Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

KRAS Geni Nedir? Bu Genin Kanserle Nasıl Bir İlişkisi Var?

KRAS Geni Nedir? Bu Genin Kanserle Nasıl Bir İlişkisi Var?
11 dakika
3,289
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik

Günümüzde 150'den fazla türü keşfedilen, çağımızın en belalı düşmanlarından biri olan bir hastalık: kanser. En kısa tanımıyla kanser; "kontrolsüz hücre bölünmesi" olarak tezahür eden bir hastalıktır. Bütün kanser türlerinde ortak olan özellik; hücrelerin kontrol edilemez bir şekilde bölünerek çoğalmasıdır. Bu bölünme, sağlıklı hücrelerin bölünmesine nazaran o kadar hızlıdır ki, bir zaman sonra vücutta tümörler oluşmaya başlar ve sonrasında işler daha da kötü yerlere gidebilir.

Peki hiç düşündünüz mü; hücrenin kontrolden çıkıp da asice bölünmesine yol açan nedenler ne? Ufacık, çıplak gözle dahi görülemeyen bir hücrenin içinde neler olup bitti de koskoca organizmanın hayatını tehdit etti? Bu soruları cevaplayabilmek için hücrenin çekirdeğindeki DNA'yı oluşturan genlere inmeliyiz. Gelin bu makalede, genel olarak kanseri değil de, bazı kanserlere yol açan çok daha spesifik bir gende yaşanan mutasyonları inceleyelim. Bu genin adı: KRAS.

Bu Reklamı Kapat

KRAS Geni Nedir?

KRAS, "Kirsten sıçan sarkom virüsü" (İng: "Kirsten rat sarcoma virus") sözcüklerinden türetilen bir genin ismidir. Bu genin "KRAS" olarak adlandırılmasının nedeni; ilk olarak Kirsten sıçan sarkomu virüsünde onkojen olarak tanımlanmasından kaynaklanmaktadır. Viral onkojen hücresel genomdan türetilmiştir. Hücresel genomdaki KRAS genine "proto-onkojen" denir.

KRAS geni, insan kanserlerinde en sık mutasyona uğrayan kanser genlerinden (onkogenlerden) biridir.

Bu Reklamı Kapat

KRAS Geni ve K-Ras Proteini

Aslına bakarsak KRAS geni, "K-Ras" adlı bir proteini sentezlemek için çeşitli talimatlar veren bir gendir. Protein, hücrenin dışından hücrenin çekirdeğine sinyaller iletir. Bu sinyaller, hücrenin büyümesini ve bölünmesini (çoğalmasını) veya olgunlaşmasını ve özel işlevler üstlenmesini (farklılaşmasını) emreder. K-Ras proteini bir GTPazdır, yani "guanozin trifosfat" ya da kısaca "GTP" olarak adlandırılan bir molekülü, "guanozin difosfat" ya da kısaca "GDP" olarak adlandırılan başka bir moleküle dönüştürür. Bu şekilde K-Ras proteini, GTP ve GDP molekülleri tarafından açılıp kapatılan bir anahtar gibi davranır. Sinyalleri iletmek için, bir GTP molekülüne bağlanarak açılması gerekir. K-Ras proteini, GTP'yi GDP'ye dönüştürdüğünde kapatılır yani etkisizleştirilir. Protein, GDP'ye bağlandığında, sinyalleri hücrenin çekirdeğine iletmez.

KRAS kristal yapısının çizim görünümü. Çubuk şeklinde görülen GTP analogudur.
KRAS kristal yapısının çizim görünümü. Çubuk şeklinde görülen GTP analogudur.
KRAS

KRAS proteini de tıpkı Ras alt ailesinin diğer üyeleri gibi bir GTPazdır ve birçok sinyal iletim yolunda erken bir oyuncu gibi davranır. KRAS, C-terminalinde bir izopren grubunun varlığından dolayı genellikle hücre zarlarına bağlanır. Memeli hücrelerinde KRAS geninin iki protein ürünü vardır ki bunlar: "K-Ras4A" ve "K-Ras4B" proteinleridir; bu proteinler C-terminal bölgelerinde farklı bir yapıya sahiptir ve plazma zarı da dahil olmak üzere hücre zarlarına yerleşmek için farklı mekanizmalar kullanırlar.

KRAS Geninin Fonksiyonu

KRAS, protein dinamiklerini kullanarak moleküler bir açma/kapama düğmesi görevi görür. Allosterik olarak aktive edildikten sonra, büyüme faktörlerinin yayılması için gerekli proteinleri ve ayrıca c-Raf ve PI 3-kinaz gibi diğer hücre sinyal reseptörlerini görevlendirir ve aktive eder.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

KRAS, GLUT1 glukoz taşıyıcısını düzenleyerek kanser hücrelerinde Warburg etkisine katkıda bulunur. Warburg etkisi; onkolojide, kanser hücrelerinde bulunan ve vücudun diğer hücrelerinin birçoğunun tercih ettiği aerobik solunum yolu üzerinde özel bir fermantasyonu destekleme eğiliminde olan değiştirilmiş bir hücresel metabolizma şekline verilen isimdir.

KRAS, aktif halde GTP'ye bağlanır. Ayrıca, nükleotidin terminal fosfatını parçalayan ve GDP'ye dönüştüren içsel bir enzimatik aktiviteye sahiptir. GTP'nin GDP'ye dönüştürülmesi üzerine KRAS devre dışı bırakılır. Dönüşüm oranı genellikle yavaştır, ancak örneğin RasGAP gibi GTPaz aktive edici protein (GAP) sınıfının bir aksesuar proteini tarafından önemli ölçüde artırılabilir. Buna karşılık KRAS, bağlı nükleotidin (GDP) salınmasını zorlayan Guanin Nükleotit Değişim Faktörü (GEF) sınıfının proteinlerine bağlanabilir. Daha sonra KRAS, sitozolde bulunan GTP'yi bağlar ve GEF, ras-GTP'den salınır.

Ras ailesinin diğer üyeleri HRAS ve NRAS'tır. Bu proteinlerin hepsi aynı şekilde düzenlenir ve hücre içindeki etki alanlarında farklılık gösterir.

Ras Proteinleri ve Kanser

Ras, gelen sinyaller tarafından "açıldığında"; hücre büyümesi, farklılaşması ve hayatta kalmasıyla ilgili genleri açan diğer proteinleri açar. Ras genlerinde oluşan mutasyonlar, gelen sinyallerin yokluğunda bile hücre içinde istenmeyen ve aşırı aktif sinyalleşmeye neden olabilen kalıcı olarak aktive edilmiş Ras proteinlerinin üretimine yol açabilir.

Bu sinyaller hücre büyümesi ve bölünmesi ile sonuçlandığı için, aşırı aktif Ras sinyali kansere yol açabilir. İnsanlardaki 3 Ras geni (HRAS, KRAS ve NRAS) insan kanserinde en yaygın onkogenlerdir; Ras'ı kalıcı olarak aktive eden mutasyonlar, tüm insan tümörlerinin %20 ila 25'inde ve belirli kanser türlerinde (örneğin pankreas kanseri) %90'a kadar bulunur. Bu nedenle, Ras inhibitörleri, kanser ve Ras aşırı ekspresyonu olan diğer hastalıklar için bir tedavi olarak araştırılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

KRAS Geni Nedeniyle Kanser Oluşumu

KRAS proteini, normal hücre büyümesinde görev alan önemli moleküllerden biridir. KRAS geni tarafından üretimi sağlanan protein, dış ortamdan alınan sinyallerin hücre çekirdeğine iletiminde rol oynar. Mutasyona uğraması durumunda hücre "agresif" bir büyüme gerçekleştirir. Mutasyonlu KRAS, hücre dış ortamdan sinyal almasa bile sürekli "çoğal" komutunu gönderir. Böylece kanser süreci başlamış olur. Artık bu noktada hücrenin bölünmesi kontrol edilemez ve adeta akıl almaz bir hızla çoğalmaya başlar.

Hangi Tür Kanserler Ne Oranda KRAS Gen Mutasyonları Sonucunda Oluşur?

KRAS proto-onkogeninin 12, 13 ve 61 kodonlarındaki aktive nokta mutasyonları; kolorektal, küçük hücreli dışı akciğer, pankreas ve tiroid kanserlerinde yaygındır. DNALab, şöyle anlatıyor:

Kalın bağırsak (kolon ve rektum) kanserlerinde %30-40, akciğer kanserinde %10-30, pankreas kanserinde ise %90 oranlarında KRAS gen mutasyonları saptanmaktadır. Ayrıca kolon kanserli hastaların %3-4'ünde NRAS gen mutasyonları da görülmektedir. KRAS ve NRAS'ta mutasyon olması, o hastanın tirozin kinaz inhibitörü (TKI) ve monoklonal antikor (mAb) tedavisi gibi Anti-EGFR tedavilere iyi yanıt vermeyeceğinin bir göstergesidir, yani kanser için bir biyolojik belirteçtir. Bu nedenle KRAS ve NRAS mutasyon analizi özellikle kolon ve rektum kanseri başta olmak üzere çeşitli kanserlerin tedavisinde belirleyici rol oynar.

KRAS Geni Mutasyona Uğradığında Neler Olur?

Aktive edici bir mutasyondan tek bir aminoasit bölgesi ve özellikle tek bir nükleotit bölgesi sorumludur. Ortaya çıkan dönüştürücü protein; akciğer adenokarsinomu, müsinöz adenom, pankreasın duktal karsinomu ve kolorektal kanser dahil olmak üzere çeşitli malignitelerde (kötü huylu tümörlerde) rol oynar. Ayrıca birkaç germ hattı KRAS mutasyonunun, Noonan sendromu ve kardiyofasiyokutanöz sendrom ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Ek olarak, somatik KRAS mutasyonları; lösemi, kolorektal kanser, pankreas kanseri ve akciğer kanserinde yüksek oranlarda bulunur.

KRAS geninin; "G12C" ve "G12D" isimli iki farklı mutasyonu mevcuttur:

Bu Reklamı Kapat

G12C Mutasyonu

Oldukça sık görülen bir sürücü mutasyonu, sığ bir bağlanma bölgesine bitişik olan KRAS G12C'dir. Bu mutasyon, sistein-12'nin nükleofilik kükürt atomu ile geri dönüşümsüz kovalent bağlar oluşturabilen ve dolayısıyla seçici olarak KRAS G12C'yi hedef alan ve vahşi tip KRAS'ı el değmeden bırakabilen elektrofilik KRAS inhibitörlerinin gelişmesine izin verir.

İki KRAS G12C mutant kovalent inhibitörü klinik testlere ulaşmıştır: AMG 510 (Amgen) ve MRTX-849 (Mirati Therapeutics). ARS-3248 (Wellspring Biosciences / Janssen) klinik çalışmalara başlamak için araştırma amaçlı yeni bir ilaç (IND) onayı aldı. KRAS'ı hedef alan bir antisens oligonükleotit (ASO), AZD4785 (AstraZeneca / Ionis Therapeutics), bir faz I çalışmasını tamamlamıştır, fakat faz I denemelerinden sonra hedef yetersizliği nedeniyle bu ilacın çalışmaları daha da geliştirilmeden durdurulmuştur.

G12D Mutasyonu

En yaygın KRAS mutasyonu G12D'dir; normalde KRAS proteininin aminoasit pozisyonu 12 glisindir, ancak G12D'de glisin, aspartik asit tarafından işgal edilir. Mayıs 2019'a kadar, mutasyonu hedef alan hiçbir klinik çalışma yapılmadı. İlk klinik çalışma Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından desteklendi. Klinik çalışmalara başlamak için 2021'de araştırma amaçlı yeni ilaç (IND) onayı isteyen Mirati'den G12D ile ilgili başka bir çalışma daha vardır.

KRAS Mutasyonları ve Sebep Olduğu Kanser Türleri

Kolorektal Kanser

KRAS mutasyonlarının etkisi büyük ölçüde mutasyonların sırasına bağlıdır. Primer KRAS mutasyonları genellikle kendi kendini sınırlayan hiperplastiğe veya sınırda bir lezyona yol açar, ancak önceki bir APC mutasyonundan sonra ortaya çıkarlarsa sıklıkla kansere ilerler. KRAS mutasyonları, çekal kanserlerde, yükselen kolondan rektuma kadar başka yerlerde bulunan kolorektal kanserlerden daha sık görülür.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Arthur ve Altın Halat: Destansoy Ailesi'nin Efsaneler Koleksiyonu

Kocaman bir mahzen hayal edin; içinde antik kralların mumyalarından büyük savaşçıların savurduğu parlak kılıçlara, dünyanın en etkileyici hazineleri olsun! Peki ama tek bir insan böyle bir koleksiyona nasıl sahip olabilir? Kimdir bu Profesör Destansoy?

Destansoy Ailesi’nin sırlarını keşfedeceğimiz bu ilk macerada Vikinglerin topraklarına gidiyoruz. Bakalım beklenmedik kahramanımız Arthur, sihirli cisimler ve kudretli tanrılarla dolu bu diyarda, dehşet saçan efsanevi yaratıkları alt edip kasabasını donmaktan kurtarabilecek mi?

Destansoy Ailesi’nin Efsaneler Koleksiyonu hakkında: Destansoy Ailesi olarak binlerce yıldır efsanevi yaratıkların ve cisimlerin toplanması ve korunması görevini üstlenmiş durumdayız. Ve bendeniz Profesör Destansoy, bu görev sırasında yaşadığımız müthiş olayları bir araya getirmeye karar verdim. Bu sayfalarda ve gelecek diğer kitaplarımda ailemizin destansı maceralarının öykülerini bulacaksın.

“Macera, mitolojik karakterler ve kolay okunan kitapları seven çocuklar içim tam bir ziyafet.”

—BookTrust
Kirkus Yılın En İyi Resimli Kitabı seçkisinde
Devamını Göster
₺55.00
Arthur ve Altın Halat: Destansoy Ailesi'nin Efsaneler Koleksiyonu

KRAS Mutasyonunun Kolorektal Kanserde Tedavisi

KRAS mutasyonu, kolorektal kanserde panitumumab (Vectibix) ve setuksimab (Erbitux) tedavisine çok zayıf bir yanıtın öngörücüsüdür.

Şu anda, bir kolorektal kanser hastasının EGFR inhibe edici ilaçlardan birine cevap verip vermeyeceğini tahmin etmenin en güvenilir yolu, kolorektal kanserlerin %30-50'sinde meydana gelen KRAS'ı kodlayan gendeki belirli "aktive edici" mutasyonları test etmektir. Çalışmalar, tümörleri KRAS geninin mutasyona uğramış versiyonunu eksprese eden hastaların setuksimab tedavisine veya panitumumab tedavisine cevap vermeyeceğini göstermektedir.

Vahşi tip (veya normal tip) KRAS geninin varlığı, bu ilaçların işe yarayacağını garanti etmese de, bir dizi büyük çalışma, KRAS vahşi tip tümörleri olan mCRC hastalarında setuksimabın önemli bir etkinliğe sahip olduğunu göstermiştir. 2009 yılında yayınlanan "Faz III KRİSTAL" çalışmasında, Erbitux artı kemoterapi ile tedavi edilen vahşi tip KRAS genine sahip olan hastalar, tek başına kemoterapi ile tedavi edilenlere kıyasla %59'a varan bir yanıt oranı göstermiştir. KRAS vahşi tip geni olan hastalar, tek başına kemoterapi alan hastalara kıyasla hastalık ilerlemesi riskinde %32 azalma göstermiştir.

KRAS mutasyonlarının ortaya çıkması, kolorektal kanserlerde setuksimab anti-EGFR tedavisine karşı kazanılmış direncin sık görülen bir itici gücüdür. KRAS mutant klonlarının ortaya çıkışı, radyografik ilerlemeden aylar öncesinden invazif olmayan bir şekilde tespit edilebilir. İlaç direncini geciktirmek veya tersine çevirmek için rasyonel bir strateji olarak bir MEK inhibitörünün erken başlatılması önerilmektedir.

KRAS Mutasyonu ve Akciğer Kanseri

Bir hastanın epidermal büyüme faktörü reseptöründeki (EGFR) bir mutasyon için pozitif veya negatif olup olmadığı, hastaların erlotinib (Tarceva) veya gefitinib (Iressa) gibi belirli EGFR antagonistlerine nasıl tepki vereceğini tahmin edecektir. EGFR mutasyonu taşıyan hastalar erlotinibe %60 yanıt oranına sahiptir. Bununla birlikte, KRAS ve EGFR mutasyonu genellikle birbirini dışlar. KRAS mutasyonu pozitif olan (ve EGFR durumu vahşi tip olacaktır) akciğer kanseri hastaları, %5 veya daha az olduğu tahmin edilen erlotinibe veya gefitinibe düşük yanıt oranına sahiptir.

Mutasyon durumu ve gen ekspresyonu dahil olmak üzere farklı veri türleri önemli bir prognostik güce sahip değildi. Küçük hücreli dışı akciğer kanserinde yapılan KRAS dizilimi ile yapılan tüm çalışmaların %72'sinde sağ kalım ile korelasyon gözlenmedi. Bununla birlikte, KRAS mutasyonları sadece genin kendisini ve karşılık gelen proteinin ekspresyonunu etkilemekle kalmaz, aynı zamanda hücre büyümesini, farklılaşmasını ve apoptozu (programlı hücre ölümü) düzenleyen önemli yollarda yer alan diğer aşağı akış genlerinin ekspresyonunu da etkileyebilir. KRAS-mutant tümörlerde bu genlerin farklı ekspresyonu, hastanın klinik sonuçlarını etkilemede daha belirgin bir role sahip olabilir.

KRAS Amplifikasyonu

KRAS geni, kolorektal kanserde de çoğaltılabilir. Bu genetik lezyonu barındıran tümörler veya hücre çizgileri EGFR inhibitörlerine yanıt vermez. KRAS amplifikasyonu, kolorektal kanserde nadir görülen bir olay olmasına rağmen, bazı hastalarda anti-EGFR tedavisine yanıtın engellenmesinden sorumlu olabilir. Yumurtalık, mide, rahim ve akciğer kanserlerinde vahşi tip KRAS'ların amplifikasyonu da gözlenmiştir.

KRAS Testi

Temmuz 2009'da ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), metastatik kolorektal kanser tedavisi için belirtilen iki anti-EGFR monoklonal antikor ilacı olan panitumumab (Vectibix) ve setuksimabın (Erbitux) etiketlerini KRAS mutasyonları hakkında bilgi içerecek şekilde güncelledi.

2012 yılında FDA, kolorektal kanser hücrelerinde KRAS geninde 7 mutasyonun varlığını tespit etmek için tasarlanmış genetik bir test olan QIAGEN'in therascreen KRAS testine de onay verdi. Bu test, Erbitux ile tedavi için metastatik kolorektal kanserli hastaları belirlemede doktorlara yardımcı olmak için kullanılır. Kolorektal kanser dokusunda KRAS mutasyonlarının varlığı, hastanın Erbitux tedavisinden yararlanamayabileceğini göstermektedir. Test sonucu kolorektal kanser hücrelerinde KRAS mutasyonlarının olmadığını gösteriyorsa, hastaya tedavi için Erbitux önerilebilir.

KRAS Geninin Aktifleşmemesi İçin İlaç Geliştirmek Mümkün mü?

KRAS'taki sürücü mutasyonları, insan kanserlerinin %20'sine varan patogenezinin temelini oluşturur. Bu nedenle KRAS, çekici bir ilaç hedefidir; ancak belirgin bağlanma bölgelerinin olmaması, farmasötik gelişmeyi engellemiştir.

Bu Reklamı Kapat

Potansiyel bir ilaç etkileşimi bölgesi, GTP/GDP'nin bağlandığı yerdir. Bununla birlikte, bu bölge için GTP/GDP'nin olağanüstü derecede yüksek afinitesi nedeniyle, ilaç benzeri küçük molekül inhibitörlerinin GTP/GDP bağlanması ile rekabet edebilmesi muhtemel değildir. GTP/GDP'nin bağlandığı yerler dışında, küçük moleküller için belirgin bir yüksek afiniteli bağlanma bölgesi yoktur.

Sonuç

Bu makalede sadece 1 genin üzerinde durduk. Ve bu gende meydana gelen çok basit bir hata yüzünden bu genin ne kadar ağır sonuçlara yol açtığını hep beraber gördük. Bir düşünün; hücrelerimizde 30.000 civarı protein kodlayıcı gen var ve hepsinin belli başlı görevleri bulunuyor. Bu genler sürekli mutasyona uğruyor, ki mutasyonların büyük bir çoğunluğu da zararsızdır.

Moleküler biyoloji ve genetik alanında yapılacak çalışmalar, genlerimizi çok daha yakından tanımamızı sağlayacak. Belki bu sayede kanseri tamamen yenerek onu tarih sahnesinden silebiliriz, kim bilir. Hiçbir şeyin kusursuz olmadığı gibi, vücudumuzun da kusursuz olmadığını bilmek, bilime yönelik bakış açımızı güçlü kılmak için atılacak ilk adımımız olabilir. Eğer büyük işler başarmak istiyorsak, bilimi sahiplenmeli ve çok daha önemlisi ondan öğrendiklerimizi asla unutmamalıyız.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İlginizi Çekebilecek Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 13:07:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11203

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Doğa Yasaları
Süpernova
Kalp
Sağlık
Karar Verme
Moleküler Biyoloji
Radyoaktif
Hekim
Meyve
Genel Halk
Algı
Evren
Saç
Kalıtım
Tedavi
Yaşlılık
Amerika Birleşik Devletleri
Dişler
Şüphecilik
Balık
Karanlık
Evrimsel Antropoloji
Oksijen
İnsanlık
Köpekgil
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.