar zayıf olduğunu veya bilgisayardaki bitlerdeki hata oranlarının konu kriptografiye geldiğinde ne kadar önemli olduğunu bilmeyiz.

Araştırmacılar, oy birliği paradoksunun Duhem-Quine Hipotezi ile ilişkili olduğunu da vurgulamaktalar. Bu hipotez, bilimsel hipotezleri diğer tüm koşullardan izole ederek test etmenin mümkün olmadığını söyler. Bunun yerine hipotezler, her zaman bir grup olarak test edilir. Örneğin, bir deney sadece spesifik ve tek bir olguyu değil; aynı zamanda deneysel araçların fonksiyonlarının doğruluğunu da test eder. Oy birliği paradoksunda, başarısız olan yöntem "ikincil (yardımcı) hipotezler"dir (İng: "auxiliary hypotheses") ve bu durum, asıl sonuçlardaki güvenilirliği düşürür. 

Daha Fazla Örnek

Oy birliği paradoksunun ortaya çıktığı diğer alanlar çok sayıda ve çeşitlidir. Abbott, bunları şöyle tanımlıyor.

Bu Reklamı Kapat

Volkswagen Emisyon Skandalı

Volkswagen skandalı buna güzel bir örnektir. Şirket, bir motoru emisyon testi sırasında dizel yakıt emisyonunu azaltacak bir yöntemle çalıştırmak için hile ile bir bilgisayar mikro devresi programladı. Ancak aslında emisyon, araba yolda çalıştığında standardı karşılayamadı. Düşük emisyon çok fazla tutarlıydı ve ‘doğru olmak için fazla iyiydi’. Volkswagen dışındaki bir emisyon takımı, araba yeni ya da 5 yıllık olsa da neredeyse aynı seviyede emisyon bulunca sonunda şüphelendi. Tutarlılığın sistemik önyargıya ihanet etmesinin nedeni, hain bir bilgisayar mikro devresiydi!

Aynı Kadın, Avrupa'da Kaç Suç İşledi?

Baskın kanıtın ‘doğru olmak için fazla iyi’ olduğu ünlü bir olay 1993-2008 periyodunda ortaya çıktı. Avrupa polisi, aynı kadına ait DNA’yı Fransa’da, Almanya’da, Avusturya’daki yaklaşık 15 suç mahalinde buldu. Bu gizemli katile Heilbronn hayaleti lakabı takıldı ve polis onu asla bulamadı. DNA kanıtı tutarlı ve baskındı; ancak hatalıydı. Sistemik önyargı olduğu anlaşıldı. DNA örneklerini toplamak için kullanılan pamuklu çubuk, fabrikada pamuklu çubuğu üreten aynı kadın tarafından kirletilmişti!

Mutlak Oy Birliğiyle Kazanılan Seçimler?!

Bir hükümet bir seçimi kazanırsa, partinin genellikle nispeten küçük bir farkla kazanmasından yakınılır. Favorimiz olan siyasal partinin genellikle oy birliğiyle kazanmasını dileriz. Ancak bu olacak olursa, hileli oylarla kazanıldığından ve sistemik bir hatadan şüphe ederiz. Bir şehir efsanesi, Putin'in oyların %140’ını kazandığını söyler. Eğer doğruysa, bu durumda demokrasi başarısız olmuştur. Kıssadan hisse şudur: Sağlıklı bir demokraside, bir parti küçük bir pay kazandığında, karşı seçmenlere ‘aptal’ demek yerine, karşı seçmenlerin demokrasinin bütünlüğünü korundukları gerçeğini kutlamalıyız. 

Bilimde Deneyler ve Teoriler

Bilimde, teori ve deney bir arada ve birbirlerini destekleyicidir. Her deneyde her zaman ‘sinyal gürültüsü’ vardır ve bu yüzden orada burada birkaç hata olmasını bekleriz. Bilim tarihinde sonuçları ‘doğru olmak için fazla iyi’ olan bazı ünlü deneyler vardır. Bunun pek çok örneği vardır. En ünlüleri, elektrondaki yükü belirlemek için gerçekleştirilen Millikan yağ damlası deneyi ve Mendel’in bitki soyu deneyidir. Sonuçlar fazla açıksa ve beklenilen gürültü ve aykırılıkları içermezse, keyfi olarak sonuçları seçen ve sadece onları duyuran bir araştırmacı tarafından deney düzeneğine dahil edilen bir doğrulama önyargısından şüphe etmek gerekir. 

Bu Reklamı Kapat

Muhalefet İyidir!

Pek çok komite toplantısında ve günümüzün büyük organizasyonlarında, kararların oy birliğiyle verilmiş olması gerektiğine yönelik bir moda vardır. Örneğin, iş başvurularını kategorize eden ya da temel performans göstergelerini değerlendiren bir komite, genellikle odadaki herkes anlaşıncaya kadar toplantılara devam eder. Bir ya da iki üye anlaşmazlıktaysa, komitenin geri kalanında ilerlemeden önce onları yenmek için bir eğilim vardır. Analizimizdeki bir kıssadan hisse şudur: Muhalefet eden sesler hoş karşılanmalıdır. Bilge bir komite, farklı fikirleri kabullenmeli ve bir anlaşmazlık olduğunu basitçe kayda almalıdır. Anlaşmazlığı kayda almak olumsuz değildir; tam tersine, sistemik bir önyargının olma ihtimalinin düşüklüğünün göstergesidir.

Matematik: Doğru Olamayacak Kadar Güzel Sistem!

Eugene Wigner bir keresinde, matematiğin fiziksel teorileri tanımlama konusundaki abartılı başarısını ifade etmek için şöyle dedi: "matematiğin mantıksız geçerliliği". Bir bakıma, Wigner matematiğin kendisinin ‘doğru olmak için fazla iyi’ olduğunu söylemeye çalışıyordu. Gerçek şudur: Modern aletler ve makinalar artık düzenli analitik matematiksel denklemlerle analiz edilmiyorlar; ama yazılım araçlarının simülasyonuna gömülü ampirik formüllerle çalışıyorlar. Geleceğin büyük bilim soruları için, özellikle de karmaşık sistemler alanında, matematik yerine büyük veri ve öğrenen makinaları kullanıyoruz. Analitik matematik, bizim bildiğimiz gibi her tür problemi çözen mükemmel bir araç değildir. Öyleyse matematiğin ‘anlamsızca etkili’ olduğu fikrine nasıl vardık? Zarif bir formülle okuduğumuz her muazzam bilimsel makalede, o zamana kadar reddedilmiş ve bu nedenle de asla göremeyeceğimiz çok sayıda diğer formül vardır. Bu durum, elimizde bulunan matematiğin cımbızla seçilmiş denklemlerden oluştuğunu göstermektedir.

Teşekkür: Bu yazıyı çeviren Gizem Görünmez'e teşekkür ederiz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • İnanılmaz 7
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 3
  • Güldürdü 2
  • Umut Verici! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 20:05:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/980

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Oyun Teorisi
Evrimsel Tarih
Anne
Afrika
Makale
Köpekbalığı
Sağlık Bakanlığı
Etimoloji
Biyokimya
Hasta
Doğa
Küresel
Homo Sapiens
Sıvı
Avrupa
Biyocoğrafya
Hastalık Yayılımı
Yapay Seçilim
Etik
Cinsellik Araştırmaları
Astrofotoğrafçılık
Seçilim
Savaş
Rna
Yemek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.