Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!

Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!
3 dakika
3,816
Evrim Ağacı Akademi: Oyun Teorisi Yazı Dizisi

Bu yazı, Oyun Teorisi yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oyun Teorisi - 1: Oyunlar ve Oyunların Modellenmesi" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Oyun kuramı, grupların karmaşık problemleri nasıl çözdüğünü inceleyen bir matematik koludur. Schrödinger denklemi, kuantum mekaniğinin, yani Evren'deki en küçük taneciklere odaklanmış fizik alanının temel denklemidir. Birinin diğeriyle ilgisi olduğunu düşünmek için hiçbir sebep yoktur.

Fakat Fransalı fizikçilerden oluşan bir ekibe göre, oyun kuramında bulunan çok sayıdaki problemi, kuantum mekaniği diline çevirmek mümkün. Yeni bir makalede, bu fizikçiler elektronların ve balıkların tamamen aynı matematik kurallarına uyduğunu gösterdiler.

Schrödinger, popüler kültürde esrarengiz kedisiyle ünlüdür, fakat fizikçiler için, maddenin temel bileşenleri üzerinde deneyler yapmaya çalıştığınız zaman meydana gelen tuhaf şeyleri tam olarak açıklayan bir denklemi yazan ilk kişi olmasıyla ünlüdür. Schrödinger, elektronları veya atomları ya da Evren'in diğer en küçük parçalarından herhangi birini, tam olarak orada olmasını tahmin ettiğiniz zamanda ve tam olarak olmasını tahmin ettiğiniz yerde olacak bilardo topları gibi düşünüp açıklayamayacağınızı fark etmiştir. 

Tüm Reklamları Kapat

Bunun yerine, parçacıkların uzaya dağılmış olan konumları olduğunu ve zamanın herhangi bir noktasında, onların olacağını düşündüğünüz yerde yalnızca belirsiz bir görünme olasılığına sahip olduklarını varsaymak zorundasınız. Eğer belirli konumlarla değil, dağılma olasılıkları ile çalışıyorsanız, 20’nci yüzyılın başında fizikçilerin kafasını karıştırmış olan bir grup deneyin sonucunu tam olarak tahmin edebilirsiniz.

Schrödinger denklemi, bu olasılıkların zamanda nasıl değiştiği ile uzaydaki değişim şekilleri arasında bulunan ilişkiyi anlatıyor. Konumlar yerine olasılıklar ile çalışmak tuhaf olabilir, fakat işe yarıyor. Üstelik fizikçiler bunun başarısını inkâr etmiyor.

Oyun kuramının bunların herhangi biriyle ilişkisi yok gibi görünüyor. Genel olarak bu kuram, bir grup bireyin, amaçladıkları herhangi bir hedefe yaklaşmak için nasıl karar verdiklerine bakıyor. Bu, trafikte (umarız) beraber hareket eden insanlar veya bir masa oyununda yaptıkları gibi birbirlerine karşı hareket eden insanlar anlamına gelebilir.

Bu çalışmanın incelediği orta-alan oyun kuramında, diğer bireylerin tümünün ortalamada ne yapıyor olduğunu çözümlüyorsunuz; bu sebeple kuramın bu dalını trafikteki insanlara uygulamak kolay olabilir, fakat bir Monopoly oyununa uygulamak çok daha zor olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Fransa'daki Laboratoire de Physique Théorique Orsay'dan Igor Swiecicki'nin önderlik ettiği fizikçilerin kullandığı örnek, bağımsız olarak yiyecek ararken, aynı zamanda birbirine yakın durmak isteyen bir balık sürüsüydü.

Balıklar genelde tek bir grup halinde hareket ederler, fakat grubun içindeki birkaç birey de rastgele etrafta dolanır. Bir balık arada sırada, herkesten uzakta olan bir yiyecek parçası görebilir, onu kapmak için yiyeceğe doğru tek başına yüzebilir ve sonra güvende kalmak amacıyla sürüsüne geri yüzer.

Bu, balıkların bir dağılıma sahip olduğunu gösteriyor; grup içinde yoğun olan balıklar gruptan uzaklaştıkça daha seyrek halde bulunurlar. Diğer bir deyişle, eğer uzayda belirli bir nokta seçerseniz, balık olan bir yeri seçme olasılığınız olduğu gibi balık olmayan bir yeri seçme olasılığınız da vardır. Balık sürüsü sizin bulunduğunuz noktanın yanından geçtikçe, orada bir balık bulma olasılığı artar. Balık sürüsü bulunduğunuz noktadan ileriye gidince olasılık azalır.

Bir balık bulma olasılığı, daha önce hiç yazılmamış denklemlerle ifade edilebilecek birkaç karmaşık yönde evrimleşmiş olabilir. Fakat öyle değil. Bir balığı bulma olasılığı tamamen bir elektronu bulma olasılığı gibi değişiyor. Swiecicki ve ekibinin bildirdiğine göre balık, Schrödinger denklemine uyuyor.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Gelecek birkaç yıl içinde oyun kuramının bu yeni bağlantıdan faydalanmasıyla hızla ilerlediğini görebiliriz. Fizikçiler neredeyse bir yüzyıl boyunca Schrödinger denklemini eğip büküyordu ve en karmaşık sorunları çözmek için bile onu kullanmakta cidden iyi hale geldiler. Fakat orta-alan oyun kuramının sadece 10 yıl kadar bir geçmişi var, yani bu alan cevapları henüz verilemeyen sorularla dolu. 

Şimdi bu açık problemlerin büyük bir kısmı, kuantum mekaniği çerçevesine çevrilebilir durumda olabilir. Kavranabilir olan her kuantum mekaniği problemini çözmeye ne kadar emek harcandığı göz önüne alındığında, bu yeni problemlerin, fizikçilerin daha önce görmüş olduğu bir şeye epey benzeyecek olma şansı çok fazla.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Oyun Teorisi Yazı Dizisi

Bu yazı, Oyun Teorisi yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oyun Teorisi - 1: Oyunlar ve Oyunların Modellenmesi" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
6
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: ScienceAlert | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/06/2024 00:12:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4388

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Sosyal Mesafelendirme
İstatistik
Böcek
Kütleçekimi
Hastalık Kontrolü
Koaservat
Albert Einstein
Kimya
Yüksek
Yapay
Genel Halk
Kan
Dalga Boyu
Eşcinsellik
Santigrat Derece
Nörobiyoloji
Fil
Gözlem
İngiltere
Beslenme Bilimi
Bitkiler
Hindistan
Şeker
Nanoteknoloji
Obezite
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. Cole, et al. Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!. (26 Mayıs 2016). Alındığı Tarih: 16 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/4388
Cole, B., Zaloğlu, O., Bakırcı, Ç. M. (2016, May 26). Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!. Evrim Ağacı. Retrieved June 16, 2024. from https://evrimagaci.org/s/4388
B. Cole, et al. “Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Ozan Zaloğlu, Evrim Ağacı, 26 May. 2016, https://evrimagaci.org/s/4388.
Cole, Brendan. Zaloğlu, Ozan. Bakırcı, Çağrı Mert. “Kuantum Fiziği ve Oyun Teorisi: İki Önemli Teorinin İşbirliği!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Ozan Zaloğlu. Evrim Ağacı, May 26, 2016. https://evrimagaci.org/s/4388.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close