Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Moleküler Ekolog Emrah Çoraman ve Ekibi, Bıyıklı Yarasaların Evrimsel Değişimini Gözlemledi!

Moleküler Ekolog Emrah Çoraman ve Ekibi, Bıyıklı Yarasaların Evrimsel Değişimini Gözlemledi!
Myotis mystanicus/davidii, Safranbolu.
Emrah Çoraman
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 5 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Evrim Ağacı'na da katkı sağlayan bilim insanlarından moleküler ekolog Emrah Çoraman ve ekibi, uzun yıllardır üzerinde çalıştıkları çalışma saygın bir akademik kaynak olan The Royal Society akademik dergisinde yayımlandı!

Söz konusu çalışmanın nasıl yapıldığını ve ne sonuçlar elde edildiğini anlatalım. Malumunuz bazı türler birbirleriyle rekabet halinde; besin kaynakları için çekişiyor. Biri diğerini alt ederse, o türün yaşadığı yerleri ele geçirebilir. Bu türlere ekolojide "istilacı tür" adı veriliyor. En güzel istilacı türlerden biri de Homo sapiens.

Türlerin Göçü ve Gen Akışı

Bugün yaşayan türlerin aralarındaki rekabeti takip edebilir, etkilerini araştırabiliriz. Peki ya bu rekabet geçmişte yaşandıysa? Hatta birkaç yüzyıl değil on binlerce yıl önceyse? Bunu bugüne bakarak nasıl araştırabiliriz? İşte bu noktada DNA bize yardımcı olabilir. Günümüzdeki iklim değişikliği gibi çevre koşulları değişirken, türlerin dağılımı da değişmeye başlar. Mesela boz ayılar (Ursus arctos) artık daha kuzeye çıkıyor. Bu alanlar daha birkaç yıl öncesine kadar kutup ayısı (Ursus maritimus) türünün yaşam alanıydı.

Sadece 3 saat ara ile kaydedilmiş bir fotokapan görüntüsü iki ayı türünün kesişim alanlarını gösteriyor.
Sadece 3 saat ara ile kaydedilmiş bir fotokapan görüntüsü iki ayı türünün kesişim alanlarını gösteriyor.
Douglas Clark

Bu karşılaşmalar bazen türler arası çiftleşmelerle sonuçlanabiliyor. Lisede biyoloji dersinde tür tanımı yaparken, "çiftleştiklerinde verimli döl veremeyen" şeklinde anlatılırdı. Ancak bu tanım artık yenilenmeli. Birçok tür arasında gen akış olmuş, oluyor ve olacak. Bu konuya sonra döneriz...

Kutup ayıları ile Kuzey Amerika boz ayıları arasında çiftleşmeler artıyor! Havalar ısındığı için boz ayılar daha kuzeye, kutup ayılarının yaşadığı bölgelere çıkmaya başladılar. Dolayısıyıla genç bireyler de boz ayılarla çiftleşmişler. Bu çiftleşmeler sonucu, bir türün DNA'sı diğeriyle karışmış oluyor. Yani iki tür arasındaki etkileşim DNA'da bir nevi kayıt altına alınmış oluyor. Peki bu nadir bir durum mu? Başka örnekleri var mı? Var, mesela biz insanlar! Hiç de nadir değil!

Eğer anne ve babanız Afrika kökenli değilse, DNA'nızın bir kısmı neandertallerden geliyor. Atalarımız Afrika'dan çıkıp Dünya'nın dört bir tarafına yayılırken neandertallerle karşılaşıp çiftleşmişler. Bu sebepten DNA'larının bir kısmı artık bizim de bir parçamız. Peki neandertallere ne oldu? Soyları tükendi mi? Kalabalık göç ettiğimiz için gen havuzlarımız karıştı ve asimilasyon sonucu seyrelip gittiler mi? Yoksa bizim mikroorganizmalarımızla hasta mı oldular? Yoksa bizden bağımsız olarak iklim değişikliğine mi uyum sağlayamadılar? Bu konuda araştırmalar devam ediyor ama dikkat ederseniz hepsi türlerin etkileşimiyle alakalı!

Bıyıklı Yarasalarda Gen Akışı ve Göç

Kapak fotoğrafindaki bıyıklı yarasada olduğu gibi bu tarz morfolojik olarak birbirine benzeyen türlere kriptik türler deniyor. Bu türler birbirlerine benzeseler de mesela dilleri farklı, o yüzden birbirleriyle (teorik olarak) çiftleşmiyorlar. Genetik yöntemler kullanarak bu türleri ayırt etmek mümkün. Ancak bu türlerde şöyle bir durum var. Anadolu'daki popülasyonların anneden gelen mitokondriyal (mtDNA) genlerine bakınca hepsi aynı gözüküyordu.

Batı Asya ve Avrupa haritası.
Batı Asya ve Avrupa haritası.
Wikimedia Commons

Bıyıklı yarasaların iki türü var; genetik olarak farklılar. Biri doğuda Asya'da yaşıyor, diğeri kabaca Avrupa ve Anadolu'da. Bir dönem Asya'dakiler batıya göç ediyor. Anadolu'da bu iki tür karşılaşıyor ve çiftleşiyor. Bunun sonucu batını mtDNA'sı doğudakilere geçiyor. Tıpkı neandertallerden bize geçen genlar gibi.

Doğu'dan gelenler Balkanlar'a kadar ilerliyorlar. Bundan sonra gözükmüyorlar. Muhtemelen Akdeniz iklimine uyum sağlamışlar. Balkanlar'ın eski sahipleri ise artık yok denecek kadar az. Muhtemelen diğerleriyle rekabetten ötürü. Balkanlar ve Anadolu'dan neredeyse silinmişler. Ama mtDNA'ları halen bu bölgede yaşıyor (ama başka türde). İşte bu genetik analizler sayesinde geçmişte türler arasında neler yaşandığını bir nebze anlayabiliyoruz. DNA'dan öğrenecek bir sürü şey var!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çalışmanın Bulguları ve Hedefleri

Türlerin birbiri ile karşılaşmasına "ikincil temas" adı veriliyor. İkincil temaslar, türlerin evrimsel geçmişlerinde önemli bir rol oynar. Bu sayede allopatrik türleşme gerçekleşir ve sonrasında çeşitli taksonlar çeşitlenir. Ardından coğrafik dağılımları genişleyen türlerde tekrardan ikincil temaslar gerçekleşir. Evrim tarihi boyunca birçok "türleşme" bu şekilde gerçekleşmiştir. Dolayısıyla ekolojik açıdan çok önemli bir mekanizmadır. Önemli bir türleşme mekanizması olsa da elbette türleşmenin tek mekanizması bu değildir. Türleşme hakkındaki ayrıntılı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

İkincil temaslardaki karşılaşmalarda gen akışının boyutu, ekolojik farklılaşma düzeylerine ve üreme izolasyonlarının gücüne bağlıdır. Bu çalışmada, iki farklı bıyıklı yarasa türü olan Myotis mystacinus ve Myotis davidii türlerinin genetik sekanslama ile evrimsel olarak türlerin coğrafik dağılımlarını (filocoğrafya) simpatrik bölgelerine odaklanarak incelendi. İlgili iki tür veya popülasyon, aynı coğrafi alanda bulunduklarında simpatrik kabul edilirler ve bu nedenle sık sık birbirleriyle karşılaşırlar. Karşılaştıktan sonra DNA'da adeta bir iz bırakırlar ve introgresyon adı verilen gen sızması gerçekleşir.

Örneğin Homo sapiens ile Homo neanderthalensis arasında da birçok introgresyon gerçekleştiği anlaşılmıştır. Neandertallerden ve denisovanlardan miras aldığımız birçok genin aslında, Afrika'dan çıkış sonrası tamamiyle yabancı olduğumuz yeni çevreye adaptasyonda yararlı olduğunu keşfediyoruz - ve aynı zamanda zararlı olanların da elendiğini. İntrogresyon veya introgresif melezleşme hakkında daha fazla bilgi almak için ayrıntılı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Evrimsel süreçlerinde mtDNA introgresyonları sonucuyla bıyıklı yarasaların Palearktik dağılımları.
Evrimsel süreçlerinde mtDNA introgresyonları sonucuyla bıyıklı yarasaların Palearktik dağılımları.
The Royal Society

Çalışmada M. mystacinus ve M. davidii türlerinin allopatrik türleşme gösterdiği ve biyocoğrafyalarının genişlemesi nedeniyle ikincil temasa geçtiği mitokondriyal DNA (mtDNA) analizleri ile gösterilmiştir. Anadolu ve Balkanlar'da ikincil temas alanındaki bireylerin mitokondriyal ve nükleer veri setlerine dayanan popülasyonlar gözlemlenmiştir. Gözlenen bu paternler, yerel M. mystacinus popülasyonlarının genişleyen M. davidii popülasyonları ile melezlendiğini ve bu da öncekinden mitokondriyal introgresyonla (gen sızmasıyla) sonuçlandığını düşündürmektedir. Gördüğünüz gibi türler dinamik birimlerdir ve tarih boyunca birbirleri ile ilişkili bir şekilde evrimleşmiştir!

İntrogresyon alanında, uyumlu nükleer ve mitokondriyal genotipleri olan M. mystacinus bireyleri nispeten az sayıda tanımlanmıştır, bu da yerli popülasyonların büyük ölçüde M. davidii tarafından istila edildiğini göstermektedir. Ekolojik rekabet ile birlikte değişen çevresel koşullar, bu değişimin olası nedenidir. Çalışma, filocoğrafik örüntülerle incelenen tarihsel bir popülasyon değişiminin olası bir örneğini sunmaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/11/2020 15:04:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8845

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Biyokimya
Hayvan Davranışları
Diş Sorunları
Parazit
Su
Balık
Farmakoloji
Kozmoloji
Rna
Uçma
Sars Virüsü
Mit
Elektron
Biyografi
Hastalık
Köpekler
Kütle
İnsan
Protein
Matematik
Yılan
Beslenme Bilimi
Felsefe
Makroevrim
Tedavi
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer okuduğunuz her şeye inanıyorsanız, okumamalısınız.”
Japon Atasözü
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol