İnsan-Harici Hayvanlarda Arkeoloji: Başlıklı Maymunlar 3.000 Yıllık Bir Arkeolojik Kayda Sahip!

İnsan-Harici Hayvanlarda Arkeoloji: Başlıklı Maymunlar 3.000 Yıllık Bir Arkeolojik Kayda Sahip!
Başlıklı bir maymun taş alet kullanarak kabuklu bir yemişi kırmaya çalışıyor.
Tiago Falótico
Yazar Kiona N. Smith Şule Ölez Editör Şule Ölez
4 dakika
1,853 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Atalarımızın taş aletler kullandığına dair arkeolojik buluntular, 2,5 milyon yıl öncesine dayanıyor ve arkeologlar insanların evrimi, kültürü ve yaşam tarzındaki değişiklikleri izlemek için taş alet teknolojisindeki değişiklikleri kullanıyorlar. Brezilya'daki bir arkeolog ekip, başlıklı maymunların kullandığı ve 3000 yıl öncesine tarihlenen taş aletleri buldu ve binlerce yıldır davranış ve beslenme biçimindeki değişiklikleri ortaya çıkardı.

Arkeoloji Sadece İnsanlar İçin Değildir!

Başlıklı maymunlar, şempanzelere göre birçok işe uygun aletler kullanırlar. Kazma işleminden çeşitli çekirdek ve tohumların kırılıp açılmasına kadar çeşitli görevler için doğru boyutlarda ve şekillerde taşlar seçerler. Her birinin kendi tercihine göre seçtiği boyut ve ağırlıkta kendi kırma aleti vardır. Başlıklı dişi maymunlar potansiyel çiftlerine taşları atarak flört bile ederler.

Brezilya’nın Serra de Capivara Milli Parkı’nda bir grup başlıklı maymun yuvarlak kuvarsit taşlarla kaju fıstığı kırıyor ve bu taşları 25 metre uzaklıktaki kuru bir dere yatağından alıp kaju bahçesine taşıyorlar. Başlıklı maymunlar yiyeceklerini en az 3000 yıldır aynı noktada işliyor ve hasarlı aletlerini kullanmayı bırakıyorlar. 3000 yıl yaklaşık 450 maymun nesli ediyor, arkeologlar taş çekiçlerin bu süre zarfında nasıl kullanıldıklarına dair bazı önemli değişiklikler olduğunu fark ettiler.

Reklamı Kapat

Taş boyutlarındaki değişiklikler, hasar biçimleri ve maymunların diğer taşları örs olarak kullanıp kullanmadıkları maymunların nasıl yiyecek sağladıkları konusunda değişikliklere işaret ediyordu. Arkeologlar ilk defa başka türlerin zaman içinde davranış değişikliklerini izlemek için araçları kullanabildiler. Şempanzelere ilişkin olarak da buna yakın bir süreyi kapsayan arkeolojik buluntular var, ancak şempanzelerin kullandığı taş aletler ve bu aletlerin nasıl kullanıldıkları bu süre içerisinde çok fazla değişmemiş gibi görünmektedir. Bununla birlikte arkeologlar deniz samuru veya uzun kuyruklu makaklar için yeterince uzun süreyi kapsayan buluntular elde edememişlerdir.

Maymunların 3000 Yıllık Avcılığı

Bölgedeki en derin katmanlardan çıkarılan ve 3000 ila 2400 yıl öncesine tarihlenen taş aletler, başlıklı maymunların bugün kullanıp attıklarından çok daha küçük, hafif ve hasar görmüş gibi görünüyor. Örs olarak kullanılmış olduğu düşünülen taşlar (bu taşlar kendilerine özgü oyuk ve göçük izleri taşırlar) dikkat çekici bir şekilde yoklar. En muhtemel açıklama, antik maymunların kaju fıstığından daha küçük ve daha kolay açılabilen yiyecekler yemesidir. Tohumları kırmak için taş örslere ihtiyaç yoktu, çünkü bu küçük yiyecekleri taşla kırmaya kalkışmak içindekinin ezilmesine neden olurdu.

Buluntular birden kesilip 640 ila 565 yıl öncesine ait bir katmanda, taş çekiçlerin yanında aniden taş örslerle yeniden beliriyor. 257 yıl öncesinde ise başka bir şey değişiyor: Bu katmandan çıkarılan taş çekiçler, bugünkü başlılıklı maymunların kullandıklarından daha büyük ve ağırlar; örsler (ve kırık örs parçaları) ise çok daha yaygın. Başlıklı maymunlar küçük tohumlardan vazgeçip kaju fıstığından daha büyük ve daha sert bir şeyi yemeye geçmiş gibi görünüyor.

Geçen yüzyılda, modern başlıklı maymun kültürü ortaya çıkarıldı. Fosil alanındaki en üstte bulunan katmanlar, en düz yüzeyleri üst üste binen ve konik izler taşıyan yuvarlak kuvarsit çakıllar (ve birkaç kumtaşı) içeriyor. Daha yeni olanlar ise hala ayırt edilebilir ölçüde kaju kalıntısı lekelerine sahip ve yakındaki kaju ağaçlarının kökleri ve dallarında darbe izleri var; tüm bunlar aletlerin ne için kullanıldığını açıkça gösteriyor.

Tüm Bunların Anlamı Ne?

Farklılıklarına rağmen, Serra Capivara’daki başlıklı maymunlara ait taş aletlerin hepsi aynı tipte aletlerdir. Sao Paulo Üniversitesi'nden primatolog Tiago Falotico ve meslektaşları şöyle yazıyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Başlıklı maymunlar en az 3000 yıldır aynı basit taş aletli vurma geleneğini uyguladılar, bununla birlikte bu teknolojiyi farklı amaçlar için de kullandılar.

Biz insanların evrimsel soy hatlarında, taş alet teknolojisinde büyük değişiklikler vardır. Örneğin bir şeye taşla vurmaktan, bilerek keskin kenarlar şekillendirmeye geçmek ya da gelişigüzel yongalamadan hazırlanmış bir taşı daha planlı bir şekilde kullanmaya geçmek gibi. Bu değişiklikler genellikle bilişsel yetenekte büyük bir ilerlemeyle, yeni bir türün ortaya çıkmasıyla veya büyük bir kültürel değişimle çakışmaktadır. Aletlerin yapım veya kullanım tarzındaki küçük değişiklikler ise genellikle yeni bir ortam, yeni bir diyet veya mevcut alet malzemelerindeki bir değişiklik gibi daha küçük değişikliklere işaret eder. Muhtemelen başlıklı maymunlardaki durum budur.

Başlıklı maymunlarda alet kullanımı, maymundan maymuna (ve gruptan gruba) sosyal öğrenme yoluyla geçtiği için, arkeolojik buluntuların binlerce yıl boyunca aynı yerde yaşayan ve yeni yiyeceklere adapte olan sadece bir grup maymuna ait kanıtlar olduğunu kesin olarak söylemek imkansızdır. Bu buluntular, her birinin kendine özgü çekiç kullanma tercihi ya da kendine özgü bir diyeti, başka bir deyişle kültürü olan farklı zamanlarda yaşamış farklı grupların imzası olabilir.

Falotico ve meslektaşları, 3000 yıllık başlıklı maymuna ilişkin bu arkeolojik buluntunun, alet kullanan hayvanların uzun vadede ekolojik değişikliklere nasıl uyum sağladıkları hakkında fikir verdiğini söylüyor. Aynı zamanda bize hominin atalarımızın alet kullanmaya ilk girişimlerini karşılaştırabileceğimiz başka türler sunuyor. Bu bizim biraz daha az yalnız hissetmemize neden olacak ve aynı zamanda kendi geçmişimiz hakkında da bize bilgi sağlayacaktır.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Ars Technica | Arşiv Bağlantısı
  • K. N. Smith. Capuchin Monkeys Have A 3,000-Year Archaeological Record. (24 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 26 Haziran 2019. Alındığı Yer: Ars Technica | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/09/2021 18:48:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7851

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Doğa Gözlemleri
Çeşitlilik
Antikor
Filogenetik
Beyaz
Sahtebilim
Gerçek
Ağız
Teyit
Parazit
Görüş
Ağaç
Viroloji
Madde
Akciğer
Algı
Etoloji
İnsan Sağlığı
Sosyal Medya
Beslenme Bilimi
Boyut
Uluslararası Uzay İstasyonu
Veri
Tedavi
İnsan
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın