Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Deneysel çalışmaların en kritik noktalarından biri, üzerinde çalışılacak organizmayı doğru seçmektir. Buna ek olarak hedeflenen organizma veya sistem her zaman çalışmaya uygun olmayabilir. Bu durumda hedef organizmadan daha basit ve özellikleri anlaşılmış organizmaları kullanmak araştırmanın başarısını arttırmakla beraber sürecin kolaylaşmasını sağlamaktadır.

Model organizmalar, araştırmacıların daha basit organizmaları baz alarak kompleks sistemleri anlamasını sağlamaktadır. Araştırmanın yapılacağı konu model organizmanın seçiminde önemli bir kriter oluşturur. Farklı araştırma alanları için farklı model organizma kullanımı gereklidir. Model organizmaların seçiminde yer alan kriterler şu şekildedir:

  • hızlı yaşam döngüsü (dolayısıyla kısa sürede büyük popülasyon oluşturabilme yetisi),
  • genomunun basit ve küçük olması,
  • boyut olarak küçük ve yetiştirme koşullanın basit olması.

Tüm genomunun dizilenmiş olması ise araştırmaların hız kazanması ve kolaylaşmasını sağlamaktadır. 

Genetiğin babası kabul edilen Gregor Mendel’in bezelye (Pisum sativum) üzerinde yaptığı kalıtım araştırmaları model organizma kullanımının en güzel örneklerinden biridir. Bezelye gibi hızlı üreyebilen ve çok tohum oluşturan bir bitkiye bakarak özellik aktarımının, dolayısı ile kalıtım mekanizmasının nasıl çalıştığı anlaşılmış ve diğer organizmalardaki mekanizmanın aydınlatılması sağlanmıştır. 20. yüzyılın başlarında ise Thomas Hunt Morgan, genlerin kromozomlar üzerinde yer aldığını meyve sineği (Drosophila melanogaster) üzerinde çalışarak göstermiş ve bezelyeden sonra yeni bir model organizmayı literatüre kazandırmıştır.

Model organizmaların sayısı gün geçtikçe artmaya devam etmektedir. Model organizmalara verilebilecek birkaç örnek ise şu şekildedir: yuvarlak solucan (Caenorhabditis elegans), bira mayası (Saccharomyces cerevisiae), koli basili (Escherichia coli), yeşil alg (Chlydomonas reinhardtii), Arabidopsis thaliana, Brachypodium distachyon, buğday (Triticum aestivum), zebra balığı (Danio rerio), fare (Mus musculus).

Model organizmalar ve kullanım alanları
Model organizmalar ve kullanım alanları

Yukarıda belirtilen canlılarda yapılan araştırmalar genellikle aynı sınıfta yer alan tüm türlerde geçerli sonuçlar vermektedir. Ancak unutulmamalıdır ki her organizma farklı bir canlılar ve ‘genellikle’ kalıbının dışında kalan türler olabilmektedir. Örneğin Brachypodium bitkisi monokotlar için kullanılmaktadır. Bu bitkide yapılan hücre duvarı çalışmaları monokot bitkilerin hücre duvarı hakkında bilgi vermektedir. Ancak yakın akraba olmalarına rağmen Brachypodium ve buğday bitkilerinin hücre duvarı yapıları birbirlerinden farklı ve türe spesifiktir.

Sonuç olarak; model organizmalar bütün araştırma sürecini kolaylaştırıp kısalttığından ötürü sıkça kullanılmaktadır ama her zaman istisnalar vardır ve bu durumda spesifik çalışmalar için araştırılan türün direk olarak kendisini kullanmak daha doğru sonuçlar elde edilmesini sağlamaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2019 12:23:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8070

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimde gerçek arayışı, ulusal sınırların ötesinde bir çabadır. Bizi nefretten, öfkeden, korkudan arındırır. İçimizde var olan en iyi şeydir.”
Arthur Eddington
Geri Bildirim Gönder