Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası

Atom Modellerinden Standart Model'e Nükleer Fiziğin Tarihsel Gelişimi...

Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası
10 dakika
53,168
  • Nükleer Fizik
  • Kuantum Fiziği

Fizik, evrendeki doğa olaylarını ve bu olaylar arasındaki etkileşimleri meydana getiren yasaları akıl ve mantığa dayalı olarak açıklamaya çalışan, bunları da yaparken kendi içinde deneysel ve matematiksel metotlar kullanan bir doğa bilimidir. Dolayısıyla ilgi alanı tüm evrendeki fiziksel olaylardır. Durum böyle olunca açıklamaya çalıştığı doğa olayları hakkında daha fazla bilgiye ulaşabilmek adına, incelediği maddenin/sistemin kabaca boyutlarına ve etkileşim türlerine göre sınıflandırma içermektedir. Bu yazımızda maddeyi oluşturan atom ve moleküllerin de altındaki temel parçacıkları ve onlar arasındaki etkileşimleri inceleyen nükleer fizik alanına bir giriş yapacağız.

Gözlemlenebilir Evren
Gözlemlenebilir Evren
Wikimedia

Nükleer fizik, bir başka deyişle "çekirdek fiziği", atom altı parçacıkların ve atom çekirdeklerinin etkileşimlerinin incelendiği fizik alanıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Nükleer fiziğin doğumundan bu yana 1 asırdan uzun bir süre geçti. 100 yılı aşkın bir süre önce Ernest Rutherford, Hans Geiger ve Ernest Marsden’ın atomun küçük pozitif yüklü bir çekirdekten ve bu çekirdeğin etrafında yörüngelerinde dönen elektronlardan meydana geldiğini keşfettiler. 

Tarihsel Gelişim

Atomaltı temel parçaçıkların (proton, elektron, nötron, nötrino, mezon vb.) temel özelliklerini ve aynı zamanda bunlar arasındaki etkileşimleri açıklama çabası bilimsel anlamda 1850’li yıllara kadar gitmektedir. Yaklaşık 150 yıllık bilimsel birikimlerle ve fizikte meydana gelen gelişmelerle bu alanın ilerleyip şekillenmesi “parçacık fiziği” ve “yüksek enerji fiziği” gibi alanlarına doğru gelişimi mümkün kılmıştır. O halde tarihsel gelişime bir göz atalım:

Tüm Reklamları Kapat

İlk olarak fizik ve kimya üzerine çalışmalar yapan Dmitri Mendeleev elementler üzerine yaptığı çalışmalar üzerine 1868 yılında “elementlerin periyodik sistemi”ni oluşturmuş ve bunları belirli bir düzende birleştirmiştir.

Periyodik Tablo
Periyodik Tablo
Wikimedia

1895 yılına geldiğimizde Wilhelm Röntgen katot tüpü üzerinde yaptığı çalışmalar ile “X-ışınlarının keşfi”ni yapmıştır. Elektriksel etkiyle katot tüpü içerisindeki katottan kopan elektronların anoda çarpmasıyla yüksek enerjiye sahip X-ışınlarını gözlemlemiştir.

Ardından 1896 yılında Henri Becquerel radyoaktifliğin keşfini gerçekleştirip elektrik ve manyetik alan içerisinde yüklü parçaçıklar üzerine çalışmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Henri Becquerel
Henri Becquerel
Wikimedia

1900’lü yılların başında fizikte büyük gelişmeler yaşanmıştır. Klasik fizikle açıklanamayan spektrum fenomeni gibi konular üzerine yapılan çalışmalar sayesinde fizik, içindeki çıkmazdan kurtularak “Kuantum Fiziği” ortaya çıkmıştır. Max Planck 1900 yılında ışığı oluşturan fotonların enerji paketçikleri halinde yayıldığını keşfedip böylelikle ilk kuantum teorisi oluşturulmuştur.

Ardından Einstein’ın “Fotoelektrik Etki”si bunu takip etmiştir. Işık ve doğası hakkında oldukça kafa yoran Einstein 1905 yılında “Özel Görelilik Kuramı"nı yayınlamıştır. Görece oldukça küçük ve oldukça yüksek hızlardaki maddelerin (atomaltı parçaçıkların) doğası hakkında olan bu kuramlar, elektromanyetik dalgalar ve yüklü parçacıklar hakkında yeni çalışmalara yön vermiştir.

Fotoelektrik Etki: Metal Levha Üzerine Gönderilen Fotonlarla Elektron Koparılması
Fotoelektrik Etki: Metal Levha Üzerine Gönderilen Fotonlarla Elektron Koparılması
Wikimedia

Diğer yandan maddeyi oluşturan “şey”lerin neler olduğu ve boyut olarak oldukça küçük boyutlara inildikçe karşımıza ne tür bir yapı çıkacak sorusu atom modelleri ile incelenmeye başlanmıştır. 1911 yılında Ernest Rutherford “nükleer atom” modeli ile bu sorulara cevap aramıştır. Yaptığı artı yüklü alfa parçacıklarının saçılma deneylerinde, bazı parçacıkların altın levhadan geri/diğer yönlere saçılması ile atomun içindeki artı yüklerin belirli bir yerde toplandığını, bu yerin ise çekirdek olduğunu kanıtlamıştır.

Rutherford'un Altın Levha (Saçılma) Deneyi
Rutherford'un Altın Levha (Saçılma) Deneyi
Wikimedia

Yüklü parçacıkların dolaylı yoldan gözlenebilmesine imkan veren “Sis Odası Deneyi” Charles Wilson tarafından 1912 yılında tasarlanıp geliştirilmiştir. Kabaca elektrik alan içerisindeki yüklü parçacıklar nemli hava ortamından geçerken arkasında bir “iz” bırakırlar. Bu izler sayesinde onların davranışları hakkında fikirler geliştirilmesi mümkün olmuştur.

Wilson Sis Odası Deneyi: X-Işınlarının Gaz İçerisinde Arkalarında Bıraktıkları İzler / 1912
Wilson Sis Odası Deneyi: X-Işınlarının Gaz İçerisinde Arkalarında Bıraktıkları İzler / 1912
Wikimedia

1913 yılında J.J. Thomson “kararlı izotop”ları keşfetmiştir. (İzotop, atom numaraları aynı olup fakat kütle numaraları farklı olan atomlardır. Atom numaraları çekirdekteki protonların sayısını temsil ederken, buna çekirdekteki nötron sayısının dahil edilmesiyle kütle numarası elde edilir.)

Tüm Reklamları Kapat

Aynı yıl içerisinde Niels Bohr tarafından yarı-klasik atom modeli ortaya konulmuştur. “Yörüngesel Atom Modeli” ile atom çevresindeki elektronların her yerde değil de belirli yörüngelerde “olasılık bulutu” içerisinde bulunduğu kanıtlanmıştır. Bu oldukça önemli bir gelişme olup enerjinin kuantum boyutta kesikli olduğuna ve spektrumların süreksizlik içerdiğine dair önemli kanıtlardandır.

Bohr Atom Modeli
Bohr Atom Modeli
Wikimedia

Henry Moseley atomdaki nükleer yüklerin saptanmasının 1914 yılında X-ışınları ile mümkün olduğunu gösterip günümüzde yoğun madde fiziğinde oldukça yaygın kullanılan XRD (X-ışını Kırınımı), AFM (Atomik Kuvvet Mikroskobu) vb. spektral analiz tekniklerinin de bir nevi (tam anlamıyla olmasa da) öncüsü olmuştur.

F. W. Aston ise 1919 yılında “kütle spektrometresi” üzerine yaptığı çalışmalar ile bu alandaki araştırmalara katkıda bulunmuştur.

Diğer büyük gelişmelerden bir tanesi de 1923 yılında A. H. Compton tarafından meydana gelmiştir.. “Compton Saçılması” ile yüklü x-ışınları ile atom içindeki serbest elektronların arasındaki etkileşimler açıklanmıştır. Klasik mekanikteki çarpışma ve momentum olaylarının nükleer/kuantum boyuttaki açıklaması olan bu saçılma deneyleri, uzun yıllarca cevap aranılan soruların cevaplarının bulunmasına yol açan bir öncüdür.

Tüm Reklamları Kapat

Compton Saçılması: Foton ve Serbest Elektronların Etkileşimi
Compton Saçılması: Foton ve Serbest Elektronların Etkileşimi
Wikimedia

Compton’ın saçılma deneyleri sonrası ve kuantum fiziğindeki ışığın yapısına dair araştırmalar, kuantum fiziğinin temel taşlarından biri olan de Broglie Bağıntısını ortaya çıkarmıştır. 1924 yılına kadar ışık ya “dalga modeli” ya da “tanecik modeli” ile açıklanmaya çalışılmıştır. Isaac Newton’un öncülük ettiği tanecik modeli ile Christiaan Huygens’in dalga modeli farklı farklı (tek olmak üzere )ele alınıp bazı olayları açıklayabiliyorken bazı olayları açıklamada başarısız oluyorlardı. Ama yapılan deneysel gözlemler ve doğadaki “fenomen”ler aslında ışığın salt olarak ne dalga ne de tanecik olduğunu göstermiyordu; aksine ışığın “ikili yapı (dualite)” dediğimiz yapıda olduğu ortaya koydu. Louis de Broglie bu bağıntısıyla, her atomaltı parçacığa (aslında makro boyutta da olan cisimlere de) bir dalga eşlik ettiğini ve kabaca söylemek gerekirse ışığın taneciklerden oluşan bir dalga olduğunu söylemiştir.

Işığın İkili Yapısı: Parçacıklara Eşlik Eden Dalgalar
Işığın İkili Yapısı: Parçacıklara Eşlik Eden Dalgalar
Pixabay

Tarihin bu yılları fizik adına oldukça önemli keşiflerin çok kısa zaman aralıklarında yapıldığı yıllar olmuştur. Buna diğer bir örnek ise 1925 yılında Wolfgang Pauli tarafından “spin” ve “Dışarlama İlkesi” ile verilebilir. Spin kavramı klasik fizikte “dönme” anlamına gelse de kuantumda bu tanıma denk gelmez. Atomaltı parçaçıkların karakteristiğine ait önemli parametrelerden biri olan spin, kabaca kuantum seviyede “elektronların (Fermiyonlar) aynı anda aynı kuantum sayılarına sahip olmasının mümkün olamayacağını ve bu parçacıklara ait kuantum sayılarından biri olan spin kuantum sayılarının farklı olması gerektiğini söylemektedir.

Yavaş yavaş atomaltı parçacıkların karakteristiklerinin bilinmesiyle “Dalga Mekaniği” ortaya çıkıp gelişmeye başlamıştır. Erwin Schrödinger “Dalga Denklemi” ile tıpkı klasik fizikteki bir parçacığa ait hareket denklemi olan denklemlerin, atomaltı parçacıklar için olanını ortaya koymuştur. Termodimanikte Ludwig Boltzmann’ın öncülüğünü yaptığı “istatistiksel/olasılıkçı yaklaşım”ın aslında tamamlayıcısı da olmuştur.

Schrödinger'in Kedisi Düşünce Deneyi: Kedi Gözlem Yapılmadığı Sürece Hem Ölü Hem Canlı
Schrödinger'in Kedisi Düşünce Deneyi: Kedi Gözlem Yapılmadığı Sürece Hem Ölü Hem Canlı
Pixabay

1927 yılında ise kuantum boyuttaki gözlemcinin rolü ve etkisi üzerine devrim yaratan “Heisenberg Belirsizlik İlkesi”, Werner Heisenberg tarafından ortaya konmuştur. Bu ilkeye göre, atomaltı bir parçacığa ait konum ve momentum (enerji) değerleri aynı anda aynı hassasiyetle ölçülemez! Klasik fiziksel olan gündelik olaylara aykırı gelen bu duruma ve olasılıkçı yaklaşıma başta Albert Einstein tarafından “Tanrı zar atmaz." (Aslında Einstein’ın burada “doğa”yı kastettiği kendi yazılarından da anlaşılmaktadır.) sözüyle karşı çıkılmıştır fakat günümüze kadar yapılan kuantum boyuttaki fizik deneyleri Heisenberg’i haklı çıkarmıştır. Çünkü atomaltı parçacığı “gözlemlemek” demek ona ışık yani “foton” yollamak demektir. Dolayısıyla, foton ile gözlemlenen parçacık etkileşime girmekte (enerji bazında) ve konum, momentum gibi gözlenirlerdeki ölçümde belirsizlik meydana gelmektedir. Ayrıca gözlemci de deneyin parçası olduğu için dalga fonksiyonlarının tek bir sonuca çökmesi gibi bir durum da ortaya çıkmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Hario V60 02 Seramik Dripper Beyaz

Kahve severlerin ve baristaların favorisi efsanevi Hario V60 Dripper, Hario’nun yaratıcısı olduğu çok özel bir ürün. 400 yıllık porselen üretim geleneği ile en üst kalite malzemelerden Arita’da üretilen V60 Seramik Dripper, mükemmel bir kahve deneyimini şık ve yalın bir tasarım anlayışıyla bir araya getiriyor.

Hario V60 02 Dripper’ın spiralli formu ve ortasında yer alan tek büyük deliği suyun akış hızını kontrol ederken konik yapısı iyi bir kahve deneyimi için gerekli olan kahve yatağındaki ideal derinliği oluşturuyor. Hario V60 ile evde veya ofiste profesyonel baristaların elinden çıkmış gibi kusursuz demlemeler elde edebilirsiniz.

* Ölçü kaşığı içerir (Polipropilen).
* Kapasite: 1-4 Fincan
* Japonya’da üretilmiştir.

Devamını Göster
₺415.00
Hario V60 02 Seramik Dripper Beyaz

Heisenberg Belirsizlik İlkesi Gereği Parçacığın Konumundaki/Momentumundaki Belirsizlik
Heisenberg Belirsizlik İlkesi Gereği Parçacığın Konumundaki/Momentumundaki Belirsizlik
Wikimedia

Gamow, Gurney, Condo tarafından 1928 yılında “Alfa-Radyoaktiflik Teorisi” ile beraber 1930 yılında Wolfgang Pauli’nin “Nötrino Hipotezi”yle nükleer fizik artık deneysel aşamalarda büyük atılımlar yaşayacağı bir döneme girmiştir.

İlk Lineer Parçacık Hızlandırıcılar

İlk “lineer parçacık hızlandırıcı”lar 1931’de Sloan ve Lawrence tarafından yapılan çalışmalarla inşa edilmeye başlandı. Bunu bir yıl sonra 1932’de Lawrence ve Livingston’un siklotron deneyleri ve çalışmaları takip etmiştir. Aynı yıl içerisinde “ağır su” olarak bilinen Hidrojen’in izotopu olan “Döteryum” Urey tarafından keşfedilmiştir. Bu yıllarda keşifler art arda gelmekteydi, Anderson’ın elektronun karşıt parçacığı olan pozitronun keşfi ve J. Chadwick’in çekirdekteki yüksüz parçacık olan nötronun keşfi yine bu yıl içerisinde olmuştur.

Nükleer fizikteki diğer bir olay olan “yapay radyoaktivite”nin keşfi, Curie ve Juliot tarafından 1934’te gerçekleşmiştir. Devamında “Beta-Bozunma Teorisi” E. Fermi ve “Mezon Teorisi” Yukawa tarafından ortaya konulup açıklanmıştır. Kozmik ışınlardaki mü-mezonların keşfi de 1937’de Neddermeyer ve Anderson tarafından gerçekleştirilmiştir.

Çekirdeğin parçalanması olarak da bilinen “Nükleer Fisyon”un keşfi 1938’de Hahn ve Strassmann tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu parçalanmanın kontrollü olarak reaktör deneyleri E. Fermi’nin 1942 yılında gerçekleşmiştir.

CERN: Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi
CERN: Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi
Wikimedia

20. yüzyılın ortasından sonra “Nükleer Kabuk Modeli” ve “Nükleer Kollektif Model” çalışmaları başlamış olup bunu “nötrino”nun deneysel olarak keşfi takip etmiştir. Ardından nükleer parçacıklara ait “parite” kavramı ve korunumu incelenmiş ve günümüzde yüksek enerji fiziği/parçacık fiziği laboratuvarı olan CERN'in kurulmasıyla 1971 yılında “p-p çarpıştırıcısı”nda (p-p: proton-proton) araştırmalar daha da ilerletilip yeni atomaltı parçacıklar araştırılmaktadır. Parçacık fiziğinin temel modeli olan “Standart Model” ve yüksek enerji fiziğine ait diğer modellere (Süpersimetrik modeller, Sicim Kuramı, Karanlık Enerji, Karanlık Madde vb.) ait aday parçacıklar aranmaktadır. Standart Model'deki maddeye kütle veren mekanizmanın yani Higgs alanının kuvvet taşıyıcı parçacığı olan Higgs Bozonu'nun keşfi de 2012 yılında Cern'de gerçekleşmiştir.

Nükleer Fiziğin Pratik Faydaları: Ne İşe Yaradı?

Peki bu çalışmalar gelişmekle birlikte günümüze nasıl yansıdı? En basitinden televizyondaki görüntüler, atom altı parçacıkların araştırılmalarında da kullanılmış olan katot ışınlı tüpler tarafından elektronların hızlandırılarak farklı frekanslarda ekrana çarpmasıyla oluşturulur. Bu ekranlar bilimsel ve teknolojik gelişmelerle birlikte yerlerini LCD ve LED ekranlara bırakıyorlar.

Nükleer fiziğin daha az bilinen kullanım alanı ise yer bilimleri. Dünya’nın tarihsel sıcaklık değişimleri Grönland ve Antarktik buzullarındaki oksijen izotop yüzdelerine bakılarak bulunmaktadır. İzotop araştırmaları aynı zamanda okyanus akıntıları takibinde, fosillerin yaş tahminlerinde ve dünyanın jeolojik evrimini anlamakta kullanılır.

Nükleer fiziğin en yaygın kullanım alanlarından biri ise sağlık alanıdır. Hastanelerde kanser tedavisinde kullanılan radyoterapi makineleri ve hastalıkların teşhisi için elzem olan X-ışını (Röntgen ışını), PET, CT, MRI, NMR ve SPECT gibi vücut içi görüntüleme sistemleri nükleer fiziğin meyveleridir.

Hayatımıza dokunan tüm bu teknolojileri ve daha fazlasını "Bu nedir?" ve "Ya böyleyse?" sorularını sormuş olan nükleer fiziğin öncülerine borçluyuz.

Sonuç

Daha güçlü hızlandırıcılar yapıldıkça daha yüksek enerji seviyelerine çıkılacağından aday/teorik parçacıkların gözlemlenmesi ve bunların saptanması da mümkün olacaktır. Bekleyip göreceğiz...

Bu parçacıkların [atomaltı parçacıklarının] hepsinin adını hatırlayabilseydim, botanikçi olurdum. Enrico Fermi
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
67
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 30
  • Bilim Budur! 27
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 13
  • Merak Uyandırıcı! 12
  • İnanılmaz 9
  • Umut Verici! 9
  • Muhteşem! 7
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • F. Çam. (2020). Nükleer Fizik Ders Notları.
  • W. Williams. (1991). Nuclear And Particle Physics. ISBN: 978-0198520467. Yayınevi: Oxford University Press.
  • G. Knoll. (2000). Radiation Detection And Measurement. ISBN: 0-471-07338-5. Yayınevi: John Wiley & Sons, Inc..
  • J. Taylor, et al. (1991). Modern Physics For Scientists And Engineers. ISBN: 978-0138057152. Yayınevi: Pearson Education Canada.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/11/2022 16:30:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8948

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Arı
Kırmızı
Deprem
Dalga
Çiçek
Avrupa
Hava
Obstetrik
Evrenin Genişlemesi
Etoloji
Ekonomi
Astronot
Salgın
İnsan Sağlığı
Süpernova
Antikor
Zooloji
Ekoloji
Homo Sapiens
Uzaylı
Elektron
Filogenetik
Besin Değeri
Karadelik
Analiz
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Kocabaldır, et al. Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası. (5 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8948
Kocabaldır, A., Özdil, A. Ş., Eren, . (2020, July 05). Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası. Evrim Ağacı. Retrieved November 29, 2022. from https://evrimagaci.org/s/8948
A. Kocabaldır, et al. “Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 05 Jul. 2020, https://evrimagaci.org/s/8948.
Kocabaldır, Anıl. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. Eren, . “Nükleer Fizik: Atom Altı Parçacıkların Dünyası.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, July 05, 2020. https://evrimagaci.org/s/8948.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.