Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, ScienceAlert isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Oyun Kuramı yazı dizisinin 10. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Oyun kuramı, grupların karmaşık problemleri nasıl çözdüğünü inceleyen bir matematik koludur. Schrödinger denklemi, kuantum mekaniğinin, yani Evren'deki en küçük taneciklere odaklanmış fizik alanının temel denklemidir. Birinin diğeriyle ilgisi olduğunu düşünmek için hiçbir sebep yoktur.

Fakat Fransalı fizikçilerden oluşan bir ekibe göre, oyun kuramında bulunan çok sayıdaki problemi, kuantum mekaniği diline çevirmek mümkün. Yeni bir makalede, bu fizikçiler elektronların ve balıkların tamamen aynı matematik kurallarına uyduğunu gösterdiler.

Schrödinger, popüler kültürde esrarengiz kedisiyle ünlüdür, fakat fizikçiler için, maddenin temel bileşenleri üzerinde deneyler yapmaya çalıştığınız zaman meydana gelen tuhaf şeyleri tam olarak açıklayan bir denklemi yazan ilk kişi olmasıyla ünlüdür. Schrödinger, elektronları veya atomları ya da Evren'in diğer en küçük parçalarından herhangi birini, tam olarak orada olmasını tahmin ettiğiniz zamanda ve tam olarak olmasını tahmin ettiğiniz yerde olacak bilardo topları gibi düşünüp açıklayamayacağınızı fark etmiştir. 

Bunun yerine, parçacıkların uzaya dağılmış olan konumları olduğunu ve zamanın herhangi bir noktasında, onların olacağını düşündüğünüz yerde yalnızca belirsiz bir görünme olasılığına sahip olduklarını varsaymak zorundasınız. Eğer belirli konumlarla değil, dağılma olasılıkları ile çalışıyorsanız, 20’nci yüzyılın başında fizikçilerin kafasını karıştırmış olan bir grup deneyin sonucunu tam olarak tahmin edebilirsiniz.

Schrödinger denklemi, bu olasılıkların zamanda nasıl değiştiği ile uzaydaki değişim şekilleri arasında bulunan ilişkiyi anlatıyor. Konumlar yerine olasılıklar ile çalışmak tuhaf olabilir, fakat işe yarıyor. Üstelik fizikçiler bunun başarısını inkâr etmiyor.

Oyun kuramının bunların herhangi biriyle ilişkisi yok gibi görünüyor. Genel olarak bu kuram, bir grup bireyin, amaçladıkları herhangi bir hedefe yaklaşmak için nasıl karar verdiklerine bakıyor. Bu, trafikte (umarız) beraber hareket eden insanlar veya bir masa oyununda yaptıkları gibi birbirlerine karşı hareket eden insanlar anlamına gelebilir.

Bu çalışmanın incelediği orta-alan oyun kuramında, diğer bireylerin tümünün ortalamada ne yapıyor olduğunu çözümlüyorsunuz; bu sebeple kuramın bu dalını trafikteki insanlara uygulamak kolay olabilir, fakat bir Monopoly oyununa uygulamak çok daha zor olacaktır.

Fransa'daki Laboratoire de Physique Théorique Orsay'dan Igor Swiecicki'nin önderlik ettiği fizikçilerin kullandığı örnek, bağımsız olarak yiyecek ararken, aynı zamanda birbirine yakın durmak isteyen bir balık sürüsüydü.

Balıklar genelde tek bir grup halinde hareket ederler, fakat grubun içindeki birkaç birey de rastgele etrafta dolanır. Bir balık arada sırada, herkesten uzakta olan bir yiyecek parçası görebilir, onu kapmak için yiyeceğe doğru tek başına yüzebilir ve sonra güvende kalmak amacıyla sürüsüne geri yüzer.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu, balıkların bir dağılıma sahip olduğunu gösteriyor; grup içinde yoğun olan balıklar gruptan uzaklaştıkça daha seyrek halde bulunurlar. Diğer bir deyişle, eğer uzayda belirli bir nokta seçerseniz, balık olan bir yeri seçme olasılığınız olduğu gibi balık olmayan bir yeri seçme olasılığınız da vardır. Balık sürüsü sizin bulunduğunuz noktanın yanından geçtikçe, orada bir balık bulma olasılığı artar. Balık sürüsü bulunduğunuz noktadan ileriye gidince olasılık azalır.

Bir balık bulma olasılığı, daha önce hiç yazılmamış denklemlerle ifade edilebilecek birkaç karmaşık yönde evrimleşmiş olabilir. Fakat öyle değil. Bir balığı bulma olasılığı tamamen bir elektronu bulma olasılığı gibi değişiyor. Swiecicki ve ekibinin bildirdiğine göre balık, Schrödinger denklemine uyuyor.

Gelecek birkaç yıl içinde oyun kuramının bu yeni bağlantıdan faydalanmasıyla hızla ilerlediğini görebiliriz. Fizikçiler neredeyse bir yüzyıl boyunca Schrödinger denklemini eğip büküyordu ve en karmaşık sorunları çözmek için bile onu kullanmakta cidden iyi hale geldiler. Fakat orta-alan oyun kuramının sadece 10 yıl kadar bir geçmişi var, yani bu alan cevapları henüz verilemeyen sorularla dolu. 

Şimdi bu açık problemlerin büyük bir kısmı, kuantum mekaniği çerçevesine çevrilebilir durumda olabilir. Kavranabilir olan her kuantum mekaniği problemini çözmeye ne kadar emek harcandığı göz önüne alındığında, bu yeni problemlerin, fizikçilerin daha önce görmüş olduğu bir şeye epey benzeyecek olma şansı çok fazla.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Tebrikler! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ScienceAlert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/10/2020 23:03:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4388

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Oyun Kuramı

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Koku
Samanyolu Galaksisi
Ahlak
Yumurta
Elektrik
Ara Geçiş Türleri
Lgbt
Işık Hızı
Sars-Cov-2
Goril
Grip
Yüz
Viral Enfeksiyon
Bilim Felsefesi
Kedi
Sars Virüsü
Beslenme Biçimi
Vegan
Kimyasal
Psikiyatri
Kültür
Mantar
Yağ
Mers
Hastalık Kontrolü
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim, evinizin üst katındaki kaliteli bir mobilya gibidir. Tabii eğer zemin katta sağduyuya sahipseniz.”
Oliver Wendell Holmes
Geri Bildirim Gönder