Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, New Scientist isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Uzun süredir aranan bir kaçak, dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısında yakalandı. Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndaki deneyler, Z(4430) adındaki ilgi uyandıran bir parçacığın gerçekten de var olduğunu teyit etti ve bu da tetrakuark (dörtlü kuark) adında yeni bir çeşit maddenin varlığına ilişkin şimdiye kadarki en güçlü kanıt olabilir.

Kuarklar maddenin temel yapıtaşları olan atom altı parçacıklar. Ya ikili gruplar halinde kısa ömürlü mezonlar oluşturarak ya da üçlü gruplar halinde atom çekirdeğini oluşturan protonlar ve nötronlar oluşturarak var oluyorlar. Araştırmacılar, on yıllardır kuarkların dörtlüler halinde de bir araya gelebileceğinden şüpheleniyordu ama bu fikri test etmek için gereken çözümü güç kuantum hesaplamalarını yapamıyorlardı. College Park’taki Maryland Üniversitesi’nden Thomas Cohen şöyle söylüyor: 

Şu anda bilgisayarlarımız, teoriyi ilk ilkelerden başlayarak çözebilecek kadar büyük değiller.

Bu da şu demek, henüz hiç kimse fizik yasalarının maddenin hala kuramsal olan tetrakuark oluşturacak şekilde bir araya gelmesine izin verip vermediğini bilmiyor. Ama LHC’deki (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı) son manzara bu sorunun cevabını bulmaya hiç olmadığımız kadar yakın olduğumuz anlamına geliyor. Son araştırmayı yapan ekibin üyesi olan, New York’taki Syracuse Üniversitesi’nden Tomasz Skwamicki şöyle söylüyor: 

Z(4430) ile ilgili esas tartışma var olup olmadığı idi. Biz Z(4430)’un gerçek olduğunu söyledik.

Belle Babar’a Karşı

Daha yeni ele geçirilen Z(4430), son yıllarda bulunan bir avuç dolusu şüpheli tetrakuarklardan bir tanesi. İlk olarak 2008 yılında Tsukuba-Japonya’daki KEKB hızlandırıcısındaki Belle detektörü tarafından bulundu. Ancak Menlo Park, California’daki SLAC hızlandırıcısındaki BaBar detektörü daha sonra bunu bulamayınca, parçacığın varlığı da sorgulandı.

Higgs Bozonu’nu tespit eden deneylerle birlikte LHC’de yer alan LHCb deneyi Belle ya da BaBar’ın verilerinin 10 katı kadar veriyi analiz etti ve parçacıklardan 4000 tane kadar bulduğunu söylüyor. 

BaBar’ın parçacıkları aramak için kullandığı yöntem bu parçacıkları gözlemleme şansını düşürmüş gibi görünüyor. BaBar sözcüsü Michael Roney şöyle söylüyor: 

LHCb’de çok iyi bir iş çıkarıldı, ancak biz tam hassasiyete sahip olmak için yeterli veriye sahip değildik.

Mezon Molekülleri

Z(4430)’un varlığı teyit edildiğine göre çözülmesi gereken sıradaki mesele gerçekten de bir tertakuark olup olmadığı konusunda çalışma yapmak. 

Fizikçilerin umutlu olabilmesi için en azından bir neden var. Ekibin bir parçası olan İsrail’deki Tel Aviv Üniversitesi’nden teorist Marek Karliner şöyle söylüyor:

Tetrakuark olduklarından şüphelenilen diğer parçacıkların birbirine zayıf bağlarla bağlanmış mezonlardan öte bir şey olmayabilir.

Z(4430) farklı çünkü kütlesi böyle bir olasılığa izin vermiyor. Sözlerine devam eden Karliner:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Böyle büyük bir şeyi oluşturacak kütlede mezon yok.

Skwarnicki ise bu hakiki bir parçacık dörtlüsünü işaret ediyor diyor ve ekliyor:

Bu durum parçacığın tetrakuark olma ihtimalini daha da artırıyor.

Karliner’in söylediğine göre yine de ortada kafa karıştırıcı bir durum var: Z(4430) daha önce şüphelenilen parçacıklardan en az 10 kat daha hızlı bozunuyor ki bu durum tetrakuark davranışına ilişkin basit modellere uymuyor. 

Bu parçacığın nasıl bozunduğuna ilişkin daha çok veri toplamak, bir tetrakuark mı yoksa başka bir şey mi olduğuna ışık tutabilir. Ve bu da araştırmacıların maddenin en basit ölçeklerde nasıl davrandığını anlamalarına yardımcı olabilir. Örneğin, kuarklar daha büyük gruplar oluşturacak şekilde de bir araya gelebilir mi? Karliner şöyle söylüyor:

Beşli kuark gruplarına ilişkin, pentakuark (beşli kuark) denilen önceki ipuçları son yıllarda büyük ölçüde ortadan kalktı; ancak tamamen de reddedilmedi. Kimlerin bir araya gelip gelemeyeceğini ne belirliyor? Bu henüz keşfedilmemiş bir alan.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 2
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 08:55:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2251

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kuyruksuz Maymun
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Kanser Tedavisi
İhtiyoloji
Kanser
Sosyal
Jeoloji
Karadelik
Ecza
Nörobilim
Biyokimya
Parazit
Samanyolu Galaksisi
İnfografik
Besin Değeri
Çin
Haber
Cansız
Astronomi
Zeka
Teknoloji
Robot
Tür
Balıkçılık
Halk Sağlığı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İstikrarlı bir şekilde söylenen yalanların gücü büyüktür; ancak bilim tarihi göstermektedir ki bu güç genellikle uzun soluklu olamamaktadır.”
Charles Darwin
Geri Bildirim Gönder