Mikroevrimin Makroevrimi Doğurması: Harfler ve Renkler Üzerinden Evrim Anlatımı

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Evrimin nasıl işlediğini öğretmek amacıyla hazırladığımız bir metin. Lütfen üşenmeden okuyunuz. Evrim Ağacı olarak, oldukça faydalı olacağını düşündüğümüz bir metindir.

Eğer kırmızı renkte bir metne sahipsek ve metnin rengini her seferinde azıcık değiştirmeye karar verirsek, bu renk değişimi çok çok az fark edilebilir olabilir; ama bu yine de ölçülebilir bir değişimdir! Örneğin metnin renk kodlarına bakarak, iki harf arasındaki ufak olan farkın gerçekten ne boyutta olduğunu ölçebilirsiniz. Örneğin rengin bu noktaya kadar halen kırmızı olduğunu düşünebiliriz; ancak ortada bir renk değişimi olduğu aşikardır. Eğer yazmayı yeterli uzunlukta sürdürürsek, bu yazıya dışarıdan bakan biri tam olarak hangi harfte rengin kırmızı olmayı bırakıp, mor ya da mavi olduğunu tespit edebilir miydi? Metin devam ettikçe, harf rengi de "mikroevrimleşmeye" devam ediyor; ancak buna rağmen tamamen farklı bir renge ulaşabiliyoruz!

Ne anlatmaya çalıştığımızı anlıyorsunuz: Türlerin özelliklerinde meydana gelen değişimlerin ufak olması, değişimler birikimli olduğu müddetçe tamamen önemsizdir! Yeterince zaman geçip, değişimler çevre şartlarına bağlı olarak belli bir yönde biriktikçe, bir özellik atasal versiyonundan tamamen farklı bir duruma evrimleşebilir. Bu süreçte birçok ara basamaktan geçer ve bu basamakların hiçbiri, kendisinden bir önce gelen harften dikkate değer miktarda farklı değildir. Ancak değişim yaşanmaktadır; tür, farklılaşmaktadır. Elbette "mavi" veya "kırmızı" dediğimiz rengin yazılımsal renk kodu karşılığını (örneğin HEX kodu aralıklarını) belirleyecek olursak, "ara renklerin" nerede bitip, nerede başladığını tespit edebiliriz. Ancak bu kategorizasyon keyfidir; sadece anlatım ve sınıflandırma kolaylığı sağlaması amacıyla yapılır. Aslen kesintisiz (süreğen) olan süreç, belirli özellik aralıklarına göre daha ufak parçalara bölünür. Fakat sonuç değişmez: En nihayetinde atasal bir tür, ara türlerden geçerek, yepyeni özellikler kazanır. Yeni bir türe evrimleşir. İşte buna "makroevrim" denir. Mikroevrim, kademeli olarak makroevrimi yaratır. Damlaya damlaya göl olur!

Gördünüz mü? Genel yanlış anlaşılma; evrimin bir filin bir fareden bir anda meydana geldiğini söylediğini düşünmektir. Ya da aptalca bir şekilde, bir insanın bir maymundan doğuverdiğine inanmaktır. Bu makroevrim değildir! Makroevrim ile mikroevrim arasında tek fark vardır ve bu fark, kelimelerin ön ekleri ile aynıdır: Makro ve mikro! Bunların her ikisi de evrimin ta kendisidir; sadece ölçekleri farklıdır. Mikroskobik evrim küçük değişimlerdir ve daha kısa zaman aralıklarında gözlenebilirler. Makroevrim ise bu küçük evrimsel değişimlerin birikmesiyle oluşan büyük evrimsel değişimlerdir. Bunlar daha uzun zaman aralıklarında gözlenebilirler; bu nedenle genetik analizler veya fosiller ile tespit edilirler (buna rağmen laboratuvar şartlarında bile makroevrim gözlenebilmiştir!).

