Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bilinen üç boyutlu kütleçekiminde, bir mikroskopik kara deliğin oluşması için, minimum değeri 10^19 GeV olan enerjinin (CERN'deki hızlandırıcılarda artık kolayca ulaşabiliyoruz) Planck uzunluğunun gerektirdiği bir bölgeye yoğunlaşmış olması gerekir. Bu, mevcut tekenolojimizin sınırlarını fazlasıyla aşar. Bunun gerektirdiği şartlar hakkında konuşmak gerekirse, parçacıkları yolunda tutabilmek için; yani bunun için gereken manyetik alan şiddetinin sağlanması amacıyla, çapı 1000 ışık yılı olan bir halka hızlandırıcının öncelikli şart olduğunu söyleyebiliriz. Bu hızlandırıcıda da iki parçacığın, Planck uzunluğunun gerektirdiği şekilde çarpıştırılması gerekir.

Kara deliğin isim babası olan John Archibald Wheeler, Dünya'da bulunan su rezervinin tamamı, çok güçlü bir hidrojen bombası kullanarak döteryuma çevrilirse böyle bir kara delik oluşabileceğini hesaplamıştı; fakat Stephen Hawking, O'nun bu hesaplamasına katılmıyor.

Ancak, ekstra boyutları içeren bazı senaryolarda, Planck kütlesinin, TeV aralığı kadar düşük olabileceği öne sürülüyor. CERN'deki LHC (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı) deneyi, proton-proton çarpışmaları için 14 TeV; Pb-Pb atomlarının çarpışmaları içinse 1150 TeV öngörülebilir enerjiye sahiptir. Bu koşullar altında kara delik üretimi, LHC'ın önemli ve gözlemlenebilir bir etkisi olabilir ya da LHC, geleceğin daha yüksek enerjili çarpıştırıcısı olabilir. Bu tür kuantum kara delikler, bu deney düzeneklerinde, parçacık detektörleri aracılığıyla gözlemlenebilecek şekilde bozunacak parçacıklar gerektirir. Physical Review Letters adlı dergide, 17 Mart 2010 tarihinde yayımlanan Choptuik ve Pretorius adlı bilim insanları tarafından yayımlanan makalede, bilgisayar destekli çalışmalardan anlaşıldığı üzere, mikro kara deliklerin oluşması için iki parçacığın, gerekli enerjide çarpıştırılması şarttır; tabii LHC'ın izin verdiği enerjilerde ve ekstra boyutlar mevcutsa.

Atom altı yapıları araştırırken karşılaştığımız ''kutu içinde kutu''lar ünlüdür; atomun çekirdeğinde hadronlar, hadronların içerdiği kuarklar, kuarkları oluşturduğu düşünülen sicimler, vs. Kütleçekimi kuvveti, bu "kutu içinde kutu" dizisine bir sınır koyabilir. Planck enerjisinden daha yüksek enerjisi olan bir parçacık bulunsaydı, kütlesi o kadar yoğun olacaktı ki, kendisini Evren'in geri kalanından ayırıp, küçük bir kara delik oluşturacaktı. Öyle görünüyor ki, biz daha yüksek enerjileri araştırdıkça geliştirilen kuramlar dizisinin bazı sınırları olmalı, yani evrenin nihai bir kuramı olmalı. Ancak Planck enerjisi, bugün laboratuvarlarımızda üretebildiğimiz enerjinin çok çok ötesinde. Parçacık hızlandırıcılarıyla bu aralığı yakın gelecekte kapatamayız. Ancak evrenin ilk evreleri, böyle enerjilerin ortaya çıktığı etkin alanlardı. Evrenin ilk dönemlerini ve matematiksel tutarlılığının gereklerini araştırmak, bugün yaşayanların bazılarının ömürleri bitmeden tam bir birleşik kurama ulaşmamızı sağlayacaktır, elbette bundan önce kendimizi ''havaya uçurmamışsak''...

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/07/2019 05:48:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/864

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder