Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Muzlar Yok Oluşa Doğru Sürükleniyor...

Muzlar Yok Oluşa Doğru Sürükleniyor...
Reklamı Kapat

Bu yazı, ScienceAlert isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Dünya çapında devasa bir azalma yaşanması kaçınılmaz. 

Söz konusu dünyanın en sevdiği meyvelerden biri olduğu zaman, tarih kendini tekrar ediyor. Çünkü en ünlü muz, Panama hastalığı yüzünden ciddi bir tehdit altında. Mantar ilacına karşı dirençli olan bu mikrop, kıtaları aştı ve karantina gayretlerini yararak Güney Asya, Afrika, Orta Doğu ile Avustralya boyunca yayıldı.

Hollanda'daki araştırmacıların yaptığı yeni bir çalışmaya göre, Güney Amerika'ya okyanus ötesi bir sıçramanın gerçekleşmesi kaçınılmaz ve bu büyük bir sorun demek. Çünkü burada dünyanın Cavendish muzlarının (açık ara dünyanın en ünlü muz çeşidi) yüzde 82'si yetişiyor ve sadece Ekvator, milyar dolarlık küresel ihraç pazarının üçte birini tedarik ediyor. 

Söz konusu tehdit Panama hastalığı. Toprak kaynaklı bu mantar, en sevilen asıl muz olan Gros Michel'ı 1960'larda yok oluşun kıyısına sürükleyen mantarın ta kendisi. Mantarın etkileri ilk olarak 1876 yılında Avustralya'daki muz ekinlerini solduran bir hastalık bildirildiği zaman keşfedilmişti. 1890 yılında aynı hastalık Costa Rica ve Panama'daki ekinlerde görülmüştü ve 20 yıl sonra bu durum nihayet Fusarium oxysporum f.sp. cubense (Foc) mantarına atfedilmişti. 

Bu mantar, muz ekinlerine bulaşma konusunda inanılmaz derecede becerikli ve bulaştığı zaman mahvedici oluyor. Hem toprak hem de su ile geçen F. oxysporum, toprakta 30 yıla kadar uyku halinde kalabiliyor ve yetiştiricilerin kendi ekinlerinde bunun olup olmadığını bilmeleri, titiz bir tahlil (ki böyle bir şey yok) olmadan neredeyse imkansız. Bir kez uygun bir konağa tutunduğunda, kök sistemine ulaşıyor ve bir bitkinin ana su taşıyıcıları olan odun dokusuna kadar gidiyor. 

Mantar buradan bitkinin damar sistemine müdahale ederek, hızlı bir şekilde solmasına ve susuzluktan dolayı korkunç bir sarı-kahverengi renge dönmesine sebep oluyor. Daha sonra bitki susuzluktan dolayı çok hızlı bir şekilde ölüyor. 

Çiftçiler başlarına gelen şeyi bile bilmeden önce, Panama hastalığı dünyadaki Gros Michel muz ekinlerinin çoğuna yayılarak, bunları Tayland'ın belli bölgeleri dışında her yerde ortadan kaldırdı. Bu muz çeşidi, Tayland'daki bu bölgelerde bulunan küçük tarlalarda hayatta tutuluyor. 

Wageningen Üniversitesi ve Araştırma Merkezindeki araştırmacılar, PLOS Pathogens bülteninde şöyle yazıyorlar: "Neyse ki, bir çare vardı: İngiltere'deki bonatik bahçeler ve Honduras'taki United Fruit Company derlemesinde ilginç örnekler şeklinde sürdürülen Cavendish muzları, Gros Michel için onun yerine geçecek dirençli cinsler olarak belirlenmişti. Yeni doku kültürü teknolojilerinin yanısıra yeni bir kopya 'doğmuş', muz üretimini kurtarmaya ve küreselleştirmeye yardımcı olmuştu."

Fakat şimdi Panama hastalığı, VCG01213 veya Tropik Cins 4 (TR4) adı verilen yeni bir soy şeklinde geri döndü. Bitki araştırmacısı Nadia Ordonez'in önderlik ettiği takım, TR4'ün Panama hastalığının tek kopyası olduğunu ve tek başına şu anki Cavendish'lerin dünya çapında tükenmesine sebep olduğunu onayladı. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Takım üyesi Gert Kema, Quartz'tan Gywnn Guilford'a şöyle söylüyor: "Tropik Cins 4'ün kökeninin Endonezya'da olduğunu ve buradan, büyük ihtimalle ilk önce Tayvan'a ve sonra Çin'e ve Güneydoğu Asya'nın geri kalanına yayıldığını biliyoruz." Ölümcül virüsü Pakistan, Lübnan, Ürdün, Umman, Mozambik ve Avustralya'nın kuzeydoğu Queensland bölgesinde belirlediklerini söylüyor. 

Aramızda muz yetiştiricileri varsa, bu tamamen yeni bir haber değil fakat çalışma, 1980'lerden beri etrafta dolaşan şüpheleri nihayet onayladı; Cavendish, Gros Michel'in kökünü kazıyan Panama hastalığı soyundan etkilenmemiş olabilir, ancak TR4'e karşı süper elverişli durumda. Ayrıca Cavendish muzlarının birbirlerinin tohumsuz birer kopyaları olması, bütün küresel nüfus içinde dirençli bir nüfusun gelişmesine olanak sağlayacak hiçbir genetik çeşitlilik olmadığı anlamına geliyor. 

Peki şimdi ne olacak? Guilford'un Quartz için bildirdiği üzere, muzlarımız bir gecede ortadan kaybolmayacak, fakat işler çok hızlı değişmezse sonunda gerçekten büyük bir miktarda azalacaklar. Kendisi şöyle söylüyor: "Tropik Cins 4'ün yayılması zaman alıyor. Fakat bir kez kök saldığı zaman, azalma kaçınılmazdır. Mesela Tayvan, Tropik Cins 4'ün ilk olarak orada keşfedildiği 1960'ların sonunda yaptığının artık yaklaşık yüzde 2'si kadar ihraç ediyor."

Çözüm kolay değil ve Ordonez ile takımı "şiddetli strateji değişiklikleri" yapılmasını öneriyor. Uluslararası camianın yapabileceği en önemli şey, hastalığın bulaştığı ekinleri bertaraf etmek. Bunun gerçekçi olması için, bilim insanlarının ekili alanlarda ve karantina sınırlarında bulunan hastalığı çok hızlı şekilde tespit edebilen yeni bir teşhis testi icat etmeleri gerekiyor. Ayrıca, Cavendish'in yerini alacak bir şeyin geliştirilmesini ciddi olarak düşünmeye başlamamız lazım. 

Araştırmacılar şu sonuca varıyorlar: "Ancak, yeni muz çeşitleri geliştirmek, araştırma ve geliştirmeye büyük yatırımların yapılmasını ve muzun, öksüz bir ekinden ziyade milyonlarca küçük çiftçinin geçimini destekleyen küresel bir hammadde ile ihracat ürünü olarak kabul edilmesini gerektiriyor."

Umarız çok geç olmadan bir şeyler yaparız. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ScienceAlert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2020 08:23:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5113

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Haber
Göz
Dişler
Mistisizm
2019-Ncov
Dna
Üreme
Mantık
Onkoloji
Kertenkele
Virüsler
Toplum
Kimya
Arı
Şüphecilik
Köpekgil
Cinsel Seçilim
Evrimsel Süreç
Robot
Salgın
Hayvanlar Alemi
Stephen Hawking
Sosyal
Bebek Doğumu
Yok Oluş
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cehalet ne zaman bir görüş haline geldi?”
Scott Adams
Geri Bildirim Gönder