Şimdi size soruyoruz: Bu metni okuyan siz, ilk olarak hangi sözcüğün "mor" değil de "mavi" olduğunu bize söyleyebilir misiniz? Bu paragraftaki renk değişimindeki her bir basamak, kendisinden bir önce gelen basamağa bağlı olarak evrimleşmiştir; ancak biz kıpkırmızı bir harften başlayarak, masmavi harflere ulaşmayı başardık! Umuyoruz ki bu anlatım, yeterince süre tanındığında, mikroevrimin makroevrime neden olamayacağını düşünmenin ne kadar mantık dışı olduğunu anlamanızı sağlayacaktır.

Pekala... Söyleyin: Bu metindeki ilk mor sözcük hangisi? Hangisi ilk mavi sözcük? Şunu hatırlayın: Eğer makroevrimin yaşandığını kabul etmiyorsanız, şu anda okuduğunuz sözcüğün halen kırmızı renkte olduğunu iddia ediyorsunuz!

Bazı Bilgiler

Metinde, mikro değişimlerin nasıl makro değişimler yaratabileceği, yazı renginden yola çıkarak anlatılmaktadır.

Burada anlaşılması gereken bilimsel analoji, şu şekilde olmalıdır:

  • Yazıdaki her bir harf değişimi, popülasyon bazındaki nesil değişimini ifade eder. Her bir harfte, bir nesil atlanır.
  • Yazı okundukça, zaman içerisinde ileriye gidilmektedir. Dolayısıyla değişim, ileriye doğru, her bir harfte bir nesil atlayarak izlenmektedir.
  • Renk, popülasyon içerisindeki genetik bir dağılım ile analojiktir (benzerdir). Dolayısıyla renk değişimi, popülasyon içerisindeki gen dağılımı değişimini göstermektedir. Bu da, evrimsel değişim olarak karşımıza çıkmaktadır.
  • Görselin gücü, ata (bir önceki harf) ile torun (bir sonraki harf) arasındaki benzerliklerin büyük ölçüde olmasındandır. Evrimsel süreçte de değişimler büyük sıçramalarla olmaz. Torun türler, atalarına her zaman büyük oranda benzerler. Bu yüzden dedelerimiz insandır, torunlarımız da insandır; ancak yeterince mesafeyi açacak olursanız, aynı evrimsel hat üzerinde ele alacağınız iki birey birbirinden oldukça farklı olabilecektir. Mikroevrim ile makroevrim arasındaki fark budur.
  • Evrim, zincir şeklinde ilerlemez, dallanarak ilerler. Bu görselde gösterilen, ata konumundaki bir türden torun bir türün evrimidir. Genellikle ata türden, birden fazla torun tür evrimleşmektedir. Ancak buradaki görsel, tek bir türün bir diğerine evrimini ele almaktadır. Yazı farklı paragraflara bölünseydi ve her paragraf aynı ata renkten çıkıp, bir noktada dallanıp (paragraflar oluşup), sonra kademeli olarak farklı renklere gidecek olsaydı daha gerçekçi bir anlatım olabilirdi (ilerideki bir çalışmamız buna yönelik olabilir).
  • "İlk harf nereden geldi?" sorusunun cevabı, Abiyogenez Kuramı'nın alanıdır. Makale Arşivi'mizde bu konuda detaylı bilgi bulabilirsiniz.
  • "Kırmızı harf durduğu yerde maviye dönüşür müydü?" sorusuna cevap vermek anlamsızdır. Zira "duran" bir şey yoktur. Değişim durmayan tek şeydir. Burada anlatılan da, nesiller bazındaki değişimdir. Zaten eğer ki nesil ilerleyişi "duracak" olursa, türün sonu gelmiş demektir. Bu durumda evrimden bahsedilemez.

Metnin Tamamı

Eğer kırmızı renkte bir metne sahipsek ve metnin rengini her seferinde azıcık değiştirmeye karar verirsek, bu renk değişimi çok çok az fark edilebilir olabilir; ama bu yine de ölçülebilir bir değişimdir! Örneğin metnin renk kodlarına bakarak, iki harf arasındaki ufak olan farkın gerçekten ne boyutta olduğunu ölçebilirsiniz. Örneğin rengin bu noktaya kadar halen kırmızı olduğunu düşünebiliriz; ancak ortada bir renk değişimi olduğu aşikardır. Eğer yazmayı yeterli uzunlukta sürdürürsek, bu yazıya dışarıdan bakan biri tam olarak hangi harfte rengin kırmızı olmayı bırakıp, mor ya da mavi olduğunu tespit edebilir miydi? Metin devam ettikçe, harf rengi de "mikroevrimleşmeye" devam ediyor; ancak buna rağmen tamamen farklı bir renge ulaşabiliyoruz!

Ne anlatmaya çalıştığımızı anlıyorsunuz: Türlerin özelliklerinde meydana gelen değişimlerin ufak olması, değişimler birikimli olduğu müddetçe tamamen önemsizdir! Yeterince zaman geçip, değişimler çevre şartlarına bağlı olarak belli bir yönde biriktikçe, bir özellik atasal versiyonundan tamamen farklı bir duruma evrimleşebilir. Bu süreçte birçok ara basamaktan geçer ve bu basamakların hiçbiri, kendisinden bir önce gelen harften dikkate değer miktarda farklı değildir. Ancak değişim yaşanmaktadır; tür, farklılaşmaktadır. Elbette "mavi" veya "kırmızı" dediğimiz rengin yazılımsal renk kodu karşılığını (örneğin HEX kodu aralıklarını) belirleyecek olursak, "ara renklerin" nerede bitip, nerede başladığını tespit edebiliriz. Ancak bu kategorizasyon keyfidir; sadece anlatım ve sınıflandırma kolaylığı sağlaması amacıyla yapılır. Aslen kesintisiz (süreğen) olan süreç, belirli özellik aralıklarına göre daha ufak parçalara bölünür. Fakat sonuç değişmez: En nihayetinde atasal bir tür, ara türlerden geçerek, yepyeni özellikler kazanır. Yeni bir türe evrimleşir. İşte buna "makroevrim" denir. Mikroevrim, kademeli olarak makroevrimi yaratır. Damlaya damlaya göl olur! 

Gördünüz mü? Genel yanlış anlaşılma; evrimin bir filin bir fareden bir anda meydana geldiğini söylediğini düşünmektir. Ya da aptalca bir şekilde, bir insanın bir maymundan doğuverdiğine inanmaktır. Bu makroevrim değildir! Makroevrim ile mikroevrim arasında tek fark vardır ve bu fark, kelimelerin ön ekleri ile aynıdır: Makro ve mikro! Bunların her ikisi de evrimin ta kendisidir; sadece ölçekleri farklıdır. Mikroskobik evrim küçük değişimlerdir ve daha kısa zaman aralıklarında gözlenebilirler. Makroevrim ise bu küçük evrimsel değişimlerin birikmesiyle oluşan büyük evrimsel değişimlerdir. Bunlar daha uzun zaman aralıklarında gözlenebilirler; bu nedenle genetik analizler veya fosiller ile tespit edilirler (buna rağmen laboratuvar şartlarında bile makroevrim gözlenebilmiştir!).

Şimdi size soruyoruz: Bu metni okuyan siz, ilk olarak hangi sözcüğün "mor" değil de "mavi" olduğunu bize söyleyebilir misiniz? Bu paragraftaki renk değişimindeki her bir basamak, kendisinden bir önce gelen basamağa bağlı olarak evrimleşmiştir; ancak biz kıpkırmızı bir harften başlayarak, masmavi harflere ulaşmayı başardık! Umuyoruz ki bu anlatım, yeterince süre tanındığında, mikroevrimin makroevrime neden olamayacağını düşünmenin ne kadar mantık dışı olduğunu anlamanızı sağlayacaktır. 

Pekala... Söyleyin: Bu metindeki ilk mor sözcük hangisi? Hangisi ilk mavi sözcük? Şunu hatırlayın: Eğer makroevrimin yaşandığını kabul etmiyorsanız, şu anda okuduğunuz sözcüğün halen kırmızı renkte olduğunu iddia ediyorsunuz!

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder