Kütleçekim Dalgaları Nedir?

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu videoda, 2017 Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülen kütleçekim dalgalarının ne olduklarına bakacağız.

İyi seyirler.

Teşekkür: Bu altyazıyı düzenlemeye katkı sağlayan Ayşegül Şenyiğit'e teşekkür ederiz.

Kaynak: Bu video, PhD Comics tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz, orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Videonun Türkçe alt yazı metnini buradan da okuyabilirsiniz:


Kütleçekim Dalgaları Nedir?

Kütleçekim dalgaları nedir?

Uzay-zaman dokusundaki bir dalgalanmadır.

Uzayın devasa kauçuk bir tabaka olduğunu hayal edin:

Kütlesi olan şeyler bu kauçuk tabakayı trambolini büken bir bovling topu gibi büker.

Kütle ne kadar çok olursa uzay da kütleçekimi tarafından o kadar fazla bükülür ve bozulur.

Örneğin Dünya'nın Güneş etrafında dönmesinin nedeni, devasa kütlesinden ötürü Güneş'in etrafındaki uzayda büyükçe bir bozulmaya neden olmasıdır.

Böylesi büyük bir bozulmada düz bir çizgide hareket etmeye çalışırsanız kendinizi çembersel bir yörüngede hareket ederken bulursunuz.

İşte yörüngeler de böyle çalışır: Gezegenleri çeken fiili bir kuvvet yoktur, sadece uzayın bükülmesi vardır.

Kütleçekim dalgaları kütleler ivmelenince oluşur ve böylelikle uzayın dokusunu değiştirirler.

Kütleye ve/veya enerjiye sahip her şey kütleçekimsel dalgalar oluşturabilir.

Eğer siz ve ben dans etmeye başlarsak, uzay zaman dokusunda dalgalanmalara sebep oluruz.

Fakat bu dalgalar son derece küçük olurdu. Pratikte saptanamayacak derecede.

Kütleçekimi Evren'deki diğer güçlerle karşılaştırıldığında çok zayıftır,

yani saptayabileceğimiz büyüklükte dalgalanmalar yaratmak için gerçekten büyük ve hızlı şeylere ihtiyacımız var.

Peki, uzaydaki bir dalgalanmayı nasıl gözlemlerdik?

Eğer sizin ve benim aramdaki boşluk çekip uzatılsaydı ya da sıkıştırılsaydı bunu fark edemezdik.

Eğer metaforik kauçuk tabakamız üzerine işaretler koysaydık, mesela eşit aralıklı kayalar gibi, bu işaretler de birbirinden uzaklaşırdı.

Ancak uzamayan bir cetvel var... Işık hızını kullanarak yapılan bir cetvel.

Eğer iki nokta arasındaki uzay uzarsa, o zaman ışığın bir noktadan diğerine gitmesi daha uzun sürer.

Sıkıştırılırsa da ışığın bir noktadan diğerine geçmesi daha az zaman alır.

İşte burada LIGO deneyi devreye giriyor.

Deney, dört kilometrelik uzun tünellere sahip ve tünellerin sonları arasındaki uzaklık değişimlerini ölçmek için lazerler kullanılıyor.

Bir kütleçekim dalgası geldiğinde uzayı bir yönde uzatırken diğer yönde sıkıştırır.

Farklı noktalar arasında seken lazerlerin girişimini ölçerek fizikçiler, aradaki uzayın uzadığını mı yoksa sıkıştığını mı çok net olarak ölçebilirler.

Bu iş inanılmaz derecede hassasiyet gerektiriyor.

Bir kütleçekim dalgasını tespit etmek için, bir şeyin uzunlukça 1/(10^23) oranında değiştiğini söyleyebilmelisiniz.

Bu, bir sekstilyon (10^21) metre uzunluğundaki bir çubuğun 5 mm kadar kısaldığını ayırt edebilmeye benzer.

Kütleçekim dalgasının etkisi o kadar küçüktür ki herhangi bir gürültüyle karıştırılabileceğinden iyi bir data analiz tekniği gerektirir.

Biliminsanları, deneylerde ölçtükleri kıpırtılar ile kütleçekim dalgalarından bekledikleri kıpırtıları karşılaştırarak kütleçekim dalgalarının örüntülerini tanımlamayı umuyorlar.

Bu iş, mırıldanarak söylenen bir şarkıyı bangır bangır gürültülü bir parti ortamında ayırt etme çabasına benzer.

Duyma yetinizi tekrar kazandığınız güne kadar tüm hayatınız boyunca sağır olduğunuzu hayal edin.

Evren'i tamamıyla yeni bir yolla keşfedebilirdiniz.

İşte bu yüzden kütleçekim dalgalarını tespit etmek çok önemli.

Bu, Evren'i incelemek için tamamen yeni bir yol.

Evren'i gözlemlemek için yeni bir yolun olduğunu gördüğümüzde, bulmayı ummadığımız şeyler keşfediyoruz.

Bu; gerçekten var olduğunu bilmediğimiz yeni şeyler aramakla, fizik bilgimizin en sınırlarını sınayıp Evren'in nasıl çalıştığına dair teorilerimizi test etmekle ilgili.


PhD Comics kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:


Tuhaf Kuantum Dolanıklık

Örümceğin Uyku/Pusu Hazırlığı

Altyazı Çevirmeni

Mehmet Demiryay

Mehmet Demiryay

Altyazı Çevirmeni

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim