Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?

Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?
5 dakika
12,125
Tüm Reklamları Kapat

Evrim tarihi son derece ilginç özelliklerle doludur. Her türün soy hattının ve nesillerinin evrimsel süreçte başından geçenler, onlarda hangi özelliklerin evrimleşip hangilerinin evrimleşmeyeceğini belirlemiştir. Bu, öngörüsü olmayan bir süreçtir. Çevre değiştikçe, canlı popülasyonları içerisinden en uyumlu olanlar hayatta kalmış ve üremiş, en uyumsuzlar elenmiştir. Böylece her yeni nesil, bir öncekinden daha adaptif olabilmiş ve böylece tür evrimleşmiştir. Bu sürece bir bütün olarak baktığımızda, yenebilir gibi gözüken bazı şeylerin hiç de yenemez olduğunu; yenemez gibi gözüken bazı şeylerin de son derece yenebilir olduğunu görüyoruz. 

Bundan kasıt nedir? Meyveleri düşünün... Her gün yediğimiz meyveler, her ne kadar artık hepsi özel üretim olduğu için yapay seçilim ve gen müdahaleleri sayesinde genetiği değiştirilmiş olsalar da, bir canlının (spesifik olarak bir bitkinin) üreme organlarıdır. Bir köpeğin testislerini kesip yemezsiniz veya bir zürafanın vajinasından çorba yapmazsınız. Ancak bir bitkinin meyvelerini yememizde sorun görmeyiz. Bu son derece mantıklıdır da... Çünkü evrimsel süreçte meyveler, biz onları yiyelim diye var olmamıştır; ancak bitkilerin üreme stratejisi, onları yenebilir kılmıştır. Neden mi? Çünkü bitkiler hareketsiz canlılardır; ancak her canlı gibi üremek zorundadırlar. Bu durumda gerek üreme hücrelerini, gerekse de döllenmiş hücrelerini (tohumlarını) toprağa saçabilmelidirler. Kimi zaman bunu doğrudan polen ya da tohumları etrafa saçarak yaparlar. Ancak çoğu bitkide, bunun yerine, lezzetli, kokulu ve parlak, etli dokular evrimleşmiştir. Bunlar, hayvanları üzerlerine çeker ve tüketmeye zorlar. Çünkü hayvanlar da besin bulmak zorundadırlar ve bitkiler gayet güzel bir kaynaktır. Bitkilerin meyvelerini yerler; ancak meyveler aslında minik truva atlarını, yani tohumları içlerinde barındırır. Tohumlar genellikle çok dirençli yapıdadırlar ve meyveleri yiyen canlının tüm sindirim kanalı boyunca kendilerini korurlar (en azından çoğu zaman) ve dışkıyla atılırlar. Böylece, ağacın bulunduğu yerden metrelerce veya kilometrelerce ötede toprağa ulaşabilirler. Böylece bitki yayılmayı başarır. Çünkü hayvan, tohumu beraberinde taşımıştır. Bu hayvan yeri geldiğinde bir dinozor olmuştur, yeri geldiğinde insan, eşek, kuşlar veya bir başka canlı... Bu sebeple bitkiler, aslında bir canlının üreme organları olması bakımından yenmemesi gerekir gibi gözükseler de; son derece yenilebilir yapılardır.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak bazı canlılarda durum tam tersidir: örneğin mantarlarda... Son derece dolgun, etli, parlak yapılı mantarlar vardır. Bunlar leziz gözükürler; ancak birçoğu ölümcül derecede zehirlidir! Peki ama neden? Evrimsel süreçte neden böyle bir yol ayrımına gidilmiştir? Çünkü mantarlar, bitkilerden ayrı bir taksonomik sınıf olsalar da, onlar gibi sabit canlılardır. Dolayısıyla yayılmaya ihtiyaç duyarlar. Ancak neden bazı mantarlar onları yiyenleri öldürürler? 

Bu sorunun cevabı, evrimsel sürecin her canlı için aynı şekilde işlemeyişindendir. Yani soru, "Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir?" başlıklı makalemizden de okuyabileceğiniz gibi, orada işlediğimiz soru ile aynıdır. Hiçbir maymun türünün amacı insan olmak değildir. Hiçbir mantar türünün amacı da bitkiler gibi olmak değildir. Hatta hiçbir canlının evrimsel süreçte bir hedefi olamaz; çünkü evrim öngörüsüzdür ("kör saatçi" benzetmesi buradan gelir). Her canlının evrimsel süreçte başından geçenler bambaşkadır ve dolayısıyla aynı sonuçlar birebir elde edilemez. Tabii buna zıt durumlar da görmek mümkündür: Benzer ortamların benzer seçilim baskısı altında kalan canlılar, benzer evrimsel değişimler yaşayabilirler. Örneğin balıkların su adaptasyonlarına, karalardan denizlere dönen memelilerde de benzer bir şekilde rastlarız. Bu, "yakınsak evrim" denen özel bir evrim türüdür; ancak buna mantarlarda rastlamamaktayız.

Tüm Reklamları Kapat

Peki mantarlarda bulunan zehrin sebebi nedir? İngiltere'nin en meşhur mantar bilimcisi (mikolog), doğa bilimci Peter Marren çok net bir cevap veriyor:

"Mantar zehri, biyokimyasal bir evrim hatasıdır."

Bu kadar basit. Ancak tabii açıklamayı bununla kısıtlı tutmuyor ve bilimsel gerçeklere de değiniyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

"Mantarlarda mide bulunmaz. Ancak tahta veya mineraller gibi sert cisimleri tüketebilirler. Bunu, çok güçlü kimyasallardan oluşan cephanelerini kullanarak yaparlar. Bu tür bir kimyasal cephanesine doğanın başka hiçbir köşesinde rastlamayız. Bunlar sayesinde bu sert cisimleri parçalarlar ve tüketirler. Ancak garip bir gerçek var: Her mantar her canlıyı zehirlemiyor gibi gözüküyor. Bizleri zehirleyen bazı mantarları diğer hayvanlar sorunsuz bir şekilde yiyebiliyorlar."

Bu çok ilginç bir noktadır. Mantarların neyi ve kimi zehirleyeceği, sadece o mantarın biyokimyasal yapısıyla onu tüketen canlının vücudu arasındaki ilişkiyle belirlenir. Bu durum örneğin zehirli yılanlarda böyle değildir. Evet, bir yılanın zehri bir hayvanı öldürebilecekken, bir diğerini sadece geçici felç edebilir. Ancak hepsinde etkisi hemen hemen aynıdır. Çünkü yılanlar, evrimsel süreçte kendilerini avlayan avcılarla karşılıklı olarak evrimleşmişlerdir ve yine evrimsel süreçte birbiriyle (yakın veya uzak) akraba olan tüm türlerde bu zehrin etkisi kabaca aynıdır. Mantarlarda ise durum farklıdır: Hiçbir mantarın zehri, belli bir hayvanı zehirlemek için özelleşmemiştir. Bu sebeple bir mantarın zehirleyiciliği türler bazında büyük oranda rastlantısaldır. Belki bir şempanze ve bir insanı zehirleyen mantarların birbirine benzerliği, bir eşek ile insanınkinden daha fazla olacaktır; ancak yine de her zaman arada böyle bir ilişki bulunmak zorunda değildir.

Mantarlardaki zehirli unsurlar, özel olarak üretilen bir "toksin"den kaynaklanmaz. Bu durum, mantarların spesifik olarak bir canlıyı zehirlemek için özelleşmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Onların bazı türlerinin bazı diğer türleri zehirleyen kimyasalları, metabolik faalyetler sırasında üretilen "ikincil metabolitler" olarak bilinen kimyasallardır. Bunlar, bir canlının büyümesinde, gelişmesinde veya üremesinde görev almayan, metabolik tepkimeler sırasında üretilen ve yokluğunun canlıya zarar vermediği kimyasallardır. Bir canlıda ikincil metabolitlerin yokluğu zararlı olmayabilir; ancak o metabolitlerin beslenme yoluyla bir diğer canlıya aktarılması, o canlı için ölümcül olabilir. Zehirli mantarları yediğinizde olan da budur. 

Mantarlarla ilgili bu gerçek, tam da Stephen Jay Gould'un "adaptasyoncu evrim ekolü"ne karşı çıktığı noktayı desteklemektedir. Evrimsel Biyoloji'nin "Adaptasyoncular" olarak bilinen ekolü var olan her özelliğin evrimsel bir avantaj sağlıyor olmasından ötürü evrimleştiğini iddia ederler. Öyle ki, bunu belli bir sınırın ötesine götüren adaptasyoncu ekol, toprağa sahip olma arzusu, yersiz öfke krizleri ve hatta tecavüz gibi davranışların bile evrimsel bir anlamı olduğunu düşünürler. Bu ekol tamamen uyduruk bir argümanlar silsilesine sahip değildir; tam tersine savlarını oldukça güçlü bir şekilde destekleyen örnekler doğada bulunmaktadır. Ancak karşılarında, her canlı özelliğinin evrimsel bir anlamı olması gerekmediğini söyleyen "Sıçramalı Dengeciler" olarak bilinen bir ekol vardır. Bu kişiler, bazı özelliklerin anlama sahip olmadan, rastgele sebeplerle canlılarda bulunabileceğini, evrimin her zaman sadece adaptif özellikler üzerinden ilerlemek zorunda olmadığını ileri sürerler. Mantar zehri de bu ikinci grubun savlarına katkı sağlayan bir örnektir.

 Teşekkür: Feyza Polat

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
9
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Tebrikler! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/03/2024 05:14:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2654

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Kromozom
Kanser
Diş Hastalıkları
Gıda
Beslenme
Robot
Karar Verme
Virüsler
Meyve
Mistisizm
Teknoloji
Beslenme Bilimi
Evrim Ağacı Duyurusu
Taksonomi
Çağ
Hayatta Kalma
Öğrenme
Kimyasal Bağ
Burun
Bilgi
Einstein
Besin Değeri
Sars Mers
Seçilim
Virüs
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Kendi Başınızayken Boğulursanız Ne Yapmalısınız?
Kendi Başınızayken Boğulursanız Ne Yapmalısınız?
"Last of Us", Sandığımızdan Gerçek Olabilir mi?
Oppenheimer: Ben Şimdi, Dünyaların Yok Edicisi Olan Ölüm Oldum!
Oppenheimer: Ben Şimdi, Dünyaların Yok Edicisi Olan Ölüm Oldum!
Mikrodalga Fırın, Yemekleri Nasıl Isıtır?
Mikrodalga Fırın, Yemekleri Nasıl Isıtır?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?. (7 Eylül 2014). Alındığı Tarih: 1 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/2654
Bakırcı, Ç. M. (2014, September 07). Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?. Evrim Ağacı. Retrieved March 01, 2024. from https://evrimagaci.org/s/2654
Ç. M. Bakırcı. “Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 07 Sep. 2014, https://evrimagaci.org/s/2654.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Mantar Zehri Üzerinden Evrimi Anlamak: Mantarlar Neden Zehirlidir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 07, 2014. https://evrimagaci.org/s/2654.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close