Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Modern İnsanın Zihni ve Bedenindeki Avcı Toplayıcı Atalarımızdan İzler

Modern İnsanın Zihni ve Bedenindeki Avcı Toplayıcı Atalarımızdan İzler Medical Xpress
12 dakika
5,480
  • Evrimsel Biyoloji
  • Etoloji

Yaşlı büyüklerimiz "Kerahet vakti uyunmaz" derler. Güneş batmadan hemen önce, kerahet vakti kestirilen bir kaç saatlik uyku sonrası yaşanılan ağır sersemlik, modern şehirli yaşam düşünüldüğünde oldukça anlamsız görünebilir. Kerahet uykusunun yaşattığı cehennem hissinin anlamlı olabileceği alternatif bir yaşam biçimi mevcut mudur?

Güneş batmadan hemen önce yatılan uykudan uyandığımızda sersem şekilde, nerede ve hangi zamanda olduğumuzu bile şaşırmamız, evrimsel süreç içerisinde geliştirilmiş "Bunu bir daha yapma." uyarısı veya ceza mekanizması olabilir. Güneş batmadan yarım saat önce avcı toplayıcı atalarımızın uzun gece için su, atıştırmalık yiyecek, gece ateşi için odun toplama ve vahşi hayvanlar için güvenlik önlemi alma zamanı, uyuma zamanı değil. Nasıl ki kesikler sonucu acı çekmek, kanamayı ve dolayısıyla ölümü engelleyici uyarı mekanizması ise kerahet uykusu sonucu yaşanılan küçük çaplı travma da "Gece için hayati öneme sahip hazırlıkları yap." uyarısı olabilir.   

Bu Reklamı Kapat

Tek başına bilimsel bir metot olmasa da, modern insanın geçmişine dair makul gibi görünen tahminlerin arkeoloji, paleontoloji veya genetik bilimi ile teyit edilmesi, tezlerimize nispeten bilimsel kimlik kazandıracaktır. Yapacağımız, sonuçtan sebepleri bulmak, izlerden geçmişi anlamak, bir açıdan kompleks bir makineyi tersine mühendislik ile çözümlemektir (Reverse Engineering). Analizimiz, insanın 2.000.000 senelik avcı toplayıcı atalarından kalan genetik, metabolik ve hormonal yapılanması üzerine giydirilmiş, 10.000 senelik tarım devriminin getirdiği şehir kültürüne göre yapılacaktır. 2.000.000 milyon senelik bir geçmişin 10.000 senelik yerleşik şehirli yaşam üzerinde izler bırakmaması mümkün değildir.         

Modern insanda testosteron hormonunun hem seksi hem de şiddeti birlikte körüklemesi erkek atalarımızın kadın atalarımız için rakipleri ile mücadeleye girdiği, kadınların kendisi için mücadeleyi kazanan erkeği tercih ettiği sonucuna götürebilir. Kadınların efendi erkek yerine bıçkın erkek tercihi muhtemelen evrimsel geçmişimizden kaynaklanıyor. Bir kısım modern kadının günümüzde bile erkeğin bağlılığını sınamak için kıskandırma taktikleri ile erkek rakipler için mücadele ortamı yaratmaya çalışması tezimizi destekliyor. Ayrıca, boyalı gazetelerin 2. sayfa haberlerinde kriminal şiddet olaylarının çoğunun erkek tarafından işlenen, bir şekilde cinsellikle bağlantılı suçlar olması tezin tuzu biberi. Velhasıl kelam, testosteron modern yaşamın yapısına uygun olmadığı halde avcı toplayıcı atalarımız tarafından kucağımıza bırakılmış el bombasıdır.

Bu Reklamı Kapat

Modern insanda C vitamini sentezleyen genin mevcut olması ama bu genin çalışmaması atalarımızın dışarıdan yeterli miktarda meyve alabildiğini gösterir. Dahası C vitamini sentezleyen en yakın kuzenimizin lemurlar olması avcı toplayıcı dönemden önce de meyve tükettiğimizi gösterir. Öğlen yemeklerinden sonra şekerleme yapma isteği ya da ağır yemekten sonra uyku ihtiyacının hasıl olması avcı toplayıcı atalarımızın yiyeceğe kolaylıkla ulaşamadığı fikrini doğuruyor. Nadiren avlanan geyiğin ertesi gün bozulacağı için kabile üyelerince pişirilip anında ve bolca tüketilmesi ve yemek sonrasında uyuklanması, metabolizma hızının düşürülerek, sonraki ava kadar gerekli enerjinin glikojen ve yağ olarak depolanmasını sağlıyor olabilir. Sıklıkla yaşanan açlık nedeni ile glikojen depolamaya uygun bir metabolizma avcı toplayıcı atalarımız için avantaj iken modern insanda obeziteye yol açtı. Ortalama 70 kg'lık yetişkin modern bir insan, iç organların harcadığı enerji hariç, 20 kcal'lik bir iş için, kendi kilosunu koruyarak, 100kcal'lik enerjiye sahip besin alması gerekir. İnsanın enerji dönüştürme mekanizması %20 verimlidir, bu son teknoloji güneş panelleri ile aynı değerde bir verimliliktir. Yüksek verimli katabolizma avcı toplayıcı atalarımızın sıklıkla açlık çektiği delillerinden diğeridir. 

Modern insanın homini-gırtlak besin tüketip kilo almama ütopyasının gerçeğe dönüşmesi için verimliliğin %10 civarına düşmesi gerekir. Ayrıca modern insanın besinleri buzdolabında uzun süre depolama fırsatı var iken, avcı toplayıcı atalarından miras kalan besinleri vücutta depolama metabolizması, hala avcı toplayıcı bedende yaşadığımızın delilidir. 

Eğer modern bir insan avcı toplayıcı olarak yaşamaya karar verseydi yaklaşık hangi kiloda olurdu? Kişiden kişiye değişmekle birlikte, perhiz yapan obez bireyler belli bir kiloya kadar hızlıca inerler, ama bir noktadan sonra bünye kilo vermeye direnerek plato dönemine girer. Muhtemelen bu direnç noktası, genetik mimari projemizin avcı toplayıcı hayata göre kodlandığı, aynı zamanda doğal avcı toplayıcı yaşama göre evrimleşmiş kişisel kilomuzdur. Eğer avcı toplayıcı yaşama geri dönseydiniz muhtemelen perhizde sizi zorlayan plato dönemindeki kiloya sahip olacaktınız.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hafif ev kıyafetleriyle, ne soğuk ne de sıcak, kendimizi en rahat hissettiğimiz sıcaklık 20-25 °C aralığıdır. Bilim insanları ve mühendisler arasında bu değerin üst sınırı 25°C oda sıcaklığı olarak kabul edilir. Sonuçtan sebebe gidersek, çıplak kıyafetsiz avcı toplayıcı atalarımızın 4 mevsim sıcaklık ortalaması 20-25 °C arasında değişen coğrafi bölgelerde uzunca bir süre yaşadığını söyleyebiliriz. Arkeolojik ve genetik veriler atalarımızın Orta Afrika Rift Vadisinde uzunca bir süre yaşadıklarını destekliyor. Buzul Çağındaki bir kaç derecelik ortalama sıcaklık düşüşü de hesaba katıldığında, Orta Afrika mevsimsel sıcaklık değişiminin kendimizi rahat hissettiğimiz 20-25°C sıcaklık aralığında kaldığı görülüyor.

İçeriğinin okunması ve anlaşılması gerekirken, kutsal kitapların idolleştirilerek cevşen ve muska olarak boyuna asılması, soyut inanca yatkın olmayışımız, inancı somutlaştırma ihtiyacımız atalarımızın uzun dönem putperest olarak yaşadıklarını gösteren delil olabilir. Hala avcı toplayıcı olarak yaşayan Amazon ve Afrika Yerlilerinin semavi dinler yerine pagan inançlara sahip olmaları tezimizi destekliyor. Sami dinleri, putperest inançları yıkmak için kutsal kitaplar getirdi, buna karşın insanoğlu bu kitapları çok kısa süre sonra putlaştırdı. İronik fakat hayatın olağan akışına aykırı değil. 

Korku, öfke, endişe gibi duygular analitik düşüncenin merkezi korteksin faaliyetlerini kısıtlayarak sağlıklı düşünmeye engel olur. Hayatta ilerlemenin analitik becerilerin sınanmasına bağlı olduğu, her yaşta sınavlara tabi tutulduğumuz modern dönemde bu tür duyguların sağlıklı düşünmemizi etkileyerek bizleri sınavlarda başarısız kılması aleyhimize işleyen bir süreçtir. Korku, öfke, endişe gibi duyguların beynimizin analitik yönünü baskılayarak bizleri fevri davranmaya yöneltmesi, sanki ölümle burun burunaymış gibi kan ter içinde bırakması, avcı toplayıcı dönemden yadigâr bir özelliktir.

