Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Livyatan (Leviathan) Nedir? Efsanevi Deniz Yaratığı Gerçek mi?

Livyatan (Leviathan) Nedir? Efsanevi Deniz Yaratığı Gerçek mi? Pinterest
3 dakika
5,247 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Geçmişten günümüze pek çok kültürde efsanevi yaratıkların bahsi geçmektedir. Aklımıza ilk gelenler genellikle Yunan mitolojisinden olur; Pegasus, Cerberus, Hidra, Chimera gibi. Elbette bu örnekler, mitolojiye olan ilginize bağlı olarak çok daha fazla arttırılabilir. Fakat bizim odaklandığımız mitolojik yaratık Kraken ve Moby Dick gibi deniz yaratıkları efsaneleri arasından sıyrılıp, literatüre kazandırılan kadim yaratık: Livyatan (Leviathan). Öyle ki adına kitaplar, efsaneler yazılan bu yaratık tarihte yaşamış denizel hiper-yırtıcılardan birinin ismine atfediliyor.

Gustave Doré tarafından 1865 resmedilen Leviathan'ın imhası adlı eseri
Gustave Doré tarafından 1865 resmedilen Leviathan'ın imhası adlı eseri
Wikipedia

İlk kez Babil Yaratılış Destanı’nda karşılaşılan bu yaratık daha sonrasında Kitab-ı Mukaddes’te kullanılması ile bilinirliği artmıştı.[1] Mitolojiden çıka gelen Livyatan, efsanelere göre denizlerde hüküm süren kocaman bir deniz canavarıdır. Kimilerine göre bu canavar, dev bir su yılanı, kimilerine göre ise bir ejderha olarak tasvir edilmekteydi. Tarihin neredeyse her kesiminde kötülük ve kaosun sembolü olan bu yaratığın ismi, genellikle güçlü ve kötücül bir düşmana çağrışım yapmaktadır.

Günümüz araştırmacıları da bu güçlü ve kudretli ismi öncelikle timsah gibi büyük sürüngenlere atıfta bulunmak adına kullansalar da, ismin asıl sahiplerinin efsanelerdeki gibi derin denizlerdeki canlılar olmasına karar verdiler. Tam da bu noktada karşılarına, günümüz sperm balinalarının nesli tükenmiş bir akrabası çıktı, Livyatan melvillei.

Livyatan'a ait gerçekci bir ilüstrasyon çalışması
Livyatan'a ait gerçekci bir ilüstrasyon çalışması
Amino

Livyatan melvillei adı verilen fosil, sperm balinalarının yer aldığı Physeteroidea ailesinin bir cinsi olarak literatüre kazandırılmıştır. Dış görünüşü tipik bir şekilde modern sperm balinalarına (Physeter macrocephalus) benzemektedir. İlk kez Peru’da keşfedilen Livyatan fosillerinin yaş tayini gerçekleştirildiğinde, Livyatan’ların yaklaşık 13-12 milyon yıl önce Orta Miyosen döneminde yaşadıkları görüldü.

Reklamı Kapat

Keşfedilen çene kemikleri ve dişleri, Livyatan’ların günümüz sperm balinalarından önemli ölçüde ayrılmasını sağladı. Çünkü günümüz sperm balinaları ağırlıklı olarak kafadanbacaklılar ile beslenmekte ve beslenme davranışı sırasında emme kuvveti uygulanarak avın sadece alt çenelerinde yer alan dişlerin etki alanına girmesi sağlanır.

Fakat keşfedilen Livyatan fosilindeki dişlerin boyutları düşünüldüğünde, bu özelliğe ihtiyaç duyan bir canlı olmadığını gözler önüne serdi: Dişlerinin boyutları 36.2 cm ile günümüz sperm balinası dişlerinin neredeyse iki katıydı ve farklı olarak her iki çene kemiğinde (alt ve üst) de bulunuyordu.[2] Dişlerinin devasalığı, onu şimdiye kadarki en güçlü ısırığa sahip hayvanlar arasına soktu. Bu özelliklerinden ötürü, Hiper-yırtıcı makroraptoryal sperm balinaları grubunun bir üyesi olarak konumlandı ve muhtemelen günümüz sperm balinalarının aksine diğer balinaları, fokları vb. canlıları avlayabilen bir (apeks) yırtıcıydı.

Livyatan dişlerinin Sperm balinası ve Orca (katil balina) ile karşılaştırılması
Livyatan dişlerinin Sperm balinası ve Orca (katil balina) ile karşılaştırılması
Nature

Livyatan'ın toplam uzunluğu, modern sperm balinasına benzer şekilde yaklaşık 13.5–17.5 metre olduğu tahmin ediliyor ve bu da onu şimdiye kadar var olan en büyük yırtıcılardan biri haline getiriyor.[3] Günümüz sperm balinalarının bir diğer adı ispermeçet balinasıdır. Bu adı sahip oldukları spermaceti organından alırlar.[5] Livyatan’larda da spermaceti organı tıpkı günümüzde kullanıldığı gibi ekolokasyon, iletişim ve/veya av ve diğer balinaların yerini tespit etmek için kullanıldığı düşünülmektedir.

Livyatan’ın yaşadığı dönem düşünüldüğünde bir diğer apeks yırtıcı olan Megalodon (Otodus megalodon) ile yollarının kesişmesi kaçınılmazdı. Bu durum, benzer avlar için rekabete girmiş olabileceklerini bizlere göstermekteydi.[4] Elbette ikisi arasında gerçekleşen çarpışmayı kimin kazandığına dair net bir bilgimiz henüz bulunmuyor; fakat boyutlar bakımından birbirine yakın olan bu ikili arasında Livyatan, dişlerinin devasalığı sayesinde oldukça avantajlıydı. Tek dezavantajı olarak sayabileceğimiz konu, bir balina olduğu için, nefes alıp vermek için su yüzeyine çıkması gerekmesidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yok olma sebeplerinin Miyosen dönemin sonunda gerçekleşen son buzul dönemden kaynaklandığı düşünülmektedir. Buzul dönem yüzünden azalan, hatta kimi yerlerde tükenen besin kaynakları, Livyatan'ların nesillerinin tükenmesine sebep oldu. Günümüzde Livyatan'ların nesillerinin tükenmesi ile ortaya çıkan ekolojik nişteki boşluğu akrabaları olan Orca'lar (katil balina) gibi dişli balinalar doldurmaya çalışmaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 11
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Günümüz sperm balinalarının bir diğer adı ispermeçet balinasıdır. Bu adı sahip oldukları spermaceti organından alırlar.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/01/2021 14:13:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9689

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
İnsanlar
Ay Görevleri
Astronot
Teknoloji
Hastalıkların Tedavisi
Evrim Kuramı
Yaşam
Çiftleşme
Sinirbilim
Hamile
Kütle
Evrimsel Psikoloji
Ara Geçiş Türleri
Genetik Müdahale
Mistik
Maske Takmak
Eğilim
Yıldız
Epistemik
Foton
Büyük Patlama
Müzik
Nükleer
Boyut
Küresel Isınma
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Özgürlük talebi bulaşıcıdır.”
Robin Morgan
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku