Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Zeno Etkisi ve Gözlenmekten "Rahatsız Olan" Uranyum!

Zeno Etkisi ve Gözlenmekten "Rahatsız Olan" Uranyum!
7 dakika
9,516
  • Kuantum Fiziği

Eğer bir sporseverseniz, takımınızın başarısının televizyona bakıp bakmamanızla alakalı olduğu gibi garip bir hisse kapılabileceğinizi bilirsiniz. Örneğin bir penaltı atışı sırasında, takımınızın oyuncusuna bakmazsanız daha iyi şut çekeceğini sanabilirsiniz. Pekala, eğer böyle bir hisse hiç kapılmadıysanız (veya sporsever değilseniz), o zaman Doctor Who'yu izlemiş olabilirsiniz belki. Orada, kendilerine bakıldığı zaman tamamen hareketsiz kalan melekleri bilirsiniz. Hatta bu konu çok eski zamanlardan beri insanın dikkatini çekmiş olacak ki, eski bir İngiliz atasözü "Bakılan tencere kaynamaz." der. Peki ya aynısını atomlarda gözlersek?

Elbette bu saydığımız örnekler, sadece insan aklının aslında olmayan şablonlar yaratmasıyla ilgilidir. Mantıklı olan her birey, takımlarının kazanmasının ekrana bakıp bakmamak ile hiçbir alakası olmadığını fark edebilecektir. Ya da kaçan bir penaltının, o anda ekrana bakan insan sayısıyla alakalı olmadığını, muhtemelen oyuncunun kötü bir gününde ya da şanssız bir anında olduğunu fark edecektir. Benzer şekilde, atasözleri ne derse desin, bakışlarınızın bir tencerenin içerisindekilerin kaynaması ile alakası olmadığını bilirsiniz. Ancak söz konusu atomlar ve atom altı parçacıklar ise, bu çıkarımları bu kadar kolay yapmak mümkün olmayabilir. Bilimde, gerçekten de gözlendiği zaman davranışı değişen yapılar vardır ve bu garip etkiye Kuantum Zeno Etkisi adı verilir.

Bu Reklamı Kapat

Texas'taki araştırmacılar, bir gün boyunca dengesiz durumda bulunan bir uranyum atomunu incelediklerinde garip bir durumla karşılaştılar. Uranyum, normal şartlarda, kararsız bir yapıdadır ve zaman içerisinde bozunarak kütle kaybeder, etrafına da ışıma yapar. Buna radyoaktif bozunma adını veririz. Ve gerçekten de, bir petri kabına bıraktığınız bir uranyum parçası, söz konusu bozunmaya uygun bir şekilde zamanla kütlesini kaybeder. Ancak gariplik, bu uranyumun gözlenmeye çalışmasında başlamaktadır: Atomlar, gözlendikleri müddetçe bozunmaya uğramamaktadırlar!

Buna anlam veremeyen araştırmacılar, bir süre daha uranyumu gözlerler. Her denemelerinde, gözlemedikleri zaman yapıda normal şekilde bozunma olurken, her gözlediklerinde bu bozunma durmaktadır. Sanki uranyum, araştırmacılarla dalga geçiyor gibidir. Laboratuvar, araştırma sonuçlarını diğer laboratuvarlara da iletir ve yapılan her denemede aynı sonuca ulaşılır. Böylece, en azından, Texas'taki araştırmacıların deli olmadıkları anlaşılır. Bazı parçacıklar onlara baktığımız zaman davranışlarını değiştirmektedirler.

Bu Reklamı Kapat

Bu durum, entropi yasalarına, akla ve mantığa oldukça aykırı gibi gelmektedir. Bu adeta çocuğunuza bakıyorsunuz ya da fotoğraflarını çekiyorsunuz diye çocuğunuzun büyümemesi gibidir. Ya da sırf ona bakıyorsunuz diye, akşamdan kalma bir yemeğin bozulmaması gibidir.

Bazı dengesiz elementlerin bozunduğundan eminiz. Doğada bunun sayısız ispatı var. Ancak onları mikroskop altına koyduğunuzda, bu davranışları değişiyor. Tıpkı günlerce uğraşarak köpeğinize öğrettiğiniz bir numarayı, komşular izlerken köpeğinizin yapmaması; ancak onlar izlemezken mükemmel bir şekilde yapabilmesi gibi. Ancak burada bir fark var: Köpeğiniz, biyolojik yapısı gereği komşularınızın varlığından etkilenebilir, bilinciyle varlıklarını algılayabilir ve davranışlarını değiştirebilir. Ancak element atomları için aynı durum geçerli değildir: Atomların bilinci, algısı, zekası, düşüncesi, fikri, duyguları, fizyolojisi, anatomisi, etolojisi bulunmaz! Nasıl olur da bir atom, üzerine çevrilmiş bir gözün varlığından haberdar olabilir?

Aslında bunu açıklayan birkaç hipotez bulunuyor. En yaygın olanı, gözlem sırasında kuantum durumların olasılılarının dağılımını belirten "dalga fonksiyonu"nun çökmesi ve az önce sözünü ettiğimiz Kuantum Zeno Etkisi denen etkiyle ilgili. Dalga fonksiyonu, bir parçacığın dinamik davranışlarıyla ilgili bilgileri barındıran matematiksel bir denklemdir. Bu fonksiyonun zaman içinde nasıl değiştiğini, meşhur Schrödinger Denklemi belirler. Bu fonksiyon zaman içerisinde değişirken, parçacığın geleceğiyle ilgili bütün olasılıkları da bünyesinde barındırır. Ancak parçacık gözlendiği anda, sistem tek bir duruma sabitlenip kalır. İşte buna dalga fonksiyonunun çökmesi denir. İyi ama bu durum, Uranyum atomunun gözlem altında bozunmamasını nasıl açıklar? İzah edelim:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Zeno Etkisi, aktif bir şekilde bir atomla veya parçacıkla etkileşime geçerek, onun bozunup bozunmadığını anladığımız sistemlerde geçerli olan bir etkidir. Yani örneğin bir atomun bozunup bozunmadığını, ona bir parçacık gönderip nasıl davrandığına bakarak ölçebilirsiniz. İşte kuantum mekaniğinde "gözlem" denen şey, çoğu zaman bu süreçtir. Yoksa gözümüze fotonların gelmesi veya gözümüzden yansıyan fotonların sürece etki etmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Dolayısıyla "sürekli gözlem", bir sisteme durmaksızın parçacık gönderip, bunların nasıl davrandığına bakmak demektir. Buna karşılık "pasif gözlem", bir kamera kurup sistemi gözlemek demektir. 

Bir atom içerisindeki bir elektronu ele alalım. Bu elektronun yüksek enerjisi veya düşük enerjisi olabilir. Bir diğer deyişle, dalga fonksiyonu yüksek enerjili veya düşük enerjili durumlar etrafında yoğunlaşmış olabilir. Eğer ki enerjisi yüksekse, durup dururken etrafa foton saçarak daha düşük enerji seviyesine geçebilir. Bu durumda olan, dalga fonksiyonunun zamanla düşük enerji seviyesini de kapsayacak şekilde değişmesidir. İşte bu yüksek enerji seviyesini "bozunmamış", düşük enerji seviyesini ise "bozunmuş" olarak tanımlayabiliriz. Normalde (doğada) bu elektronlar düşük enerji seviyelerinde bulunurlar; ancak eğer ki bir elektrona doğru miktar ve enerjide foton gönderecek olursanız, onu yüksek enerji seviyesine çıkarabilirsiniz.

İşte bunu yapacak olursanız, atom (veya incelediğiniz herhangi bir diğer sistem) "bozunmamış durumda" olacaktır. Bu noktada, sistemin durup duruken bozunmuş duruma geçivermeye karar vereceğini düşünebilirsiniz (dalga fonksiyonunun değişmesi nedeniyle). Ancak kuantum mekaniğinde gerçekte olan, bir durumdan diğerine "kayma" denen bir durumdur. Yani bu, yavaş yavaş, uzun vadede olur. Belli bir zaman geçtikten sonra sistem yarı-bozunmuş, yarı-bozunmamış bir durumda olacaktır. Bir miktar süre daha sonra, çeyrek-bozunmuş, dörtte üç bozunmamış durumda olacaktır. Bu böyle gider.

İyi ama: "Yarı-bozunmuş, yarı-bozunmamış" demek tam olarak nedir? Yani atomun bir kısmı bozunmuş halde, diğeri orijinal halinde mi demek? İşte bu noktada devreye, "gözlem" (ya da "etkileşim") denen olay girmektedir. Eğer bu atoma, doğru frekansta bir foton gönderecek olursanız, eğer ki bozunmuş haldeyse (yani düşük enerji seviyesindeyse), elektron fotonu emecek ve yüksek enerji seviyesine fırlayacaktır. Ama eğer ki atom bozunmamış haldeyse (yani yüksek enerji seviyesindeyse), fotonu ememeyecektir. Dolayısıyla fotonun sisteminizden çıkıp çıkmayacağına bakarak, atomun bozunup bozunmadığını anlayabilirsiniz. Eğer ki sisteminiz yarı-bozunmuş, yarı-bozunmamış haldeyse, gönderdiğiniz fotonunuzu tekrar görme ihtimaliniz de %50 demektir. Eğer ki %75 oranında bozunmuş bir sisteme foton gönderecek olursanız, fotonunuzu görme ihtimaliniz %25 olacaktır (görmeme olasılığınız da %75 olacaktır).

Burada ilginç olan şudur: Bir atoma her bir foton gönderdiğinizde, sisteminizin durumu ya tamamen bozunmuş hale (düşük enerji düzeyine) ya da hiç bozunmamış hale (yüksek enerji düzeyine) sıfırlanır. Bu, dalga fonksiyonunun çökmesinden kaynaklanmaktadır. Fotonunuzu görüp göremediğinize bağlı olarak, sisteminizin hangi duruma sıfırlandığını da anlayabilirsiniz. Eğer ki bu gözlemi, bozunan atomun yarı ömründen (%50 oranında bozulma süresinden) sonra yaparsanız, yani fotonunuzu görme ihtimalinizin %50 olmasından sonra yaparsanız, fotonunuzu gönderdikten sonra sistem ya tamamen bozunmuş olacaktır, ya hiç bozunmamış olacaktır. Ama eğer ki fotonu, dengesiz bir sistemin oluşmasından hemen sonra gönderecek olursanız, sisteminiz neredeyse kesin olarak hiç bozunmamış olacaktır. Dolayısıyla foton göndererek onu bozunmamış duruma sıfırladığınızdan neredeyse kesin olarak emin olabilirsiniz. Eğer bundan hemen sonra tekrardan bir foton gönderecek olursanız, yine, sisteminizin bozunmamış duruma sıfırlandığından emin olabilirsiniz. Bunu böyle sürdürecek olursanız... Atomunuz, bozunmamış durumdan asla çıkamayacaktır. İşte bu, Zeno Etkisi'dir. Uranyum atomlarının "gözlem" altında bozunmuyor olmasının nedeni de budur.

Bu Reklamı Kapat

Yani bir atoma foton göndererek onu gözlemek, aynı zamanda onun belli bir enerji durumunda kalmasına zorlamak demektir (%100 bozunmuş durumda veya %100 bozunmamış durumda). Bunun böyle olabilmesine katkı sağlayan olgulardan birisi, bozunma hızının zamana bağlı olarak doğrusal olmayan bir şekilde değişmesidir. Yani başta bozunma yavaş gerçekleşir; ancak sonradan giderek hızlanır. Gerçekten de, Zeno Etkisi'nin yaratılabilmesi için, bozunma olasılığının zamanın karesiyle orantılı bir şekilde değişmesi gerekmektedir. Uranyum gibi atomlarda olan da budur. İşte Zeno Etkisi'ni yaratacak olan zaman aralığına, "Zeno Zamanı" denir. Birbiriyle Zeno Zamanı kadar ayrık gözlemler yapacak olursanız, bir sistemin kuantum durumlarının olasılık dağılımını barındıran dalga denklemi "çökecektir" (sistem kendini bir olasılığa sıfırlayacaktır) ve az önce anlattığımız nedenlerle bozunma işlemi baskılanmış olacaktır. Gözlemcilerin yeterli sıklıkta yaptıkları gözlem altında Uranyum atomunun bozunmayı durdurma nedeni budur. Algılarımız, bilincimiz, gözümüz, beynimiz bununla hiçbir şekilde ilgili değildir. 

Zaten şunu da unutmayın: Nasıl ki bir yıldıza baktığımızda, onun milyonlarca yıl önceki halini görüyoruz (çünkü yıldız bizden milyonlarca ışık yılı uzakta - ondan çıkan ışık, bize milyonlarca yılda gelebiliyor); birkaç milimetre uzağınızdaki bir atomdan çıkan fotonlar da, her ne kadar nanosaniyelerde gözünüze ulaşıyor olsun, geçmişe dair bilgileri taşır. Çünkü 1 nanosaniye bile geçmiş olsa, yine de o fotonun taşıdığı bilgi, sistemin 1 nanosaniye önceki durumudur. Ve siz, gözlem yaparak geçmişte yaşanıp, olup bitmiş o duruma etki edemezsiniz. 

Kuantum fiziği gerçekten anlaması güç ve sıradışı niteliklere sahip. Ancak şu çok net: Evren'in sırlarını aralamayı sürdürdükçe, çok daha zorları ve baş döndürücü olanlarıyla karşılaşıyoruz. Bu da, bilime gücünü veren yegane ve en ihtişamlı unsur.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 6
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Tebrikler! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • T. Joseph Lahucik. 6 Scientific Discoveries That Laugh In The Face Of Physics. (20 Ocak 2012). Alındığı Tarih: 27 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Cracked | Arşiv Bağlantısı
  • Diazona. Til That Unstable Uranium, If Constantly Observed, Does Not Decay - But Does When Not Under Observation - This Is Called The Quantum Zeno Effect. (3 Ağustos 2012). Alındığı Tarih: 27 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Reddit | Arşiv Bağlantısı
  • P. Ojha. Science: A Watched Atom Never Decays. (10 Mart 1990). Alındığı Tarih: 27 Ağustos 2019. Alındığı Yer: New Scientist | Arşiv Bağlantısı
  • Weizmann Institute Of Science. Quantum Theory Demonstrated: Observation Affects Reality. (27 Şubat 1998). Alındığı Tarih: 27 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 15/08/2022 03:28:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1017

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Ağrı
Uterus
İletişim
Yüzey
Besin Değeri
Darwin
Makina
Anne
Mühendislik
Canlılık
Dinozor
Video
Araştırma
Kadın
Elektron
Köpekgil
Kimyasal Bağ
Sahte
Avcı
Böcek
Hidrotermal Baca
Sinir
Doğru
Görme
Doğa
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.