Aslan, kaplan gibi yırtıcı hayvanlarla karşılaşıldığında korteks merkezli durumu analiz etme yerine, amigdala merkezli savaş ya da kaç komutunun istem dışı duygusal durum olarak belirmesi bize zaman kazandırıyordu. Atalarımız için çevresinde olup bitenleri, yaşama ve üreme konusunda olumlu, ya da yaşam ve üreme konusunda olumsuz olarak ikiye ayırarak siyah veya beyaz algılamak vahşi doğanın dinamiklerine uygundu. Kabile üyelerinin yılan tarafından zehirlenmesi veya şelale başında tüm kabile üyelerinin karnını doyuracak ceylanın avlanması gibi yaşam deneyimlerinin amigdala merkezli olumlu ya da olumsuz duygular ile çeşnilendirilerek hafızaya alınması yaşama ve soyunu devam ettirme konusunda avantaj sağlıyordu.

Hâlbuki korteksin entelektüel faaliyetleri, örneğin felsefe, siyah ve beyaz algıyı değil, gri tonlu algıyı destekler. Kortekse göre iyi-kötü, güzel-çirkin, faydalı-faydasız, tehlikeli-tehlikesiz gibi net ayrımlar yoktur, bunların gri tonları vardır, ancak aslan karşısında gri tonları değerlendirerek felsefe yapmanız hayatınıza mal olabilirdi. Vahşi doğada siyah-beyaz iki tercih vardır ve bunun istem dışı duygu olarak gelişmesi zaman kazandırır ve yaşamda kalma konusunda avantaj sağlar.

Bu Reklamı Kapat

Korku ve umut, ödül ve ceza, canlıları motive eden temel iki dinamiktir. Sirk hayvanları ödül ve ceza uygulanarak istenilen kalıba sokulur, eğitim sistemimizde çocuklar ödül ve ceza uygulanarak adam edilir. Hatta Sami dinlerinin bu kadar başarılı olmasının arka planında cennet ve cehennem inancının yarattığı korku ve umut hislerinin sağladığı yüksek motivasyon yatar. Özetle vahşi doğada analitik düşünceyi ortadan kaldırarak hızlı ve kesin tepki vermemizi sağlayan amigdala merkezli korku hissi, modern yaşamda hedefi belli olmayan stres olarak belirdi.  

Reklam sektörünün zihnimizin rasyonel tarafına değil de duygusal tarafına hitap etmesi, atalarımızda amigdala merkezli duyguların, korteks merkezli nesnel düşüncelerden daha önemli olduğu fikrini destekliyor. Büyük anne, dede, baba, anne ve çocukların bir arada aile saadeti yaşadığı iftar sofrasında açılan meşrubatın reklamı, sizin duygusal merkeziniz amigdalaya hitap ederek satışlarını arttırmayı hedefler. Hâlbuki korteks, meşrubatın sağlığa zararlı bir içecek olduğunu söyler.    

Uzmanlarca, iletişimin %70'inin vücut dili, %20'sinin ses tonlama, %10'unun ise konuşmanın içeriği olduğu görüşü, atalarımızın çok uzun bir süre sadece vücut dilini kullanarak anlaştıkları, uzunca bir süre vücut dili üstüne sesler ekledikleri ve bu sesleri tonladıkları, nispeten daha kısa bir süre önce de ikisinin üzerine anlamlı sözleri ekleyerek konuşmaya başladıkları fikrini doğuruyor. Zaten bu süreci bebekler üzerinde de gözlemleyebiliriz. Bebekler ilk iletişimlerini ağlayarak, gülerek, somurtarak, kızararak sağlarlar, biraz büyüdüklerinde tek ses çıkarsalar bile o sesi farklı şekillerde tonlayarak anlaşmaya çalışırlar, en sonunda konuşmaya başlarlar. Bebeklerde konuşma, eğitim olmadan mümkün değildir, ama vücut dili ve tonlama eğitim olmadan da gerçekleşir, yani doğuştan gelir. Kurtların, şempanzelerin, insan yavrusunu yetiştirdiği kayıtlı vakalarda, çocuklar vücut dilini ve ses tonlamayı kullanabiliyorlar fakat konuşamıyorlar. Vücut dili ve güçlü ses tonlama ile desteklenen içeriği boş çelişkili hamasi nutukların geniş kitlelerce teveccüh görmesi modern dönemde rasyonel olmasa da avcı toplayıcı dönemde anlamlıydı.

