Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız?

Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız? NBC News
4 dakika
1,030
Tüm Reklamları Kapat

Mekanizma Tasarımı (İng: "Mechanism Design"), bir oyundan optimal çıktının alınması için, oyunu kurgulayanların uygun mekanizmalar (kurallar, teşvikler, ödüller gibi) kullanmasını araştıran bir teoridir.

Temelde Oyun Teorisi'nin bir alt dalı olarak kabul edilmesi mümkün ise de, odaklandığı tarafın oyun kurucular olması sebebi ile, aşağıda da göreceğimiz gibi başlı başına bir disiplin olarak değerlendirmek daha doğrudur.

Tüm Reklamları Kapat

Bu makalede teorinin temel başlıkları basit bir örnekle açıklanmaya çalışılacaktır.

Temel Kavramlar

Mekanizma Tasarımı Teorisi, Leonid Hurwicz, Eric Maskin ve Roger Myerson tarafından geliştirildi ve bu üçlüye 2007 Nobel Ekonomi Ödülü'nü getirdi.

Tüm Reklamları Kapat

Teori, hiç şüphesiz çok geniş kapsamlı olmakla beraber, temel amacı, bir oyundan optimum çıktıyı (İng : "outcome") almak adına oyun kurucuların bir takım hamleler yapması, bunun sonucunda da oyuncuların bu hamlelerin yönlendirdiği davranışlar sergilemesidir.

Teorinin temel varsayımlarını şudur: Her oyunda kuralları belirleyen oyun kurucular vardır. Bu kavram teoride "principal" olarak geçmektedir. Günümüzde "regülatör" kelimesi yine aynı anlamda kullanılmaktadır. Regülatör, bir kişi veya kurum olabilir. Her kim olursa olsun temel görevi şunlardır:

  • Teşvikleri oluşturmak,
  • Enformasyonun toplanıp dağıtılmasını sağlamaktır.

Görüldüğü gibi bu teori, oyunculardan çok oyunu kuranlara ve onların yaptıklarına odaklanmaktadır. Bu açıdan Oyun Terosi'nden bir miktar ayrılmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Teşvik Kavramı

Mekanizma Dizaynı, temelde "teşvik" (İng: "incentive") uygulamasına dayanır. Teşvik, oyuncuların kararlarını alırken onları yönlendirmek (İng: "driving") amacı taşıyan ve oyun kurucular tarafından oluşturulan her tür düzenlemedir.

Bu kavramı kullanırken bir şeye çok dikkat etmek gerekmektedir. Günlük hayatta teşvik kelimesi genellikle bir kişiyi bir konuda cesaretlendirmek anlamında kullanılmaktadır. Oysa yukarıdaki paragrafta görüldüğü gibi, aslında yapılmak istenen oyuncuyu bir karara doğru itmektir. Üstelik bu itme, birazdan göreceğimiz gibi, ceza gibi hoş olmayan yöntemlerle de yapılabilir.

Bir teşvik, temelde ödül, ceza, öncelik sağlama veya benzer bir tercih olabilir. Bazı örnekler verelim:

  • Ödül kavramı, kişinin arzulanan davranışı göstermesi için oyun kurucu tarafından önceden açıklanan kazançtır (İng: "payoff"). Örneğin devletlerin yatırım teşvikleri, buna bağlı olarak yaptıkları vergi indirimleri bu tür ödüllerdir.
  • Ceza da bir yönlendirme/teşvik mekanizmasıdır. Örneğin bazı mekanlarda alkollü içki servisini yasaklayarak, aslında tüketiciyi yasak olmayan mekanlara doğru yönlendirmiş olursunuz.
  • Öncelik ve kota sağlama bir başka yöntemdir. Örneğin kimi istihdam projelerinde öncelik kadın çalışanlara verilir. Veya kimi burslarda başvurma önceliği xx koşulu sağlayan öğrencilere aittir.

Enformasyon Aktarımı

Hangi teşvik uygulanırsa uygulansın, söz konusu regülasyonların mutlaka oyunculara önceden bildirilmiş olması gerekir. Çünkü oyuncular bu teşvikler ile kendi bireysel çıkarları arasında bir hesaplama yapacak ve optimal tercihte bulunmaya çalışacaklardır.

Bunun dışında oyunun genel gidişatı ile ilgili enformasyon yine regülatör tarafından toplanmalıdır ki denetim mekanizması oluşturulabilsin. Trafiği rahatlatmak için araç sürücülerini A köprüsü yerine daha büyük olan B köprüsüne yönlendirecek bir tasarım yaptığımızı düşünelim. B köprüsüne yönelik trafik akışı, sıkışıklık, kaza durumu gibi haller regülatör tarafından toplanmazsa sistemin denetimi sağlanamaz. Bu durumda köprü girişindeki sıkışıkılık tüm trafiği yavaşlatacak, optimal çıktı elde edilemeyecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Enformasyon aktarımı temelde oyun kurucu tarafından yerine getirilir. Yukarıdaki örnekte trafikten sorumla regülatör tüm oyunculara (sürücüler) anlık trafik bildirimi yaparak, gerektiğinde bazı sürücülerin A köprüsüne sadık kalmasını sağlamalıdır.

Uygulama Örneği: Pasta Kesimi

Teori ile ilgili çok bilinen bir senaryo verelim:

  • Elimizde bir büyük pasta dilimi mevcut.
  • Bu pastayı iki kişiye (oyuncular) paylaştırmak istiyoruz.
  • Oyuncularda biri bu pastayı iki dilime ayıracak. Hangi büyüklükte ayırmak istediği konusunda özgürlüğü var.

Şimdi öyle bir tasarım oluşturalım ki elinde bıçak olan oyuncu kendisini pastayı eşit bölüştürmek zorunda hissetsin.

Bu oyunun çözümü basitçe şudur:

Tüm Reklamları Kapat

  • Oyuncu 1'e "pastayı kesme hakkı" veririz. Bu, bir tür öncelik tipi teşviktir.
  • Oyuncu 2'ye ise, "istediği dilimi seçme hakkı" veririz. Burada aslında gizli bir ödüllendirme tipi teşvik vardır; çünkü isterse ve eğer varsa, daha büyük olan dilimi seçebilecektir.

Bu durumda Oyuncu 1 şöyle düşünür: "Eğer ben bir dilimi kendimi düşünerek büyük kesersem, seçim hakkı olan diğer oyuncu o dilimi alacak. Bana her seferinde küçük dilim kalacak."

Bu senaryoda pastayı kesecek Oyuncu 1 için eşit dilimlemek en optimum seçenektir. Oyunu kuran regülatör (veya teoride geçtiği gibi "principal"), hamle mekanizmalarını (kesme ve seçme) tam da bu optimal sonucu verecek şekilde düzenlemiştir. Bir başka deyişle, "mekanizmayı tasarlamıştır".

Sonuç

Mekanizma tasarımı elbetteki bu yazıda bahsettiğimizden çok daha geniş kapsamlı bir konudur. Özellikle büyük ölçekli mekanizmaların tasarımında, verdiğimiz örnekten çok daha fazla karmaşık parametreler ve hesaplamalar devreye girmektedir.

Yine, tasarlanan mekanizmaların belli bir zaman diliminde hangi ölçekte başarılı olduğu ancak geniş istatistik araştırmalar ve analizlerle anlaşılabilmektedir.

Bunun yanında, bir tasarımın başarılı olması ile ilgili birkaç şeyi eklemekte fayda vardır:

  • Bu teori, temelde odak noktasını oyun kurucuya döndürdüğü için, tasarımı yapacak kişilerin kim oldukları hem beceri seti açısından hem de etik değerler açısından çok önemlidir.
  • Örneğin bir grup karar alıcı bir takım teşvikleri önceden ve kendi istedikleri kişilere yönlendirerek piyasa açısından optimal sonucun çıkmasını olumsuz etkileyebilirler.
  • Veya konu ile ilgili enformasyon akışı kasten çarpıtılabilir. Böylece bazı oyuncular için adil olmayan durumlar ortaya çıkabilir.
  • Dolayısı ile mekanizma tasarımın sadece oluşturulması değil, oyuna katılanlar veya üçüncü taraflar tarafından denetlenmesi son derece hayatidir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
37
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/03/2024 01:16:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13823

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Sars
Atom
İngiltere
Egzersiz
Kilometre
Aşılar
Sinek
Böcek
Renk
Yaşamın Başlangıcı
Sinir Sistemi
Bellek
Hayvanlar Alemi
Vaka
Isı
İnsan Türü
İklim Değişimi
Örümcek
Maske
Antikor
Elektromanyetik
Dil
Komplo
Öğrenme Teorileri
Nötron Yıldızı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Süper Askerler: İnsanlar, Diğer Maymunlar ile Çiftleşebilir mi?
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Hastalıklar Ne Zaman Bitecek?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
Interstellar'daki Karadelik, Neden Gerçeğine Benzemiyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
*Dıştan* Yanmalı Sterling Motoru Nasıl Çalışıyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Barış, et al. Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız?. (25 Ocak 2023). Alındığı Tarih: 5 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13823
Barış, B., Bakırcı, Ç. M. (2023, January 25). Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız?. Evrim Ağacı. Retrieved March 05, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13823
B. Barış, et al. “Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 25 Jan. 2023, https://evrimagaci.org/s/13823.
Barış, Barış. Bakırcı, Çağrı Mert. “Mekanizma Tasarımı ve Oyunlarda Kurallar: Bir Pastanın Eşit Şekilde Bölüştürülmesini Nasıl Sağlarsınız?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 25, 2023. https://evrimagaci.org/s/13823.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close