Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Akrepler Neden Mor Ötesi Işın Altında Parlayacak Şekilde Evrimleşti?

Akrepler Neden Mor Ötesi Işın Altında Parlayacak Şekilde Evrimleşti? How Stuff Works
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bilim insanları uzun bir süredir mor ötesi ışın altında akreplerin neden parlak yeşil olacak şekilde parladıklarını biliyorlardı; ancak bunun gizemini ancak 2011 senesinde çözebildiler. Yani bu yetenek, uzun süredir biliniyor olmasına rağmen, evrimsel sebepleri uzun bir süre karanlıkta kalmıştı.

Oklahoma Üniversitesi'nden biyolog Douglas Griffin bu "floresan" özelliği analiz etti ve akreplerin, daha önce hiç bilinmediği şekilde, etraftaki ışığı kuyruklarıyla algıladıklarını ortaya koydu! Bu "deriyle ışığı algılama" özelliği, akreplerin kaya altlarında hızla hareket edebilmesine izin verebilmesi sebebiyle evrimleşmiş olabilir. Gaffin, Animal Behavior dergisinde yayımlanan makalesinde şöyle söylüyor:

Akrepler çoğunlukla yalnız yaşayan hayvanlardır, gece avlanan (nokturnal) araknidlerdir ve UV (mor ötesi) ışık altında parlak bir cam göbeği-yeşil renkte parlarlar. Bu floresan özelliğin fonksiyonu bir gizemdir.

Gaffin ve ekibi akreplerin gözlerini bağladılar ve birçok farklı ışık altında onları test ettiler. Bulguları heyecan vericiydi: akreplerde kuyruk, "ikincil göz" olarak adlandırılabilecek şekilde işlev görmekteydi!

Hatta bu eklembacaklı hayvanların tüm vücutları bir ışık sensörü olarak görev yapmaktadır. Ortamdaki ışıkla ilgili bilgiyi sinirlere iletirler ve bu sebeple akreplerin vücudunun herhangi bir kısmı ışığı algılayabilir. Araştırmacılar makalede şöyle yazıyorlar:

Akrepin kütikulu (vücudu saran zırh kısmı) tüm vücudu bir ışık toplayıcı haline getirir ve bu da sinir sistemine bilgi aktarımını sağlar. Akrepler bu özelliği sığınak bulmak amacıyla kullanıyor olabilir, çünkü kütikulun herhangi bir kısmını engelleyerek kapatmak, sinyal aktarımını ortadan kaldırmaktadır.

Dolayısıyla UV ışını altında parlıyor olmaları, vücutlarında bulunan ışık algılayıcılarının bir ürünüdür. UV ışını altında vücutlarında algılayıcı olarak görev yapan kimyasalların bir kısmı bozunur ve sözü edilen renklerin etrafa saçılmasına neden olurlar.

Normalde akreplerin gözleri mavi-yeşil ışığa, UV ışınlara kıyasla daha az hassastır ve ortamdaki ışığın dalgaboyu, akreplerin davranışlarını da etkilemektedir. Eğer ki ortamda daha fazla UV varsa, bu ışığa çok daha güçlü bir şekilde tepki göstermektedirler. Bunun sebebi, akreplerin çoğu zaman gün batımından sonra aktif olması, dolayısıyla etrafı saran ve insan gözüyle algılanamayan UV ışınlara çok daha bağımlı olmalarıdır.

Bu Özellik Neden Tüm Vücutlarına Yayıldı?

Yapılan incelemelere göre, akreplerin gözlerinde tek bir rengi (mavi-yeşil rengi) algılayabilen reseptörler bulunmaktadır. Vücutlarındaki kimyasallar ise UV ışına duyarlıdır. Akrepler, vücutlarına düşen UV ışını floresan özellik sayesinde mavi-yeşile dönüştürmektedir ve bu sayede gözleriyle bu ışığı algılayabilmektedir.

Ancak yapılan incelemeler, sadece dönüşen ışığın algılanabilmesinden öte, UV ışının kendisinin de canlı tarafından algılanabildiğini göstermektedir. UV ışınlarla taşınan bilgiler, doğrudan sinir sistemiyle beyne aktarılabilmektedir.

Çok fazla şey söylemeye gerek yok, fotoğraf birçok şeyi anlatıyor. Birçok örümcek türünde olduğu gibi, akreplerde de yavrular doğar doğmaz genellikle annelerinin sırtına tırmanmaya çalışırlar (tıpkı memeli yavrularının anne memesi emmesi gibi, bu da genlerle kontrol edilen, içgüdüsel bir davranıştır). Anne, yavrularını ilk kez zırh değişimi yaşayabilecek yaşa gelene kadar sırtında taşır ki bu, genellikle 1-2 hafta sürer. Bu süreçte nadiren yavrularını besler. Kendisi beslenirken, yavrular da yiyecekten paylarına düşeni alırlar. Ancak kapsamlı ve sıcak duygulara dayanan yavru bakımı daha ziyade memeli ve kuşlarda görülür. Eğer ki bir anne acıkır ve yemek bulamazsa, rahatlıkla yavrularının büyük bir kısmını yemeyi tercih edebilir. Evrimsel süreçte hayatta kalmak, neredeyse her zaman üremeden önce gelir. Üreme olmaksızın hayatta kalmanın evrimsel bir anlamı yoktur; ancak hayatta kalamıyorsanız, zaten üremeyi düşünmeye başlayamazsınız bile...
Çok fazla şey söylemeye gerek yok, fotoğraf birçok şeyi anlatıyor. Birçok örümcek türünde olduğu gibi, akreplerde de yavrular doğar doğmaz genellikle annelerinin sırtına tırmanmaya çalışırlar (tıpkı memeli yavrularının anne memesi emmesi gibi, bu da genlerle kontrol edilen, içgüdüsel bir davranıştır). Anne, yavrularını ilk kez zırh değişimi yaşayabilecek yaşa gelene kadar sırtında taşır ki bu, genellikle 1-2 hafta sürer. Bu süreçte nadiren yavrularını besler. Kendisi beslenirken, yavrular da yiyecekten paylarına düşeni alırlar. Ancak kapsamlı ve sıcak duygulara dayanan yavru bakımı daha ziyade memeli ve kuşlarda görülür. Eğer ki bir anne acıkır ve yemek bulamazsa, rahatlıkla yavrularının büyük bir kısmını yemeyi tercih edebilir. Evrimsel süreçte hayatta kalmak, neredeyse her zaman üremeden önce gelir. Üreme olmaksızın hayatta kalmanın evrimsel bir anlamı yoktur; ancak hayatta kalamıyorsanız, zaten üremeyi düşünmeye başlayamazsınız bile...

Mavi İmparator Akrebi

Pandinus imperator olarak da bilinen bu mavi akrepler, sadece Batı Afrika'nın yağmur ormanlarında bulunurlar. Bilinen en büyük akrepler arasında yer alırlar ve 8 yıla kadar yaşayabilirler. Vücudu aslında diğer birçok akrep gibi siyahtır; ancak mor ötesi ışık altında masmavi bir renk alır. Aslında dediğimiz gibi birçok diğer akrepte de bu özellik vardır; ancak söz konusu türde bu durum biraz daha barizdir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

20 santimetreye kadar uzayabilen bu hayvanlar 30 gram civarında bir ağırlığa sahiptirler. Bilinen en büyük akrep olan 23 santimetrelik Heterometrus swammerdami türüne göre bu ölçüleri "rekor" uzunluk sayılmasa da ona fazlasıyla yakındır. 

Bu akreplerin kuyruklarının ucunda siyahımsı kırmızı bir iğne bulunur. Vücudunun "prosoma" denen ön kısmı 4 bölümden (segmandan) oluşur ve her birinde bir çift bacak bulunur. Kuyruğu, diğer birçok akrep gibi vücuduna doğru kıvrıktır ve uzundur.

Neyse ki bu ilginç canlıların imperatoksin ve pandinotoksinden oluşan zehiri insanlar için ölümcül değildir ve zehir düzeyi bir arınınki ile eşdeğerdir. Bu akrepler avlarını vücutlarını saran kılların titreşimi sayesinde tespit ederler ve zehirleriyle etkisiz hale getirerek yerler.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • D. D. Griffin, et al. (2012). Scorpion Fluorescence And Reaction To Light. Animal Behaviour, sf: 429-436. | Arşiv Bağlantısı
  • R. Waugh. Why Did Scorpions Evolve To Glow Under Uv Light? The Answer Isn't A Passion For Disco. (30 Aralık 2011). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2019. Alındığı Yer: DailyMail | Arşiv Bağlantısı
  • E. Yong. Why Do Scorpions Glow In The Dark (And Could Their Whole Bodies Be One Big Eye)?. (23 Aralık 2011). Alındığı Tarih: 28 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 06:05:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2493

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Epigenetik
Dünya Sağlık Örgütü
Akciğer
Mitler
Yüz
Maymun
Parçacık
Kimya
İklim Değişikliği
Enfeksiyon
Viroloji
Hastalık Yayılımı
Tür
Ay Görevleri
Sars Virüsü
Kromozom
Yaşam
Tarih
İnfografik
Neandertal
Kamuflaj
Süpernova
Toplum
Diş
Işık
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Sadece eğitimli olanlar özgürdür.”
Epictetus
Geri Bildirim Gönder