Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir?

Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir? Pixabay
7 dakika
34,149
  • Bitki Evrimsel Gelişimsel Biyolojisi
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Etrafınızdaki bitkilere baktığınızda, birbiriyle çok yakın yaşayan türlerin bile yapraklarının birbirinden çok farklı şekillere sahip olduğunu görebilirsiniz. Bu da akıllarda doğal olarak neden bitkilerin birbirlerinden bu kadar farklı yaprak şekilleri evrimleştirdikleri sorusunu getirmektedir. Öncelikle çok farklı yaprak şekillerine genel bir göz atalım:

Yukarıda, pek çok farklı yaprak tipi bir arada görülmektedir. Bu farklı tipler, biyolojide farklı isimlerle anılırlar ve dünyadaki yeşil bitkilerin çok büyük bir kısmı, bu yaprak tiplerinden birine sahiptir. Dolayısıyla bu kategorizasyon, genel bir fikir verecektir. Sırasıyla gidecek olursak bu tipleri şu şekilde isimlendirip kısaca açıklayabiliriz:

Tüm Reklamları Kapat

  • Undulate (Dalgalı): Kenarları dalgalı yapıda olan yapraklardır.
  • Sinuate (Sinüslü): Yaprak kenarları sinüs dalgası şeklinde olan yapraklardır.
  • Serrate (Testere Dişli): Yaprak kenarları tırtıklı, testere dişine benzeyen ve uçları sivri yapraklardır.
  • Dentate (Dişli): Kenarları dişli, ucu çok da sivri olmayan yaprak tipidir.
  • Lobate (Loblu): Yaprak içerisinde farklı bölgeler (loblar) bulunan yaprak tipidir.
  • Scalloped (Oymalı): Kenarlarında oyuklar olan yaprak tipidir.
  • Palmate (El Biçimli): Yaprak şekli, parmakları genişçe açılmış bir ele benzeyen tiptir.
  • Digitate (Parmaklı): Genellikle daha ince parçalara sahip, yine açık bir ele benzeyen tiptir.
  • Bipinnatisect (İki Saplı): Yaprak sapları iki kademeli olan yaprak tipidir. Bir ana sap, bir de yaprakları taşıyan yanal saplar bulunur. Genellikle yapraklar hareketsizdir.
  • Tripinnatisect (Üç Saplı): Yaprak sapları üç kademeli olan yaprak tipidir. Bir ana sap, o ana sapa bağlı yanal saplar ve bu yanal saplara bağlı yaprak sapları bulunur. Genellikle yapraklar hareketsizdir.
  • Pinnatisect (Tek Saplı): Merkezi sap üzerine simetrik olarak iki yana dağılmış yapraklardan oluşan, genellikle hareketsiz kısımlardan oluşan yaprak tipidir.
  • Palmatisect (Avuç Saplı): El biçimli damarlara ve loblara sahip ve tek bir merkezde birleşen, sivri uçlu olmayan yaprak tipi.
  • Pedate (Ayaklı): Yanal kısımları da kendi içlerinde bölünmüş, ele benzeyen yaprak tipi.
  • Palmatilobate (Lop Elli): El biçiminde, geniş loblara sahip yaprak tipidir.
  • Bipartite (Çift Yanlı): İki yana ayrılmış yaprak tipi.
  • Tripartite (Üç Yanlı): Üç ana ayrılmış yaprak tipi.
  • Palmatipartite (El Benzeri Üç Yanlı): Yaprakları birbirine bağlı, üç yana ayrılmış, el benzeri yaprak tipi.
  • Pinnatipartide (Tek Yanlı): Tek bir sap üzerinde, boydan boya ikiye ayrılmış yaprak tipi.
  • Pinnatifid (İğne Kenarlı): Kenarları iğne şeklinde çıkıntılara sahip yaprak tipi.

Tabii bu görselde, çam ya da kaktüslerde görülen tipteki adaptasyonlara yer verilmemiştir. Lise eğitiminden de bilebileceğiniz gibi çamlarda ve kaktüslerde bulunan bu iğne yaprak tipi, yaprağın su kaybını önlemek amaçlı kurak alanlarda yetişen bitkilerin geçirdikleri bir evrim sonucu oluşmuştur. Amaç, yüzey alanını mümkün olduğunca azaltmaktır. Bu bitkiler, bu alandan kaybettikleri fotosentez hızlarını da, çok sayıda iğne yaprak ve kaktüslerdeki gibi yeşil ve fotosentez yapabilen gövdeler taşıyarak kapatırlar. Ayrıca sinekkapan (Venüs) bitkisi gibi özel adaptasyonlar da yer almamaktadır. Bunları, ilgili yazılarımızda zaten özel olarak ele almıştık. Burada verilen yaprak tipleri, genel olarak en yaygın yaprak tipleridir.

Aşağıda birkaç farklı yaprak tipini görmektesiniz:

Tüm Reklamları Kapat

 

 

 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

 

Neden bu kadar çok çeşitte yaprak olduğu sorusu, bilim dünyasında geçtiğimiz birkaç seneye kadar çok ciddi bir soru işareti olarak kalmıştır ve net bir cevap verilememiştir. Neyse ki, gelişen bilim ve teknoloji sayesinde, matematiksel modellerin de ilerlemesiyle bilim insanları çok daha hızlı sonuçlar veren sanal testler yapabilmektedirler ve bunlar sonucunda yaprakların nasıl bu kadar farklı şekillerde evrimleştikleri anlaşılabilmeye başlanmıştır.

Bu yeni modellerde, Evrimsel Biyoloji'nin de gelişmesiyle birlikte yaprak şekillerinin evriminde, yaprak damarlarının en önemli rolü oynadığı keşfedilmiştir. Dolayısıyla matematiksel modeller, yaprak damarlarının gelişimi üzerine kurulmuş ve çok önemli sonuçlar elde edilmiştir. Dünya üzerindeki herhangi bir diğer varlıktan çok daha fazla karbondioksit gazı emdikleri için yaprak damarlarının yaprak şekilleri üzerinde ciddi rolü olmaktadır. Aşağıda, bir yaprağın damarlarının yakından görüntüsünü görmektesiniz.

Arizona Üniversitesinde bir doktora öğrencisi olan ve yaprak şekillerinin evrimi üzerine çalışan Ben Blonder, yaprakların Dünya çapında akıl almaz miktarda karbondioksiti her yıl emdiklerini belirtmektedir. Blonder'ın açıklamasına göre yaprakların sadece 1 yılda emdikleri karbondioksit miktarı, Dünya üzerindeki tüm okyanuslardan daha fazla hacme sahiptir ve sadece insanların atmosfere kattıkları karbondioksitin 10 katından fazladır. İşte Blonder, bu gerçekten yola çıkarak, bu emilimin nasıl gerçekleştiğini anlamak üzere yaprakları incelemiş ve her yaprağın çalışma şeklinin farklı olduğunu keşfetmiştir.

Bir yaprağın şeklini belirleyen 3 temel parametre (faktör) vardır:

Tüm Reklamları Kapat

  1. Yaprağın oluşumunda kullanılacak karbon miktarı
  2. Yaprağın ömrü
  3. Yaprağın güneş ışınlarını işleme miktarı (fotosentez hızı)

İşte bu 3 faktör, sayısız farklı aralıkta ve sayısız farklı kombinasyonla bir araya geldiği için, -neredeyse- sonsuz sayıda yaprak tipi oluşabilmektedir. Tabii ki yaprakların alabilecekleri şekiller, çevre koşullarıyla da sınırlandırılmaktadır; dolayısıyla her ne kadar yapraklar birbirinden kökten farklı gözükse de, yüzeysel bir bakışla birbirlerine az çok benzerler.

İşte yapılan araştırmalar, yaprak damarlarının bu çeşitliliğin merkezinde yer aldığını göstermektedir. Blonder, bu ilginç keşfini, Evrim'e atıfta bulunarak şu sözlerle yorumlamaktadır: "Bu kadar geniş bir çeşitlilik olmasına rağmen, bir özelliği etkileyen faktörün Dünya çapında aynı olması gerçekten büyüleyici." Aşağıda, bir yaprağın damar ağını görmektesiniz:

Araştırma ekibi, düzenledikleri ayrıntılı matematiksel modellerle, yaprak damarlarının, yukarıda belittiğimiz 3 faktörü nasıl yaprağın çıkarlarına en uygun olacak şekilde manipüle edip ayarladığını ortaya çıkarmışlardır. Araştırmaları, Dünya çapında toplamda 2.500 farklı bitki türünü hedef almış ve incelemiştir. Modellerinin, yaprak damarları ile yaprak şekli arasındaki ilişkiyi her bir türde başarıyla verdiğini gördükten sonra, Arizona Üniversitesi kampüsü içerisindeki 25 farklı tür üzerinde de denemişlerdir ve bekledikleri sonuçları tam bir başarıyla almışlardır. Böylece, Dünya çapındaki bir verinin, lokal bir bölgede de geçerli olduğunu ve Evrim'in, yukarıdaki gibi göreceli olarka kısıtlı ama benzer olan çevre şartlarında, benzer şekilde işlediğini göstermişlerdir. Bu ciddi kapsamdaki araştırmalarının sonucunda, yaprak damarlarının bunu ayarlamak için üç temel özellikten faydalandıkları keşfedilmiştir:

  1. Damar yoğunluğu: Bir yaprağın oluşumu sırasında damar ağına ne kadar yatırım yapıldığını gösterir. Bir diğer deyişle, yaprağın gelişimi sırasında, bitkinin o aprak için ne kadar malzeme (atomlar ve moleküller bazında) kulanıldığını gösterir. 
  2. Damarlar arası uzaklık: Bu uzaklık, temel olarak bir yaprağın damarlar tarafından ne kadar etkili olarak beslenebildiğini göstermektedir. Eğer damarlar arası ortalama uzaklık küçükse, damar ağı yoğun demektir ve bu da yaprağın her noktasının iyi bir şekilde beslendiğini gösterir.
  3. Döngü sayısı: Döngü, yapraklarda bulunan ve insanlardaki kılcal damarlara benzeyen ince damarların toplandıkları bölgelerin adıdır. Bu döngü sayısı, yaprağın ne kadar dirençli olduğunu gösterir ve yaprak ömrüyle ilişkilidir.Çünkü döngüler, bir yaprak hasar gördüğünde yaprağı besleme görevi gören kontrol noktaları gibidir.

Dolayısıyla yaprakta bulunan damarlar, bizlere pek çok bilgi vermektedir. Örneğin bir bitki, fotosentez yapmak üzere stoma denen (aşağıda görülüyor) deliklerini açarsa, bir yandan yoğun şekilde karbondioksit alabilirken, bir yandan da yoğun bir şekilde su kaybedecektir. Bu sebeple, yaprağın farklı kısımlarının su kaybından ölmemesi için, yaprağın çeşitli bölgelerine bol miktarda su pompalanması gerekmektedir. Bu da, büyük damarlar gerektirir. İşte büyük damarlı bir yaprak gördüğünüzde, bu bitkinin fotosentez sırasında çok su kaybettiğini; ancak kurak bir alanda yaşamadığını gösterir (çünkü hem çok su kaybetse, hem de kuak bir alanda yaşıyor olsa, muhtemelen iğne yaprak yapısı evrimleşirdi).

Tüm Reklamları Kapat

Eğer bir bitkinin çok fazla suya ihtiyacı varsa bu damar yapısının ve yaprak üzerindeki dağılımının farklılaşmasına sebep olacaktır. İşte bu da doğrudan bir yaprağın şeklini etkilemektedir. Uzun lafın kısası, yaprağın şeklini belirleyen yapının, yaprağın bir nevi "iskeleti" olan damarlar olduğunu söyleyebiliriz.

Damarlar, sadece yaprak şeklini belirlemekle kalmaz; pek çok önemli görevleri bulunur. Yapısal destek, hasarlara karşı direnç gösterme, besin maddelerini iletme ve hatta bazı kimyasal sinyallerin gönderilmesi görevleri bunlardan sadece birkaçıdır. 

Araştırmacılar, bu önemli gerçeği ortaya çıkarmış olsalar da, bunun sadece "büyük resmi" görmemizi sağladığını belirtmektedirler. Çünkü, yukarıda belirttiğimiz gibi, yaprak şekillerini kısıtlayan pek çok çevre faktörü de bulunmaktadır. Evrimsel Biyoloji'nin trade-off ilkesi dahilinde, bir yaprağın alabileceği çok faydalı şekiller olsa da, bunun götürüleri sebebiyle çok daha özel ve kullanışlı olabilecek yapraklar evrimleşememektedir. Elbette, gelecekteki uygun çevre koşullarında, bu yaprakların evrimi mümkün olabilecektir.

Yaprak çeşitleri üzerinde yapılan ve yapılacak araştırmalar, Dünya'nın geleceğini de olumlu etkileyecektir. Çünkü Dünya çevresindeki yaprak çeşitlerinin dağılımına bakarak karbondioksit emilim oranları daha net ve doğru dağılmış şekilde hesaplanabilecek ve buna uygun çevre planları yapılabilecektir. Bu da, uzun vadede karbon döngüsünün düzenlenerek atmosferdeki sera etkisi yaratan karbondioksitin azaltılabilmesini sağlayacaktır.

Teşekkür: Atıl Kaan Kalaycı

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
2
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 15. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2022 23:44:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/253

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Tüy
Nükleer Enerji
Elektrik
Element
Rna
Hormon
Astronot
Canlı
Bilim Felsefesi
Nükleer
İnfografik
Nörobiyoloji
Ekonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Çocuklar İçin Bilim
Kadın Sağlığı
Bilgi Felsefesi
Nöron
Transkripsiyon
Şeker
Test
Cinsellik
Atmosfer
Teknoloji
Yüzey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir?. (21 Eylül 2011). Alındığı Tarih: 1 Aralık 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/253
Bakırcı, Ç. M. (2011, September 21). Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 01, 2022. from https://evrimagaci.org/s/253
Ç. M. Bakırcı. “Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 21 Sep. 2011, https://evrimagaci.org/s/253.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Neden Bu Kadar Farklı Şekillerde Yaprak Bulunur? Yapraklar Şekilleriyle Damarlar Arasındaki Evrimsel İlişki Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 21, 2011. https://evrimagaci.org/s/253.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.