Avcı toplayıcı atalarımız için duygular düşüncelerden daha önemli idi, duyguları en iyi gösterme yolu ise vücut dili ve ses tonlama becerisi idi. Maalesef iletişimin bu önem sıralaması modern dönemde "Vücut dili ve tonlama ile desteklenerek güçlü bir şekilde söylenen yalan, güçsüz bir şekilde dillendirilen hakikatten daha fazla prim yapar." arızasını da doğuruyor. 20. yüzyılın ortalarında Hitler gibi vücut dilini ve tonlamayı başarılı bir şekilde kullanan hatiplerin, gerçekte hala avcı toplayıcı olan geniş kitlelerin idrakine perde çekerek, Dünyanın kaderini değiştirmeleri, dahası 21. yüzyılda da algının gerçeğin yerine ikame edilmesi, insanlığın geleceğine dair umutları kırıyor.  

Bu Reklamı Kapat

Evrimsel süreçte sosyal yaşam geliştiren canlılar birey olarak güçsüz olsalar bile, organize olduklarında avlanma, besin bulma ve aslan ve kaplan gibi yırtıcılardan kurtulma konusunda avantaj sağlarlar. Avcı toplayıcı sosyal grubun, karar veren bir kaç beyin yerine tek beyni olması organizasyonun başarı oranını yükseltir. Yırtıcı hayvanlar karşısında stratejik polemiklere girmek zaman kaybettirir. Vahşi doğada kararlar hızlıca alınmalıdır, aksi takdirde grubun hayatı tehlikeye girer. Grubun diğer üyelerinin karizmatik alfa erkeğe biat etmesi avcı toplayıcı yaşamda avantaj sağlarken, modern yaşamda besin bulma ve yırtıcılardan kurtulma gibi dertler olmamasına rağmen hala tek adam diktasına meyilli olmamız, demokrasinin, ortak aklın ve çoğulculuğun kök salmasında engel teşkil ediyor. Alfa erkeğe biat, avcı toplayıcı bedende yaşayan modern insanın diğer umut kırıcı özelliğidir.  

Avcı toplayıcı atalarımızdan izleri en net şekilde görebileceğimiz dönem, şehir kültürünün henüz üzerinde etkili olmadığı insanın bebeklik dönemidir. Emeklemeye başladığında bebekleri zapt etmek mümkün değildir. Kapının arkasında ne var? Sonraki kapının arkasında ne var? Televizyonun içine bu kadar insan nasıl sığdı? gibi sorularla harekete geçen bebekler küçük kaşiflerdir, tıpkı avcı toplayıcı atalarımız gibi. Yaklaşık 60.000 sene önce Orta Afrika’dan yola çıkan atalarımızın Dünyaya yayılmalarındaki tek motivasyon, yiyecek ve av peşinde sürüklenmek değildi. Karşı adada ne var? Dağın arkasında ne var? Nehrin karşısında ne var? Bu ve bunun gibi sorulara cevap arayışı, atalarımızın Afrika’dan Asya’ya, Asya’dan Amerika’ya, Avustralya’ya ve Avrupa’ya yayılmalarını sağladı. Kâşif atalarımızdan devraldığımız zihniyet sayesinde bugün Dünyanın dışına çıkmayı başardık, Ay'a insan gönderdik. Dünya dışı yaşamla karşılaşma umuduyla içerisinde Türkçe "Sabah şerifleriniz hayrolsun" selamının da bulunduğu, Dünyanın bütün dillerinden selamların kaydedildiği altın plağı Voyager-1 uzay aracıyla Güneş Sistemi dışına çıkarmayı başardık. 

"Düşman göster! Dayanışma duygusunu kışkırt! Düşündürme!" Hitler'in 3-D stratejisi, modern insanın amigdala etkinliğinin aktive edilerek, zihnimizin derinliklerindeki hamasi avcı toplayıcıyı ortaya çıkarmaya yönelik alfa erkek stratejisidir. Elinde oku ve yayı ile pek tehlikeli olmayan avcı toplayıcı insan, binlerce nükleer bomba ile Dünyanın sonunu getirebilecek kapasitededir. Neyse ki yine avcı toplayıcı atalarımızdan aldığımız keşfetme, merak, hakikat arayışı, düşünme, analiz etme, öngörü gibi korteks aktiviteleri sayesinde karamsar tablonun tersine dönmemesi için hiç bir sebep yok.

Soluk mavi nokta, Voyager-1'in güneş sisteminden çıkmadan önce, 6.4 milyar kilometre ötede son bir defa kamerasını geriye doğrultarak mavi gezegenimizi çektiği fotoğraftır. Carl Sagan'ın 1994 yılında bu fotoğraftan esinlenerek attığı tirat, insanlık için ders niteliğindedir.  

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Kim (Rudyard Kipling)

Kim is a novel by Nobel Prize-winning English author Rudyard Kipling. It was first published serially in McClure’s Magazine from December 1900 to October 1901 as well as in Cassell’s Magazine from January to November 1901, and first published in book form by Macmillan & Co. Ltd in October 1901.

The story unfolds against the backdrop of the Great Game, the political conflict between Russia and Britain in Central Asia. The novel popularized the phrase and idea of the Great Game. It is set after the Second Afghan War which ended in 1881, but before the Third fought in 1919, probably in the period 1893 to 1898. The novel is notable for its detailed portrait of the people, culture, and varied religions of India.

The book presents a vivid picture of India, its teeming populations, religions, and superstitions, and the life of the bazaars and the road.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺85.00
Kim (Rudyard Kipling)

Şu noktaya tekrar bakın. Orası evimiz. O biziz. Sevdiğiniz ve tanıdığınız, adını duyduğunuz, yaşayan ve ölmüş olan herkes onun üzerinde bulunuyor. Tüm neşemizin ve kederimizin toplamı, binlerce birbirini yalanlayan din, ideoloji ve iktisat öğretisi; insanlık tarihi boyunca yaşayan her avcı ve toplayıcı, her kahraman ve korkak, her medeniyet kurucusu ve yıkıcısı, her kral ve çiftçi, her aşık çift, her anne ve baba, umut dolu çocuk, mucit, kâşif, ahlak hocası, yoz siyasetçi, her süperstar, her "yüce önder", her aziz ve günahkâr onun üzerinde, bir günışığı huzmesinin üzerinde asılı duran o toz zerresinde.

Evrenin sonsuzluğu karşısında Dünya çok küçük bir sahne. Bütün o generaller ve imparatorlar tarafından akıtılan kan nehirlerini düşünün, kazandıkları zaferle bir toz tanesinin bir anlık efendisi oldular. O zerrenin bir köşesinde oturanların başka bir köşesinden gelen ve kendilerine benzeyen başkaları tarafından uğradığı bitmez tükenmez eziyetleri düşünün, ne çok yanılgıya düştüler, birbirlerini öldürmek için ne kadar hevesliydiler, birbirlerinden ne kadar çok nefret ediyorlardı.

Böbürlenmelerimiz, kendimize atfettiğimiz önem, evrende ayrıcalıklı bir konumumuz olduğu hakkındaki hezeyanımız, hepsi bu soluk ışık noktası tarafından yıkılıyor. Gezegenimiz, onu saran uzayın karanlığı içinde yalnız bir toz zerresi. Bu muazzam boşluk içindeki kaybolmuşluğumuzda, bizi bizden kurtarmak için yardım etmeye gelecek kimse yok.

Dünya, üzerinde hayat barındırdığını bildiğimiz tek gezegen. En azından yakın gelecekte, gidebileceğimiz başka yer yok. Ziyaret edebiliriz, ama henüz yerleşemeyiz. Beğenin veya beğenmeyin, şu anda Dünya sığınabileceğimiz tek yer.

Gökbilimin mütevazılaştırıcı ve kişilik kazandıran bir deneyim olduğu söylenir. Belki de insanın kibrinin ne kadar aptalca olduğunu bundan daha iyi gösteren bir fotoğraf yoktur. Bence, birbirimize daha iyi davranma sorumluluğumuzu vurguluyor, ve bu mavi noktaya, biricik yuvamıza.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 10
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Üzücü! 2
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • İğrenç! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/10/2022 10:43:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5090

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ara Tür
Yaşlılık
Ay Görevleri
Algoritma
Biyoçeşitlilik
Acı
Hukuk
Aminoasit
Doğa Yasası
Fare
Sağlık
Alan
Dağılım
Aile
Teyit
Akciğer
Cinsellik Araştırmaları
Seçilim
Nükleotit
Sıcaklık
Doğa Olayları
Mikrobiyoloji
Kimyasal Evrim
Hastalık
Tüy
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.