Küçük akbaba (Neophron percnopterus)

Küçük akbaba (Neophron percnopterus)
Küçük akbaba, Ankara.
H. Tuğrul Atasoy
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
5 dakika
272 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Küçük akbaba
  • Bilimsel Adı Neophron percnopterus
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Küçük akbaba
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Egyptian vulture
  • Gözlem Lokasyonu Ankara, Beypazarı
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Gözlem Bilgileri

2020 yılında Ankara’nın Beypazarı ilçesinde gözlemlenmiştir.

Tanım ve Genel Bilgiler

Küçük akbaba Türkiye’de yaşayan 4 akbaba türünden birisidir. Yetişkin bir bireyi kafası ve sırtı beyazdır. Gagası ince ve kanca gibidir. Kanat tüyleri siyahtır. Yüzü sarıdır ancak üreme döneminde turuncuya dönüştüğü görülmektedir. Bacaklar genç bireylerde gri olmakla birlikte, yetişkin bireylerde pembedir. Düz ve uzun pençeleri vardır, ayaklarında küçük perdeleri mevcuttur. Boyu yetişkin bireylerde 47-65 cm aralığındadır. Ağırlık alt türlere göre değişkenlik göstermekle birlikte ortalama 2 kg civarındadır.

Yetişkin birey, Beypazar, Ankara.
Yetişkin birey, Beypazar, Ankara.
H. Tuğrul Atasoy

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

1758'de tanımlanan küçük akbaba, Neophron cinsinin tek türüdür. Eski Dünya akbabasıdır. Türkiye’de yaşayan başka bir akbaba türü olan sakallı akbaba ile yakın akrabadır. Küçük akbabanın tanımlanan 3 alt türü var:

  • N. p. percnopterus
  • N. n. majorensis
  • N. n. ginginianus

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Küçük akbaba: Afrika'dan Arap Yarımadası'na, Anadolu'dan Balkan'lara ve İran'dan Hindistan'a kadar Eski Dünya Kıtaları'nda yaygın dağılımı olan bir türdür. Genellikle kaya çıkıntılarına yuva yaparlar. Özellikle yüksek kayalıkları seçerler çünkü diğer Eski Dünya akbabalarında olduğu gibi yerden havalanmakta zorlanırlar. Diğer yırtıcı kuşlar gibi yüksek yerlerden sıcak havayı (termal akımları) kullanarak uçarlar. Uygun yaşam alanı bulamadıkları durumlarda ağaçlara ve bina tepelerine de yuva yaptıkları görülmüştür.

Küçük akbaba coğrafi dağılımı
Küçük akbaba coğrafi dağılımı
wikimedia.org

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Küçük akbaba IUCN kırmızı listesinde Endangered “EN”, yani "Tehlikede" olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca popülasyonlarının da giderek azaldığı görülmektedir. 2004 yılına kadar "Asgari Endişe" olarak sınıflandırılsa da, 2007 yılında "Tehlikede" olarak kategorisine alınmıştır.

Hindistan'da 90'ların başında, akbaba popülasyonlarında ciddi düşüşler görülmeye başlanmıştır. Sonraları akbabaların, ölmeden önce tedavisinde non-streoid antiinflamatuar ilaç olan bir nevi ağrı kesici Diklofenak ilacı kullanışmış evcil hayvanların leşleriyle beslendiği anlaşılmıştır. Diklofenak’ın akbabalar üzerinde etkisi kesin olarak bilinmese de, 2006'da Hindistan hükümetinin bu ilacı yasaklamasıyla beraber akbaba ölümlerinin sayısı kayda değer bir şekilde azalmıştır. İspanya'da etobur hayvanlara karşı yapılan yasa dışı zehirlemeler, Güneybatı Avrupa popülasyonlarını etkileyen en büyük tehditlerden birisidir. Afrika'daki düşüşlerin sebebi toynaklı yaban hayvanların sayısındaki düşüşten kaynaklandığı düşünülmektedir.

Küçük akbabalar popülasyonlarında dünya genelinde ciddi bir düşüş vardır. Kurşun zehirlenmesi, doğrudan veya ikincil zehirlenme, elektrik hatları ve rüzgar türbinleri ile olan çarpışmalar popülasyon düşüşlerinin sebeplerinden sadece bazılarıdır.

Küçük akbabaları korumak için dünya genelinde izleme programları yürütülmektedir, hatta gerekli olan durumlarda yiyecek takviyesi yapılmaktadır. Ayrıca halkı bilinçlendirme çalışmaları ve yasa dışı zehirlemelere karşı kampanyalar yürütülmektedir. Avrupa Birliği'nin diklofenak ilacının veteriner kullanımı için yasallaştırması büyük tepki görmüş, aktif kampanyalar yürütülmüştür.

Türkiye, Avrupa'nın en geniş küçük akbaba popülasyonlarından birisine sahiptir. Türkiye'de küçük akbabaların korunması adına en aktif çalışmaları Doğa Derneği (BirdLife Türkiye) yapmaktadır. 2010 yılında Beypazarı ve Kirmir Vadisi’nde yaptığı çalışmalar sonucu bölgenin küçük akbabalar için önemli bir yer olduğunu belirlemiştir. Doğa Derneği, Bulgaristan’daki BirdLife kurumu ile yaptığı ortak çalışmalar sonucu Beypazarı'ndaki küçük akbaba popülasyonun envanterini çıkarmıştır. Çalışması sonucunda 55 çift küçük akbaba kaydedilmiş ve üreme başarıları izlenmiştir. Doğa Derneği son 2 yılda yaptığı çalışmalar ile birlikte 85 çiftten fazla küçük akbabayı kayıt altına almıştır. Bu sayı tüm balkan popülasyonundan daha büyüktür.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Davranış ve Etoloji

Genellikle tek başlarına veya çift olarak görülürler. Ancak diğer etçil-hepçil kuşlarla aynı beslenme alanlarında bulunmayı tercih ederler. Çünkü aksi takdirde tek başlarına yiyecek bulması gerekmektedir. Bu birliktelik küçük akbabaya besin bulmalarında kolaylık sağlamaktadır.

Küçük akbaba çoğunlukla ses çıkarmaz. Ancak kendilerini tehlikede hissettiklerinde tıslama ve çığlık sesleri çıkarırlar. Küçük akbaba, kalın kabuklu kuş yumurtalarının, kabuklarını kırmak için küçük kaya parçalarını birer alet gibi kullanmaktadır. Bu davranışları onları alet kullanan sınırlı canlı türlerinden birisi yapmaktadır.

Küçük akbaba tek eşli bir canlıdır, yılda bir kez ürer. Üreme döneminin zamanlaması popülasyonun bulunduğu coğrafyaya göre değişmekle beraber, genelde ilkbahardır. Üreme döneminde çift olarak göç ederler ve yuvalarını beraber inşa ederler. Yuva inşasının yanı sıra dişi ve erkek yavruları da beraber büyütür. Aynı çiftin birden fazla çiftleşme döneminde beraber üreyebildiği olabildiği bilinmektedir. Dişi genellikle 2 yumurta bırakır. Yavrular 39-45 gün arasında yumurtadan çıkarlar. Yavruların tüyleri yaklaşık 82 gün içerisinde çıkar. Tüyleri çıktıktan 1 ay sonra da avlanabilir duruma gelirler. Cinsel olgunluğu ise 6 yaşında kazanırlar.

Reklamı Kapat

Diyet ve Metabolizma

Küçük akbaba etçil bir kuş türüdür. Genellikle leşle beslenir. Ancak memeli dışkıları, çöpler, küçük sürüngenler ve kuşlar da beslenebilir. Leş başındaki hiyerarşide sonlarda yer aldığı için genelde yumuşak doku kalıntıları ve leşten geri kalan atıklarla beslenmek zorunda kalır. Küçük akbabaların beslenme şekilde bulundukları bölgeye göre de değişmektedir. Örneğin; hayvancılık yapılan bölgelerde yaşan bireyler daha çok çiftlik hayvanlarının leşleriyle veya kesimhanelerden atılan et parçalarıyla beslenirken, çöplük yakınında yaşayan bireyler daha çok çöp atıklarıyla beslenirler. Kuş türlerinde pek rastlamadığımız dışkı yeme davranışı aslında sanıldığı kadar mantıksız değildir. Besleyici bir besin olasının yanında yüksek karotenoid miktarı (toynaklı hayvan dışkılarında) sayesinde küçük akbabalar tarafından tercih edilmektedir. Ayrıca karotenoid, yüzlerindeki sarı rengin oluşmasını sağlar. Dolayısıyla bazı hayvanlarda dışkı yeme davranışı görülebilir.

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Küçük akbaba doğa için önemli olduğu gibi insan için de önemli bir türdür. Çünkü diğer leşçil akbabalar gibi küçük akbaba da ölen hayvanların cesetlerini ortadan kaldırarak olası hastalıkların salgınını önler.

Küçük akbaba, Eski Mısır’da kutsal tutulurdu. Firavun tarafında korunana küçük akbaba, mısır halkı tarafından "firavun tavuğu" olarak anılırdı. Küçük akbabayı öldürmenin cezası ölümdü.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Tebrikler! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • E. Rosenblatt. Neophron Percnopterus. (24 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 24 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Animal Diversity Web | Arşiv Bağlantısı
  • T. H. GALLIGAN, et al. (2014). Have Population Declines In Egyptian Vulture And Red-Headed Vulture In India Slowed Since The 2006 Ban On Veterinary Diclofenac?. Bird Conservation International, sf: 272-281. doi: 10.1017/S0959270913000580. | Arşiv Bağlantısı
  • Datazone.birdlife. Egyptian Vulture Neophron Percnopterus. (24 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 24 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Datazone.birdlife | Arşiv Bağlantısı
  • Doğa Derneği. Küçük Akbaba. (24 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 24 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Doğa Derneği | Arşiv Bağlantısı
  • J. J. Negro, et al. (2002). An Unusual Source Of Essential Carotenoids. Nature, sf: 807-808. doi: 10.1038/416807a. | Arşiv Bağlantısı
  • S. Balaban. (Yüksek Lisans Tezi, 2021). Orta ve Yukarı Sakarya Bölgesi'nde üreyen küçük akbaba (Neophron percnopterus L.)'nın üreme ekolojisi ve besin tercihi üzerine araştırmalar. Not: Tez No: 425736.
  • B. Şen. (Yüksek Lisans Tezi, 2021). Beypazarı küçük akbaba (Neophron percnopterus) populasyonunun üreme ekolojisi. Not: Tez No: 338510.
  • Life Egyptian Vulture. Egyptian Vulture. (26 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 26 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Life Egyptian Vulture | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/06/2021 00:55:23 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10496

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Gelişim
Beslenme Davranışı
Enzim
Klinik Mikrobiyoloji
Karbon
Evrim Kuramı
Primatlar
Ana Bulaşma Mekanizması
Genetik
Bağışıklık Sistemi
Hayvanlar
Kök Hücre
Göğüs
Albert Einstein
Tahmin
Basınç
Doktor
Dinozor
Diyet
İklim
Yüz
Biyolojik Antropoloji
Diş Sorunları
Genetik Mühendisliği
Asteroid
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın