Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi?

Bilişsel Bilimleri Antropolojiden Ayrı Düşünmek Mümkün mü?

Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi? MoMA
"Hide-and-Seek" - Pavel Tchelitchew
3 dakika
1,078
Tüm Reklamları Kapat

Bilişsel deneyimlerimiz kültürümüzden etkilenebilir mi? Etkilenebilirse bu etki ne kadar güçlü olabilir? Luhrmann ve meslektaşları, bilişin yalnızca psikolojik ve sinirbilimsel olgulara indirgenemeyeceği fikrinden yola çıkarak bu sorulara ışık tutabilecek bir araştırma yürüttüler.[1] Onlara göre aslında kültürel etmenler de bilişsel olguların temel belirleyenlerinden olabilir.

Bu, iddialı olduğu kadar incelemesi çetrefilli olan da bir fikir. İddialı, çünkü bu fikir bilişsel bilim ve antropolojiyi birbirine derinden bağlıyor.[3] Çetrefilli, çünkü etnografik metodlar bilişsel psikolojide kullanılan metodlar gibi deneysel değil ve onlara kıyasla oldukça nitel.

Bu fikrin ışığında araştırmacılar bilişsel bir fenomenin, şizofreninin, San Mateo (Kuzey Amerika), Akra (Afrika) ve Chennai'den (Hindistan) olmak üzere üç farklı kültürel kökenden grupta nasıl deneyimlendiğini incelediler. Katılımcılar işitsel halüsinasyonlar yaşıyorlardı. Bir başka deyişle, kendilerine ait olmadığı şeklinde algıladıkları konuşmalar duyuyorlardı.

Tüm Reklamları Kapat

Katılımcı gruplarının oluşturulmasındaki temel kriterler katılımcıların en az bir ay önce şizofreni teşhisi konulmuş ve teşhisten önce en az altı ay süresince temel şizofreni semptomları göstermiş olmalarıydı. Temel metodoloji bu gruplarla psikoz deneyimlerinin içerenleri, şiddeti, ve eğer varsa olumsuz etkileriyle ilgili röportajlar yapmak ve bu röportajları değerlendirmekti. Röportajların değerlendirilmesi dilbilimciler yardımıyla elde edilen transkripsiyon ve çeviri gibi veri dökümleri üzerinden gerçekleştirildi. Katılımcılara seslerle ilgili en çok neyi rahatsız edici buldukları, hiç olumlu deneyimleri olup olmadığı, seslerin söylediklerinin cinsel ya da tanrısal temaları olup olmadığı gibi sorular soruldu.

Röportajlardan elde edilen bulgular, katılımcıların işittiği seslerde şiddet, berraklık ve konuşanların kimlikleri gibi yönlerden yüksek varyasyon gösterdi. Bununla beraber, seslerin şizofreni kondisyonlarının bir semptomu, bir başka insanın konuşması, doğaüstü ya da şiddet içerikli olarak algılanıp algılanmayışlarında net eğilimler gözlemlendi.

San Mateo grubundaki katılımcılar duydukları seslerin hastalıklı, gerçekdışı, hatta "delice" olduğunu düşünüyor ve zihinlerinin kendi denetimleri altında olduğunu hissediyorlardı. Önemli olarak, bu gruptakiler seslerle ilgili olumsuz deneyimleri olduğunu belirttiler ve röportajlar esnasında şizofreni kondisyonlarından doğrudan bahsettiler. Ayrıca, sesleri vahşi ve şiddet içerikli de buldular.

Akra grubundakiler, dikkat çekici bir şekilde, sesleri ruhani varlıklara ait oldukları şeklinde yorumluyor ve deneyimlerini genel olarak olumsuz buluyorlardı. Hatta bu katılımcılara göre bazı seslerin konuşmacıları onlara iyi şeyler söylüyor ve onları kötü konuşmacılardan kurtarabiliyordu.

Tüm Reklamları Kapat

Chennai grubundakilerse, seslerin bir kısmı ya da tamamının kendilerine kılavuzluk eden akrabalar veya atalara ait olduğuna inanıyorlardı. Seslerle deneyimlerini değerlendirirken halüsinasyon halindeki zihin sükunetlerini göz önünde bulunduruyorlar ve deneyimlerini kullanışlı bulabiliyorlardı.

Görüldüğü üzere, katılımcı gruplarının psikoz deneyimlerinde yüksek derecede bir çeşitlilik var. Araştırmacılar bu hususta çeşitliliğin şizofreninin kendinden ziyade katılımcılara toplumları tarafından verilen şizofreni beklentilerinden kaynaklandığı hipotezini öne sürdüler. Bu beklentiler, araştırmacılara göre, katılımcıları işittikleri sesleri kendi kültürlerine spesifik yönlerden yorumlamaya eğilimli kıldı. Bu hipotezin doğrultusunda, katılımcı gruplarının şizofreni kondisyonlarını ne derecede hastalık olarak algıladıkları ile bulundukları toplumlardaki din ve akrabalık işleyişleri arasında bağlantılar kuruldu.

Hipoteze göre, batı tıbbına ve Hıristiyanlığa yakından aşina olan Amerikalı hastalar sesleri şizofreni kondisyonlarının göstergeleri olarak yorumlarken, Afrikalı hastalar için doğaüstü varlıkların seslerini duymak kötü bir alamet olmak zorunda olmayan makul bir olasılık. Benzer bir şekilde, oldukça bireyci bir toplumdan gelen Amerikalı katılımcıların aksine toplumları akrabalık ilişkilerine yüksek önem veren Hindistanlı katılımcılara göre sesler aile fertlerine ait. Buna ek olarak, batıda mental rahatsızlıklar daha damgalı olduğu için, San Mateo toplumunda Akra ve Chennai toplumlarına kıyasla işitsel halüsinasyonları "delilik" olarak yorumlama eğilimi daha fazla. Bu stigma doğal olarak daha yüksek bir hasta rolü anksiyetesini de beraberinde getiriyor.

Luhrmann ve meslektaşları bu bulgular üzerinden kişilerin işitsel halüsinasyon deneyimlerindeki farklılıkların sosyokültürel dayanakları olabildiği sonucuna vardılar.[2] Yani birtakım kültürel şartlar bilişsel olaylarda farklılıklara yol açabilir. Bu hipoteze "toplumsal tutuşum" (İng: "social kindling") adı veriliyor. Toplumsal tutuşuma yol açan tetikleyici şartlar da "kültürel davet" (İng: "cultural invitation") olarak adlandırılıyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sonuçlara istinaden, bilişsel bilimin doğası gereği antropolojiden ayrı düşünülemeyeceği savunuluyor. Başka bir deyişle, antropoloji bilişsel bilime karşılaştırmalı bir yaklaşım sunuyor. Bu karşılaştırmalı yaklaşım olmadan, araştırmacılara göre, bilişsel bilimciler az anlaşılmış toplumları göz ardı ederek yanlış evrensel yargılarda bulunabilirler.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
24
1
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Tebrikler! 3
  • İnanılmaz 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/06/2024 01:07:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13229

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Beyaz
Görelilik
Bakteri
Hastalık Yayılımı
Organ
Yangın
Gıda Güvenliği
Regülasyon
Foton
Aşırı
Güneş
Sinaps
Yıl
Hamile
Karanlık Madde
Ekonomi
Uterus
Lgbt
Ses Kaydı
Göç
Kamuflaj
Sinek
Biyocoğrafya
Viroloji
Dışkı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Y. T. Kurşunlu, et al. Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi?. (11 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 24 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13229
Kurşunlu, Y. T., Bakırcı, Ç. M. (2022, November 11). Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi?. Evrim Ağacı. Retrieved June 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13229
Y. T. Kurşunlu, et al. “Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 11 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13229.
Kurşunlu, Yasin Tuna. Bakırcı, Çağrı Mert. “Toplumsal Tutuşum Hipotezi: Yetiştirildiğimiz Kültür, Bilişsel Deneyimlerimizde Farklılıklara Yol Açabilir Mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 11, 2022. https://evrimagaci.org/s/13229.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close