Oldukça Sınırlı Olan İnsan Algısı, Dünya Dışı Akıllı Yaşam Arayışını Yanlış Yönlendirebilir mi? Uzaylıları Algılayabilir miyiz?

Dünya dışı yaşamın nasıl olması gerektiğine dair varsayımlarımız ve önyargılı fikirlerimiz, algılarımızı etkileyerek bizi yanlış yönlendirebilir.

Oldukça Sınırlı Olan İnsan Algısı, Dünya Dışı Akıllı Yaşam Arayışını Yanlış Yönlendirebilir mi? Uzaylıları Algılayabilir miyiz? Pixabay
Yazar Leonidas P. Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
2,103 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Dünyaların çokluğu ve evrenin başka yerlerinde akıllı yaşamın varlığı düşüncesi, MÖ 6. yüzyılın Antik Yunan Sokratik filozoflarından bu yana insanlığın ilgisini çekmiştir. 16. yüzyılda modern bilimin ortaya çıkışı, bilimsel yöntem kullanılarak nihayet evrenin başka yerlerinde yaşam olasılığının ampirik (deneysel) olarak araştırılabileceği araçları sağladı. Son 30 yılda binlerce ötegezegenin keşfedilmesi, bilim insanlarının, Dünya dışı yaşamla temasın önümüzdeki 20 yıl içinde gerçekleşebileceğini düşünmelerine yol açtı. Böyle bir senaryo gerçekleşecek olsaydı, herhangi bir Dünya dışı yaşamı algılayabilir miydik?

Bu yazımızda, insan aklının ve çevremizdeki dünyaya ilişkin algılarımızın, insan duyularımıza ve deneyimlerimize çok yabancı ve bilinmeyen bir yaşamı keşfetme arayışlarımıza nasıl yardımcı olabileceğini veya engelleyebileceğini inceleyeceğiz. Bu arayışta, eğer varsa, yaşamın ne olması gerektiğine dair kendi insani yorumlarımız ve algılarımız ne şekildedir?

İnsan Algısı, Oldukça Sınırlıdır!

Gerçekliğin doğası ve onun hakkında bilgi edinme şeklimiz, antik çağlardan beri hararetli felsefi tartışmaların konusu olmuştur. Bazı filozoflar, gerçekliği, insan duyularından ve algılarından bağımsız olarak var olan bir şey olarak görürken, bazıları ise dış gerçeklik olarak algıladığımız şeyin, aklımızdaki zihinsel bir yapıdan başka bir şey olmadığını iddia etmişlerdir. Son yıllarda insan beyninin fizyolojisi ve iç işleyişi üzerine yapılan araştırmalar, gerçeğin nihayetinde bu zıt dünya görüşleri arasında bir yerde olabileceğini gösteriyor gibi görünüyor.

Reklamı Kapat

Beş duyumuzun yardımıyla çevremizdeki dünyayı deneyimliyoruz. Oldukça karmaşık olmasına rağmen, kapsamları çok sınırlıdır ve bize fiziksel gerçekliğin çok küçük bir bölümünü algılamamıza izin verir. Örneğin, gözlerimiz yalnızca tüm elektromanyetik spektrumun çok küçük bir kısmı olan görünür ışık dalga boylarına duyarlı olacak şekilde evrimleşirken, kulaklarımız yalnızca belirli bir dar aralıktaki ses frekanslarına duyarlıdır. Cambridge Üniversitesi'nde bir kozmolog ve teorik fizikçi olan John Barrow, şöyle yazıyor:[1]

Dünyaya dair kendi zihinsel resimlerimiz, diğer herhangi bir karasal yaşam formundan daha karmaşık olsa da, yine de eksiktir. Dikkate değer bir şekilde, eksik olmaları gerektiğini anlayacak kadar eksiksizler. Bir sandalyeye baktığımızda, onun hakkında gözlemciler için mevcut olan bilgilerin sadece bir kısmını algıladığımızı biliyoruz. Duyularımız sınırlıdır. Işığın yalnızca bazı dalga boylarını "görüyor", yalnızca bir dizi kokuyu "kokluyor", yalnızca bir dizi sesi "duyuyor"uz. Hiçbir şey gözlemlemezsek, bu hiçbir şeyin olmadığı anlamına gelmez. Hem niceliksel hem de niteliksel olarak duyularımızın kapsamı, aynı zamanda kıt kaynakları tahsis etmesi gereken uyarlanabilir bir seçim sürecinin sonucudur. Binlerce kat daha duyarlı olan gözlere sahip olacak şekilde evrim geçirebilirdik ancak bu yetinin, başka yerlerde kullanılabilecek kaynaklar ile karşılanması gerekirdi. Bizler, kıt kaynakların verimli bir şekilde kullanılmasını sağlayan bir duyu paketiyle sonuçlandık.

Tür olarak, genel fiziksel gerçekliğin belirli yönlerine duyarlı bir dizi duyu organını geliştirdiğimize göre, göremediğimiz şeyin varlığını nasıl algılayabiliriz? Neyse ki, teknolojimizin yardımıyla, çevremizdeki dünyayı anlayışımızın kapsamını genişletebiliriz. Çok hassas ve gelişmiş Dünya ve uzay tabanlı araçların yardımıyla, tüm elektromanyetik spektrumda evreni gözlemleyebilir ve bizim için tamamen bilinmeyen şeyleri açıklığa kavuşturabiliriz.

Yine de duyusal bilgi, algıyı oluşturan şeyin sadece bir parçasıdır. Son yıllarda, nörobilim ve algısal psikolojideki çeşitli ilerlemeler, gerçeklik algımızın ne ölçüde olduğunu ortaya çıkarmaya başladı. Çevremizdeki dünya, nihayetinde, duyularımızla algıladığımız dış uyaranlar ile bu hislerin beynimizde yorumlanma şekli arasındaki karmaşık etkileşimin sonucudur. Psikoloji, algıyı, beynimizin dış dünyadan gelen uyaranlara anlam verdiği zihinsel süreç olarak tanımlar, bu da bizim gerçeklik deneyimimizi yaratır.

Bu sürecin işleyiş şekli, yetiştirilme tarzımızın kültürel şartlanmasından duygularımıza, hislerimize ve kişisel deneyimlerimize kadar pek çok şeye büyük ölçüde bağlıdır. Eğitsel psikolog Kendra Cherry şöyle yazıyor:[2]

Psikolojide, algısal küme olarak bilinen şey budur. Algısal bir küme, temelde olayları yalnızca belirli bir şekilde görme eğilimidir. Algısal kümeler çevremizdeki dünyayı nasıl yorumladığımızı ve ona nasıl tepki verdiğimizi etkileyebilir ve bir dizi farklı faktörden etkilenebilir.

Yazar ekibinden Don ve Sandra Hockenbury ise şöyle yazıyor:[3]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Algılama, bir bireyin beklentilerinden, güdülerinden ve ilgilerinden de etkilenebilir. Algısal küme terimi, nesneleri veya durumları belirli bir referans çerçevesinden algılama eğilimini ifade eder. Algısal kümeler genellikle bizi makul ölçüde doğru sonuçlara götürür. Eğer götürmeseydi, daha doğru olan yeni algısal kümeler geliştirirdik. Ancak bazen algısal bir küme bizi yanıltabilir. Örneğin, UFO'lara büyük ilgi duyan biri, alışılmadık bulut oluşumlarını bir uzaylı aracı olarak kolayca yorumlayabilir.

Arizona Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde araştırmacı olan Mary Peterson şöyle söylüyor[4] :

Daha ileri çalışmalar, bunun sürekli ve büyük ölçüde bilinçaltı bir süreç olduğunu göstermiştir. Pek çok teorisyen, beynin, tüm bunları işlemesi için çok fazla enerjiye ihtiyaç duyduğunu ve nihayetinde ise yalnızca algılayacağınız şeyi işlemeye zaman harcayacağını düşünmektedir. Yani, aslında beyniniz neyi algılayacağınıza karar veriyor. Tüm bilgileri işliyor ve sonra en iyi yorumun hangisi olduğunu belirliyor... Bu, beynin her zaman ne yaptığına dair bir bakış açısı sunuyor. Her zaman çeşitli olasılıkları gözden geçiriyor ve dışarıda olanlar için en iyi yorumu belirliyor. En iyi yorum ise duruma göre değişebilir.

Dünya dışı yaşamın nasıl olması gerektiğine dair varsayımlarımız ve önyargılı fikirlerimiz, algılarımızı etkileyebilir ve bizi, hiçbirinin olmadığı yerde yaşamın varlığına dair kanıtlar görmeye yönlendirebilir. Aynı kavramlar ve varsayımlar, herhangi bir olası gerçek kanıtı kabul etmemizi de engelleyebilir mi?

Bu açıdan bakıldığında, insan türünün galaksinin başka bir bölümünde yeterince gelişmiş bir uygarlığın varlığını kabul etmesi ve anlaması ne kadar mümkün olabilir? Nörobiyolojimiz ve zihnimiz, karasal ortamların fiziksel gerçekliğinin küçük bir bölümünü algılamak ve anlamak için evrimleştiyse, tamamen yabancı bir şeyi anlamak için ne kadar donanımlıdırlar? Yoksa evrendeki tüm yaşam arasında paylaşılan, bu soruyu alakasız kılan bir ortak varoluş var mıdır? Bilim insanı ve fütürist Michio Kaku şu örneği veriyor:[5]

Diyelim ki ormanın ortasında bir karınca tepemiz var ve karınca tepesinin hemen yanında, on şeritli bir süper otoyol inşa ediyorlar. Karıncalar on şeritli bir süper otoyolun ne olduğunu anlayabilir mi? Karıncalar, yanlarına otobanı inşa eden varlıkların teknolojisini ve niyetlerini anlayabilirler miydi?

Astronom ve araştırmacı Thanassis Vembos'a göre bu tür analojiler, yalnızca organik yaşam biçimlerinin varlığını ima ettikleri için biraz yanıltıcıdır:

Reklamı Kapat

Zihnimizi, bizi cezbeden ve bizi belirli düşünce kalıplarına ve gerçekliğin tanımlarına hapseden "yaşam" ve "zeka" gibi kelimelere verdiğimiz katı tanımlardan arındırmalıyız. Bir tarlada büyüyen tek şey buğday mıdır? Karahindiba ve mantarlar da var. Ve tüm gezegende sadece böyle olan tek bir tarla mı var? Bu nedenle, başka çiçekler ve ağaçların yanı sıra kendine özgü bir çeşitliliğe sahip bir hayvan alemi yok mu? Hayal etsenize, evrende farklı madde biçimleri olduğu gibi, organik veya inorganik maddeden tamamen farklı durumlar da söz konusu olabilir. Ara bir durum değil, tam anlamıyla farklı olan.

Kendimizi, Dünya dışı yaşamın olması gerektiğini düşündüğümüz yerleşik kalıpların dışına çıkmaya zorlamak, uzun vadede bir tür olarak en iyi hayatta kalma stratejilerimizden biri olabilir. Aynı zamanda algı farklılığı, Fermi Paradoksu için birçok olası çözümden birisi olarak örnek gösterilebilir. Astronom ve popüler bilim anlatıcısı Carl Sagan'ın içgörülü bir şekilde belirttiği gibi:

Daha derin bir anlamda Dünya dışı zeka arayışı, kim olduğumuzu araştırmaktır.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Üzücü! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: AmericaSpace | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Barrow. The Artful Universe Expanded, Oxford University Press. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020.
  • ^ K. Cherry. Perceptual Sets In Psychology. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020.
  • ^ S. Hockenbury, et al. Psychology, Fifth Edition, Worth Publishers. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020.
  • ^ M. Peterson. ‘Your Brain ‘Sees’ Things Even When You Don’t’, Association For Psychological Science. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020.
  • ^ M. Kaku. Impossible Science. (20 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 20 Kasım 2020.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/10/2021 02:46:57 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9572

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Skeptisizm
Doğa
Köpekbalığı
Ateş
Grip
Saç
Yüksek
Kan Hastalıkları
Transkripsiyon
Mikrop
Mikoloji
Yeni Koronavirüs
Zeka
Halk Sağlığı
Koaservat
İnsan Evrimi
Uzaylı
Gen İfadesi
Tedavi
Ağız Sağlığı
Kırmızı
Beyin
Kas
Dünya Dışı Yaşam
Covid-19
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın